Lấn biển 132.600 ha: Cần Thơ đặt cược vào không gian phát triển mới
Cần Thơ lấn biển 132.600 ha là định hướng quy hoạch không gian ven biển và trên biển quy mô lớn, nhằm tích hợp cảng biển nước sâu, công nghiệp, nông nghiệp chất lượng cao, phát triển đô thị mới, du lịch và năng lượng trong một cấu trúc thống nhất, qua đó tái định vị vai trò của thành phố trên bản đồ kinh tế vùng. UBND thành phố đang đề xuất lập quy hoạch chung khu vực lấn biển quy mô khoảng 132.600 ha để làm cơ sở triển khai đồng bộ các dự án cảng biển, công nghiệp, đô thị, du lịch và năng lượng. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là bước ngoặt chiến lược: từ đô thị quay lưng ra biển, Cần Thơ chọn mở cửa trực diện với không gian biển, chấp nhận thay đổi cấu trúc kinh tế lẫn mô hình đô thị trong vài thập niên tới.
Động thái quyết liệt này không diễn ra trong khoảng trống. Tháng 8, UBND TP. Cần Thơ đã có văn bản gửi Bộ Xây dựng, đề nghị báo cáo Thủ tướng về chủ trương đẩy nhanh việc lập Quy hoạch chung khu vực lấn biển để tạo cơ sở triển khai các công trình động lực tại ven biển. Thành phố đồng thời xin cơ chế cho phép triển khai song song nhiều bước quy hoạch, thay vì tuần tự, nhằm không bỏ lỡ mục tiêu hoàn thành các dự án trọng điểm trước mốc 2027 và phù hợp điều chỉnh quy hoạch thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là “có nên lấn biển hay không”, mà là “lấn như thế nào để xứng đáng với cú đặt cược 132.600 ha”.
Từ sông Hậu ra biển: Hai cực tăng trưởng và cú xoay trục không gian
Điểm cốt lõi của quy hoạch lần này là tổ chức lại toàn bộ không gian phát triển của Cần Thơ theo hướng mở bản đồ từ sông Hậu ra biển với hai cực tăng trưởng rõ ràng. Một cực là trung tâm Cần Thơ hiện hữu – duy trì vai trò đô thị, dịch vụ, giáo dục, y tế. Cực còn lại là Khu kinh tế biển Trần Đề, quy mô nghiên cứu khoảng 40.000 ha, định hướng đa ngành, kết hợp thương mại, dịch vụ, năng lượng và kinh tế biển. Tầm nhìn này cho thấy Cần Thơ không xem lấn biển như một “khu chức năng phụ”, mà như cực tăng trưởng mới song hành với lõi đô thị cũ.
Không gian toàn thành phố được chia thành 6 phân vùng: trung tâm, Tây Bắc, phía Tây, Tây Nam, Đông Nam và không gian phát triển trên biển. Điều này giúp phân bố chức năng công nghiệp, đô thị, nông nghiệp công nghệ cao, dịch vụ và sinh thái theo lợi thế từng vùng, thay vì dàn trải. Quan điểm đáng chú ý là ưu tiên hạ tầng chống ngập song song với giao thông, và sắp xếp các dự án động lực theo khả năng huy động nguồn lực. Nói cách khác, Cần Thơ cố “giữ chân trên mặt đất” khi vẽ những đường nét rất tham vọng trên mặt biển, coi tính khả thi là tiêu chí song hành với tầm nhìn.
Quy hoạch cảng biển, khu công nghệ cao và quỹ đất ven sông: Hai động cơ tăng trưởng
Trọng tâm lớn nhất của quy hoạch lấn biển là tổ hợp dự án cảng biển nước sâu gắn với công – nông nghiệp chất lượng cao, đô thị – du lịch và năng lượng, với quy mô nghiên cứu 132.600 ha, tương đương 1.326 km². Khu vực biển phía Đông Nam được xác định có vị trí quan trọng về kinh tế, quốc phòng, an ninh và là nơi nghiên cứu nhiều công trình hạ tầng chiến lược, trong đó có Cảng biển Trần Đề gắn với hệ thống giao thông kết nối vùng. Đây là nền tảng để Cần Thơ xây một cực logistics và công nghiệp lớn, thay đổi vai trò từ điểm cuối các tuyến sông thành điểm đầu chuỗi cung ứng đường biển.
