Sắc lệnh miễn trừng phạt: lựa chọn ưu tiên giá nhiên liệu hơn sức ép với Nga
Sắc lệnh miễn trừng phạt Nga Trump là quyết định hành pháp mà Tổng thống Mỹ sử dụng để tạm đình chỉ hoặc miễn áp dụng một phần các biện pháp trừng phạt và thuế quan đã được Quốc hội phê chuẩn, với lý do bảo vệ lợi ích kinh tế và an ninh năng lượng trong nước, dù điều này có thể làm suy yếu thông điệp cứng rắn về địa chính trị đối với Moscow và các đồng minh của Nga. Ngày 16/10, ông Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp tạm đình chỉ các biện pháp trừng phạt và thuế quan mới nhằm vào Nga và các quốc gia tiếp tục mua năng lượng của Moscow, chỉ hai ngày trước khi quy định có hiệu lực. Về bản chất, đây là sắc lệnh miễn trừng phạt theo Đạo luật Lindsey O. Graham trừng phạt Nga và Iran, cho phép Nhà Trắng dùng quyền miễn áp dụng một số biện pháp đã được luật hóa. Thông điệp chính thức: ưu tiên tăng nguồn cung nhiên liệu, hạ giá xăng dầu cho cử tri Mỹ hơn là siết chặt thêm vòng vây kinh tế với Nga.
Đằng sau con số 500%: chiến lược giá dầu hay đòn bẩy đàm phán?
Đạo luật Lindsey O. Graham cho phép áp thuế lên tới 500% với một số hàng hóa Nga và thuế bổ sung tới 100% với hàng hóa từ các nước tiếp tục mua dầu khí Nga. Việc Trump kích hoạt sắc lệnh miễn trừng phạt nghĩa là toàn bộ "thanh gươm" thuế quan này tạm thời được treo trên đầu nhưng chưa chém xuống. Theo Ngoại trưởng Marco Rubio, Nhà Trắng muốn có khoảng 60 ngày để đánh giá tác động kinh tế trước khi quyết định bước đi tiếp theo. Cách làm này cho thấy trừng phạt được thiết kế như đòn bẩy đàm phán hơn là cam kết đạo đức tuyệt đối: Washington giữ quyền đe dọa đánh thuế cực mạnh, nhưng hoãn kích hoạt để tránh cú sốc nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu. Vấn đề là khi công cụ trừng phạt bị nhìn như con bài mặc cả, uy tín dài hạn của chính sách đối ngoại Mỹ bị xói mòn.
Chính sách năng lượng Mỹ: cứu giá diesel trong nước, nới vòng vây dầu khí Nga?
Nhà Trắng nói thẳng mục tiêu của sắc lệnh miễn trừng phạt là hạ giá nhiên liệu trong nước và thúc đẩy thỏa thuận nhập khẩu dầu diesel từ Nga. Động thái này diễn ra trong bối cảnh giá diesel tại Mỹ tăng cao, chi phí vận tải, nông nghiệp và công nghiệp leo thang, đe dọa đẩy giá tiêu dùng và bào mòn sức cạnh tranh doanh nghiệp. Quyết định cũng đến ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khi giá xăng dầu luôn là "thước đo" hiệu quả điều hành của bất kỳ chính quyền nào. Ở góc độ chính sách năng lượng Mỹ, Trump đang gửi tín hiệu rõ: ưu tiên ổn định giá và nguồn cung hơn là nhất quán trừng phạt. Washington lo ngại các biện pháp mới có thể siết nguồn cung và đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao, đồng thời gây xung đột thương mại với các đối tác lớn như Trung Quốc, Ấn Độ – những khách hàng quan trọng của dầu khí Nga.
Ukraine và châu Âu: thông điệp lẫn lộn từ Washington
Nếu nhìn từ Kyiv, sắc lệnh miễn trừng phạt là một tín hiệu đáng lo. Tổng thống Volodymyr Zelensky cảnh báo việc giảm sức ép kinh tế có thể khuyến khích Moscow kéo dài chiến sự và kêu gọi Washington tiếp tục gia tăng trừng phạt Nga. Khi Mỹ nới tay với dầu khí Nga giá cả, thông điệp gửi tới Điện Kremlin là: chỉ cần giá năng lượng đủ nhạy cảm với cử tri Mỹ, vòng vây trừng phạt có thể được điều chỉnh. Đối với châu Âu, vốn đã chịu cú sốc năng lượng và chi phí an ninh tăng mạnh vì xung đột, câu hỏi đặt ra là mức độ phối hợp thực sự trong chính sách với Nga. Nếu Washington ưu tiên lợi ích năng lượng nội địa, còn EU tiếp tục trả giá cho lập trường cứng rắn, sự rạn nứt xuyên Đại Tây Dương là điều khó tránh, dù hai bên vẫn nói về "mặt trận thống nhất".
Thị trường năng lượng toàn cầu và bài toán uy tín trừng phạt
Quyết định hoãn trừng phạt phơi bày giới hạn của công cụ trừng phạt trong nền kinh tế toàn cầu gắn kết. Khi một nhà cung cấp lớn như Nga bị siết, tác động lan truyền đến nhiều quốc gia, buộc các bên không liên quan trực tiếp tới xung đột phải điều chỉnh sản xuất, dự trữ và nhập khẩu. Washington thừa nhận lo ngại các biện pháp mới sẽ gây sức ép lên nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu, đồng thời ảnh hưởng quan hệ thương mại với các đối tác quan trọng. Về phía Nga, đặc phái viên Kirill Dmitriev hoan nghênh quyết định và coi đây là cơ hội khôi phục hợp tác kinh tế song phương. Nhưng chính sự linh hoạt mà Washington muốn giữ – miễn trừ kéo dài cho đến khi Tổng thống quyết định hành động tiếp theo – lại tạo thêm bất định cho doanh nghiệp và các nước thứ ba. Trừng phạt khi đó không còn là luật chơi ổn định, mà là biến số chính trị khó đoán.
