Dấu mốc thành phố trực thuộc và mục tiêu tăng trưởng tham vọng
Bắc Ninh thành phố trực thuộc là việc Quốc hội thông qua Nghị quyết 39/2026/QH16, thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số tỉnh cũ, mở ra không gian phát triển mới với kỳ vọng tăng trưởng GRDP 12,5% ngay trong năm đầu tiên chuyển đổi.
Từ ngày 20/9, Bắc Ninh chính thức là thành phố mới của Việt Nam với diện tích hơn 4.700 km², gần 4 triệu dân và 99 đơn vị hành chính cấp xã. Đằng sau thay đổi tên gọi là bước nhảy từ một tỉnh nông nghiệp sang cực tăng trưởng công nghiệp hàng đầu, có độ mở kinh tế cao và gắn chặt với chuỗi sản xuất, thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh đó, mục tiêu tăng trưởng GRDP 12,5% được giao không chỉ là con số kinh tế, mà là cam kết chính trị về tầm vóc của một đô thị trung ương mới, buộc bộ máy quản lý phải thay đổi cách nghĩ, cách làm và chuẩn mực điều hành.
Theo kịch bản tăng trưởng, thành phố thậm chí xây dựng mục tiêu điều hành ở mức 13% để có dư địa trước các biến động. Điều này cho thấy Bắc Ninh lựa chọn bước đi mạo hiểm nhưng cần thiết: chấp nhận áp lực cao ngay năm đầu, thay vì đi chậm và an toàn, nhằm khẳng định vị trí trong bản đồ các trung tâm công nghiệp, dịch vụ của cả nước.
Sức bật kinh tế: Công nghiệp, xuất khẩu và kinh tế số dẫn đường
Nếu nhìn vào các chỉ số, phát triển kinh tế Bắc Ninh đang có nền tảng hiếm địa phương nào sánh kịp. GRDP quý III tăng 13,83%, xếp thứ 3/34 tỉnh, thành phố; lũy kế 9 tháng tăng 11,81%, đứng thứ 4 cả nước. Đây không chỉ là thành tích ngắn hạn mà là kết quả của nhiều năm chuyển dịch từ nông nghiệp sang công nghiệp hiện đại và hội nhập sâu với chuỗi giá trị toàn cầu.
Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính, tăng 17,17% trong 9 tháng, kéo toàn bộ khu vực công nghiệp – xây dựng tăng 13,87%. Một câu nói có thể coi là phát biểu then chốt là: “Sản xuất công nghiệp vẫn là động lực chính cho tăng trưởng kinh tế Bắc Ninh.” Song song, xuất nhập khẩu bùng nổ với kim ngạch 9 tháng ước đạt 177,8 tỷ USD, giúp Bắc Ninh dẫn đầu cả nước về xuất khẩu.
Đáng chú ý, Bắc Ninh không chấp nhận vai trò “công xưởng giá rẻ”. Tỷ trọng kinh tế số trong GRDP đạt 46,3%, cao nhất cả nước, phản ánh nỗ lực chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Đây là nền tảng then chốt để thành phố mới Việt Nam này hướng tới mô hình đô thị thông minh, xanh, hiện đại, thay vì lặp lại quỹ đạo phát triển tiêu tốn tài nguyên.
Áp lực quý IV và những điểm nghẽn phải tháo gỡ
Đằng sau những con số ấn tượng là áp lực rất cụ thể: để đạt tăng trưởng GRDP 12,5%, Bắc Ninh phải tăng tốc mạnh mẽ trong quý IV. Theo kịch bản điều hành, GRDP quý cuối năm cần tăng tới 16,45% so với cùng kỳ; riêng khu vực công nghiệp – xây dựng phải tăng 20,13%, ngành xây dựng thậm chí được đặt mục tiêu tăng trên 100%. Nói cách khác, mọi chậm trễ trong giải ngân đầu tư công, giải phóng mặt bằng hay thủ tục dự án sẽ lập tức kéo lùi cả kịch bản tăng trưởng.
