Chiến tranh hiện đại đang làm lộ khủng hoảng cung cấp vũ khí
Khủng hoảng cung cấp tên lửa phòng thủ của Mỹ là tình trạng các lực lượng vũ trang sử dụng tên lửa đánh chặn và đạn dược với tốc độ cao hơn nhiều so với khả năng sản xuất thời bình, khiến kho dự trữ đạn dược suy giảm nhanh chóng và buộc Bộ Quốc phòng phải gây sức ép lên chuỗi cung ứng quốc phòng để tăng tốc sản xuất, trong khi hệ thống nhà máy, nhà thầu và linh kiện chưa được xây dựng cho mức tiêu thụ kiểu chiến tranh hiện đại. Vấn đề không còn là chuyện vài kho đạn thiếu hụt, mà là một điểm yếu mang tính cấu trúc của sản xuất tên lửa Mỹ. Các phân tích cho thấy Mỹ và đồng minh đang dùng tên lửa phòng thủ nhanh hơn nhiều so với tốc độ công nghiệp có thể thay thế. Nói cách khác, chiến tranh hiện đại đã biến dây chuyền tên lửa thành “gót chân Achilles” của sức mạnh quân sự Mỹ. Theo một báo cáo, máy bay không người lái giá rẻ, đạn lảng vảng và tên lửa đạn đạo buộc quân đội phải phóng các tên lửa đánh chặn đắt tiền với nhịp độ mà dây chuyền sản xuất thời bình chưa từng được thiết kế để đáp ứng. Đây là cuộc chơi tiêu hao, nơi bên tấn công chỉ cần bỏ chi phí thấp, còn bên phòng thủ phải hao những vũ khí công nghệ cao.
Kho dự trữ tên lửa đánh chặn cạn kiệt: rủi ro chiến lược tự gây ra
Cuộc xung đột gần đây với Iran đã đẩy Mỹ tới giới hạn khó chịu: quân đội sử dụng hết phần lớn kho dự trữ tên lửa đánh chặn tiên tiến vốn đã khan hiếm. Đó không phải tai nạn, mà là hệ quả tất yếu khi hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot và THAAD bị “vắt kiệt” trong các trận đánh liên tiếp. Khi Patriot và THAAD được dùng dày đặc, mỗi lần phóng là một lần cắn vào kho dự trữ đạn dược vốn không được thiết kế cho nhịp độ như vậy. Phân tích tại Washington cảnh báo việc thiếu hụt kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot và THAAD có thể buộc Mỹ và đồng minh Trung Đông phải chấp nhận rủi ro lớn hơn để bảo tồn các hệ thống phòng không đó. Nói thẳng, họ buộc phải phóng ít tên lửa hơn để chống UAV và tên lửa tới, chấp nhận khả năng khí tài, căn cứ bị trúng đòn. Trớ trêu là trong khi giới nghiên cứu gióng hồi chuông cảnh báo, giới chính trị lại cố làm dịu dư luận. Một số lãnh đạo phủ nhận việc Mỹ đang chịu bất lợi chiến lược từ tình trạng thiếu hụt đạn dược. Tuy vậy, thiếu tên lửa đánh chặn đủ dùng luôn là rủi ro chiến lược, bất kể phát ngôn chính trị nói gì.
Bộ Quốc phòng tăng áp lực: sản xuất tên lửa Mỹ phải chạy theo chiến tranh
Đối mặt kho dự trữ đạn dược suy giảm, Lầu Năm Góc chọn cách tăng áp lực trực tiếp lên ngành công nghiệp quốc phòng. Phát ngôn viên Sean Parnell tuyên bố Bộ Quốc phòng đang tập trung thúc đẩy mua sắm đạn dược để cung cấp “vũ khí mà các chiến binh của chúng ta cần, với tốc độ mối đe dọa đòi hỏi”. Đây là thừa nhận công khai rằng nhịp sản xuất tên lửa Mỹ hiện tại tụt hậu so với chiến trường. Quan trọng hơn, một bản ghi nhớ rò rỉ cho thấy Thứ trưởng Quốc phòng Steve Feinberg đã viết thư cho các lãnh đạo ngành quốc phòng, yêu cầu trong vòng không quá 21 ngày phải trình kế hoạch “thúc đẩy lịch trình giao hàng nhanh hơn đáng kể, quyết liệt hơn và/hoặc tăng sản lượng cho các năng lực quan trọng”. Đây là câu nói trích dẫn dễ thấy mức độ khẩn cấp mà Lầu Năm Góc gán cho khủng hoảng cung cấp vũ khí. Bộ Quốc phòng xác nhận bản ghi nhớ là có thật và nó sẽ được dùng để thông báo ngân sách tài khóa 2028 trình Quốc hội, đồng thời gắn với nỗ lực xây dựng lại cơ sở công nghiệp quốc phòng. Nói cách khác, Washington đang cố biến áp lực ngắn hạn thành chương trình đầu tư dài hạn – dù chưa rõ ngành có đủ sức chuyển mình nhanh như yêu cầu hay không.