Song song cực biển, thành phố đang bồi đắp một cực công nghệ cao ở Ô Môn. Ngày 22/9, UBND thành phố quyết định thành lập Khu Công nghệ cao Cần Thơ khoảng 200 ha tại phường Ô Môn, với năm nhóm công nghệ ưu tiên gồm sinh học, tự động hóa, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ sau thu hoạch. Cùng lúc, quỹ đất ven sông như khu Bãi bồi – Cồn nổi sông Cần Thơ được điều chỉnh sang đất phát triển hỗn hợp để kết hợp thương mại, du lịch nghỉ dưỡng cao cấp và đơn vị ở sinh thái, trên phạm vi khoảng 41,72 ha. Hai động cơ – biển và công nghệ cao – nếu được kết nối tốt bằng hạ tầng giao thông, có thể hình thành trục giá trị mới kéo dài từ đô thị trung tâm ra biển.
Tác động lên người dân, bất động sản và mô hình đô thị mới
Điểm nhạy cảm nhất của bài toán Cần Thơ lấn biển là tác động lên không gian sống hiện hữu. Phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ khu vực ven biển, liên quan đất sản xuất, đất rừng, khu nuôi trồng thủy sản, cửa sông, bờ biển, hạ tầng và sinh kế người dân. Chính quyền thừa nhận vấn đề không chỉ là tổ chức không gian kinh tế, mà còn chạm tới quốc phòng, an ninh, môi trường, trật tự an toàn xã hội. Điều đó đồng nghĩa: mỗi km² lấn biển hay chuyển đổi chức năng đất sẽ kéo theo thay đổi quyền lợi, nghề nghiệp, phong tục, thậm chí cấu trúc cộng đồng – nếu thiếu chuẩn bị, xung đột là điều khó tránh.
Với bất động sản, tác động đầu tiên là thông tin rõ hơn về cách tổ chức không gian và sử dụng đất, giúp người dân và doanh nghiệp theo dõi các khu được nghiên cứu cho đô thị, dịch vụ, sản xuất hoặc bảo tồn sinh thái. Dự thảo quy hoạch đưa ra nhiều mô hình phát triển đô thị mới, như khu đô thị thể thao Olympic khoảng 3.400 ha và khu đô thị mới phía Nam Tiểu vùng 1E khoảng 2.900 ha, cùng đô thị đại học và đô thị gắn với giao thông công cộng. Mặt tích cực là cơ hội cho những mô hình đô thị nước, đô thị xanh ven sông; mặt trái là nguy cơ đầu cơ đất, đẩy giá vượt xa khả năng chi trả của người dân địa phương nếu thiếu công cụ quản lý.
Vì sao Cần Thơ phải đẩy nhanh và con đường phía trước
Việc Cần Thơ xin cơ chế “quy hoạch song song” không chỉ vì nóng vội, mà vì áp lực thời gian của các dự án động lực. Thành phố cảnh báo rằng nếu hoàn thành Quy hoạch chung rồi mới làm quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và thủ tục chuẩn bị đầu tư thì tiến độ các dự án ven biển sẽ bị kéo dài, gây khó cho mục tiêu hoàn thành công trình năm 2027 và cụ thể hóa điều chỉnh quy hoạch đến 2030, tầm nhìn 2050. Do đó, thành phố đề xuất được lập Nhiệm vụ quy hoạch và Quy hoạch phân khu đồng thời với Quy hoạch chung; nếu quy hoạch phân khu xong trước thì được phê duyệt và cập nhật vào Quy hoạch chung.
Trên bình diện thể chế, Cần Thơ kiến nghị Bộ Xây dựng chủ trì phối hợp các bộ, ngành và địa phương thường xuyên rà soát, xử lý khó khăn trong quá trình triển khai. Về mốc thời gian, thành phố hướng tới công bố Quy hoạch chung vào đầu tháng 11/2026, sau các bước hoàn thiện, thẩm định và phê duyệt. Nhìn tổng thể, Cần Thơ đang chọn một đường đi mạo hiểm nhưng cần thiết: đẩy nhanh quy hoạch cảng biển và không gian lấn biển để kịp “bắt chuyến tàu” hạ tầng mới của vùng. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào khả năng cân bằng ba yếu tố: tốc độ triển khai, sự tham gia thực chất của cộng đồng bị tác động và kỷ luật môi trường – không chỉ những bản vẽ đẹp trong hồ sơ.