Chính quyền thành phố vì thế xem khơi thông nguồn lực là nhiệm vụ trọng tâm: đẩy nhanh tiến độ đầu tư công, gỡ vướng cho doanh nghiệp, tăng tốc các dự án hạ tầng then chốt. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đã đạt 84,64% kế hoạch Chính phủ giao tính đến 9 tháng, nhưng với tham vọng tăng trưởng hiện nay, “cao” vẫn chưa đủ, bởi bất cứ dự án hạ tầng trì trệ nào cũng có thể trở thành nút thắt cho cả chuỗi cung ứng công nghiệp.
Đáng lo hơn, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản mới tăng 0,8% do ảnh hưởng thiên tai, cho thấy rủi ro mất cân bằng giữa công nghiệp và nông thôn. Nếu tăng trưởng GRDP 12,5% chỉ được mua bằng việc dồn lực cho vài ngành mũi nhọn, Bắc Ninh sẽ đối diện bất ổn xã hội và môi trường dài hạn. Thành phố cần coi việc nâng chất dịch vụ, nông nghiệp, an sinh là “van an toàn” của cả mô hình phát triển.
Từ cực công nghiệp đến đô thị đáng sống: Hạ tầng và chính sách quyết định
Trở thành Bắc Ninh thành phố trực thuộc chỉ là bước khởi đầu; việc biến quy hoạch và mục tiêu thành hiện thực mới là bài thi khó. Theo quy hoạch chung, Bắc Ninh phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm, với 3 phân vùng, 4 hành lang và 6 cụm trung tâm động lực. Thành phố đặt mục tiêu đến 2030 đạt tiêu chí đô thị loại I, trở thành cực tăng trưởng kinh tế phía Bắc, trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn, vi mạch và trí tuệ nhân tạo.
Tầm nhìn xa hơn, đến 2040, Bắc Ninh hướng tới nền kinh tế cân bằng giữa công nghiệp công nghệ cao với dịch vụ và logistics; đến 2050 là thành phố đáng sống, dựa trên kinh tế số, kinh tế xanh và tuần hoàn. Nhưng để đi đúng quỹ đạo đó, hạ tầng giao thông, đô thị, môi trường và hạ tầng xã hội phải tiến kịp tốc độ công nghiệp hóa; nếu không, tắc nghẽn, ô nhiễm và quá tải dịch vụ công sẽ bào mòn lợi thế cạnh tranh.
Điểm tích cực là chính quyền đã chú trọng khía cạnh xã hội: thành lập các tổ xúc tiến và hỗ trợ đầu tư để kịp thời gỡ khó cho nhà đầu tư, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh ứng dụng thương mại điện tử, nền tảng số, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP. Với người dân, sự thay đổi được cảm nhận từ những chuyển động cụ thể, từ đường phố rực cờ hoa đến kỳ vọng thành phố mới phát triển nhưng vẫn gìn giữ tinh hoa văn hóa Kinh Bắc.
Kết luận: Thành phố mới Việt Nam cần một hợp đồng xã hội mới
Bắc Ninh đang ở điểm giao giữa hai vai: cực công nghiệp của cả nước và một thành phố mới Việt Nam phải bảo đảm chất lượng sống cho gần 4 triệu dân. Mục tiêu tăng trưởng GRDP 12,5% là thử lửa cho năng lực điều hành, nhưng không nên là thước đo duy nhất. Nếu chạy theo con số ngắn hạn mà bỏ quên hạ tầng xã hội, môi trường và bản sắc văn hóa, thành phố sẽ trả giá đắt trong tương lai.
Thách thức thực sự của Bắc Ninh không nằm ở việc giữ tốc độ tăng trưởng cao – điều mà công nghiệp và xuất khẩu hiện nay đang đảm bảo khá tốt – mà ở chỗ xây dựng một “hợp đồng xã hội” mới: chính quyền minh bạch, doanh nghiệp gắn trách nhiệm với cộng đồng, người dân được hưởng thành quả phát triển công bằng hơn. Nếu làm được điều đó, Bắc Ninh không chỉ là một thành phố trực thuộc Trung ương trên bản đồ hành chính, mà sẽ trở thành hình mẫu về phát triển kinh tế – xã hội cân bằng cho nhiều địa phương khác noi theo.
