Từ quyết định của Chính phủ đến tham vọng phủ sóng y học cổ truyền
Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là chương trình hành động cấp quốc gia nhằm đưa y học cổ truyền trở thành bộ phận quan trọng của hệ thống y tế, mở rộng dịch vụ sức khỏe cộng đồng tới tận trạm y tế xã, đồng thời xây dựng hệ sinh thái kinh tế – khoa học xoay quanh dược liệu và tri thức truyền thống. Ngày 13/10, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược bằng Quyết định số 1976/QĐ-TTg, chính thức nâng y học cổ truyền Việt Nam từ vai trò bổ trợ lên tầm nhiệm vụ chiến lược, thường xuyên và lâu dài. Điều đáng chú ý là chiến lược phát triển 2030 không chỉ nói về bệnh viện y học cổ truyền, mà nhắm tới việc tái định nghĩa chăm sóc sức khỏe: chuyển từ tư duy “chữa bệnh khi đã ốm” sang chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Quan điểm này cho thấy Nhà nước coi y học cổ truyền không phải là lựa chọn bên lề, mà là trụ cột bổ sung cho y học hiện đại, vừa bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc, vừa phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.
Bệnh viện y học cổ truyền ở mọi tỉnh: tham vọng hay bước đi tất yếu?
Một mục tiêu mang tính tuyên bố mạnh mẽ của chiến lược phát triển 2030 là đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố phải có bệnh viện y học cổ truyền. Không dừng ở con số hiện diện, 70% bệnh viện y học cổ truyền cấp tỉnh được yêu cầu đạt quy mô tối thiểu 300 giường, cùng với việc 100% bệnh viện lão khoa và khoa lão của bệnh viện đa khoa tỉnh phải tích hợp y học cổ truyền trong chăm sóc, phục hồi chức năng người cao tuổi. Ở góc độ người dân, đây là bước đi tất yếu nếu y học cổ truyền Việt Nam muốn thoát khỏi hình ảnh “phòng khám nhỏ, thuốc nam gia truyền” và trở thành một lựa chọn điều trị có chuẩn mực, có kiểm chứng. Theo chiến lược, tỷ lệ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền hoặc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại phải đạt tối thiểu 10% ở cấp chuyên sâu, 20% ở cấp cơ bản và 30% ở cấp ban đầu. Đây là con số tham vọng, nhưng cũng là áp lực buộc hệ thống bệnh viện y học cổ truyền phải nâng chất lượng dịch vụ, không thể chỉ dựa vào truyền thống.
Trạm y tế xã: tuyến đầu mới của y học cổ truyền Việt Nam
Điểm đột phá nhất của chiến lược không nằm ở tuyến tỉnh mà ở trạm y tế xã. Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền, trong đó 90% có ít nhất một cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng về y học cổ truyền và 20% có bác sĩ y học cổ truyền. Nói cách khác, người dân sẽ có thể tiếp cận khám chữa bệnh y học cổ truyền ngay tại tuyến y tế cơ sở, thay vì phải lên huyện, tỉnh như hiện nay. Về mặt dịch vụ sức khỏe cộng đồng, đây là thay đổi mang tính bình dân hóa y học cổ truyền: đưa châm cứu, xoa bóp, thuốc cổ truyền, tư vấn dưỡng sinh… về gần đời sống thường ngày. Chiến lược cũng đặt mục tiêu tăng tổng chi phí chi trả từ Quỹ bảo hiểm y tế cho khám chữa bệnh y học cổ truyền tối thiểu gấp 2 lần so với năm 2025, nhằm bảo đảm người dân không bị rào cản tài chính khi lựa chọn phương pháp điều trị này. Nếu thực hiện đúng, trạm y tế xã sẽ trở thành “phòng khám y học cổ truyền mini” gắn với cộng đồng, thay vì chỉ là nơi tiêm chủng và sơ cứu.
Xây dựng hệ sinh thái kinh tế – khoa học quanh dược liệu và tri thức cổ truyền
Chiến lược không chỉ nói về khám chữa bệnh, mà còn tham vọng xây dựng một hệ sinh thái y học cổ truyền và kinh tế sức khỏe. Công nghiệp dược liệu được xác định là ngành kinh tế chiến lược quốc gia, gắn bảo tồn nguồn gen, giống dược liệu với phát triển vùng trồng, chế biến sâu, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu đến năm 2030 là tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước, giá trị sản xuất công nghiệp dược liệu, thuốc cổ truyền và thuốc dược liệu tăng tối thiểu 10% mỗi năm, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm này tăng bình quân tối thiểu 10%/năm. Ở chiều khoa học, chiến lược nhấn mạnh nghiên cứu chứng minh tính an toàn, hiệu quả của thuốc cổ truyền và phương pháp chữa bệnh không dùng thuốc, cùng với ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen, công nghệ nano, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn. Đồng thời, tối thiểu 70% tri thức y học cổ truyền Việt Nam đã được điều tra, sưu tầm và xác minh sẽ được số hóa vào năm 2030. Đây là bước chuyển từ “bí quyết gia truyền” sang “tri thức khoa học có chuẩn hóa”, mở đường cho bảo hộ sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm y học cổ truyền.
Thách thức thực thi và ý nghĩa lâu dài của chiến lược phát triển 2030
Để những mục tiêu đầy tham vọng này không dừng ở khẩu hiệu, chiến lược đã phân công rõ trách nhiệm: các bộ, ngành, địa phương phải xây dựng kế hoạch thực hiện cụ thể và hoàn thành trong năm 2026, Bộ Y tế giữ vai trò chủ trì hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra, giám sát và tổng hợp kết quả. Một nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, hoàn thiện pháp luật về y học cổ truyền, trong đó có nghiên cứu, xây dựng Luật Y học cổ truyền, phấn đấu trình Quốc hội vào cuối năm 2028. Tuy vậy, thách thức không nhỏ: từ đào tạo nhân lực đủ chất lượng cho trạm y tế xã, đảm bảo nguồn dược liệu sạch, đến thay đổi thói quen sử dụng dịch vụ của người dân. Tầm nhìn đến năm 2045 là y học cổ truyền Việt Nam phát triển toàn diện, hiện đại, hội nhập quốc tế, đậm đà bản sắc dân tộc, tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Nếu hệ sinh thái y học cổ truyền và kinh tế sức khỏe được xây dựng đúng hướng, chiến lược này không chỉ giúp người dân tiếp cận dịch vụ y học cổ truyền thuận tiện hơn, mà còn biến tri thức truyền thống thành nguồn lực phát triển mới cho đất nước.