Chuỗi cung ứng quốc phòng: điểm yếu mới của lá chắn tên lửa Mỹ
Phân tích độc lập chỉ ra “điểm nghẽn” không nằm ở số lượng tên lửa sẵn có mà ở khả năng xây thêm trong thời gian ngắn. Nhiều năm hoạt động theo mô hình mua sắm thời bình khiến nhà sản xuất chỉ duy trì năng lực dư thừa hạn chế; dây chuyền tối ưu cho đơn đặt hàng ổn định, không phải nhu cầu thời chiến kéo dài. Khi chiến trường đổi nhịp, toàn bộ chuỗi cung ứng quốc phòng bộc lộ sự mong manh. Nhà Trắng đã phải viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng sau khi xác định hàng loạt hạn chế trong cơ sở công nghiệp đạn dược Mỹ, gồm năng lực sản xuất hạn chế, chuỗi cung ứng dễ tổn thương và thời gian giao hàng kéo dài. Việc mở rộng sản lượng lúc này đòi hỏi nhà máy mới, nhà cung cấp bổ sung và chu kỳ đầu tư dài, không thể hoàn thành trong “một sớm một chiều”. Điều đáng chú ý là cơ hội (và trách nhiệm) không còn chỉ ở các “ông lớn” quốc phòng. Các công ty tham gia vào động cơ, hệ dẫn đường, mô-tơ, cảm biến, điện tử và những linh kiện khác trong chuỗi cung ứng tên lửa có thể trở nên ngày càng quan trọng khi chính phủ muốn xây lại kho dự trữ. Nhưng biến chuỗi cung ứng tên lửa phòng thủ từ điểm yếu thành điểm mạnh là bài toán ít nhất vài năm, chứ không phải vài quý.
Từ ưu thế công nghệ sang năng lực sản xuất: lựa chọn khó của Washington
Trong nhiều thập niên, chiến lược quốc phòng Mỹ tập trung vào ưu thế công nghệ: vũ khí ngày càng thông minh, chính xác, “cao cấp”. Nhưng khủng hoảng cung cấp vũ khí hiện nay cho thấy một sự thật khó chịu: sức mạnh trên chiến trường không chỉ đến từ vũ khí tối tân, mà còn từ khả năng sản xuất liên tục đủ số lượng. Các chuyên gia cảnh báo ngay cả khi nguồn tài trợ dồi dào, Mỹ có thể vẫn mất ít nhất ba năm để khôi phục hệ thống tên lửa đánh chặn Patriot và THAAD về mức trước xung đột. Ba năm là khoảng thời gian dài trong một thế giới có nhiều đối thủ sở hữu tên lửa và UAV. Nếu các cuộc khủng hoảng nối tiếp nhau, khoảng trống kho dự trữ đạn dược có thể trở thành lời mời gọi cho những ai muốn thử thách sức chịu đựng của lá chắn tên lửa Mỹ. Xu hướng hiện tại báo hiệu một “siêu chu kỳ quốc phòng” kiểu mới, nơi sản xuất tên lửa và chuỗi cung ứng quốc phòng trở thành chủ đề dài hạn trong chi tiêu quân sự toàn cầu. Câu hỏi lớn dành cho Washington không phải chỉ là mua thêm bao nhiêu hệ thống Patriot hay THAAD, mà là liệu hệ thống công nghiệp có thể theo kịp nhịp chiến tranh hiện đại, hay Mỹ sẽ phải chấp nhận sống chung với rủi ro thiếu tên lửa phòng thủ.
