Từ người nhập cư đến hình mẫu doanh nhân gốc Việt Mỹ
Câu chuyện thành đạt của doanh nhân gốc Việt Mỹ là những hành trình bắt đầu từ hai bàn tay trắng, hòa vào dòng người nhập cư, chấp nhận làm mọi công việc phổ thông, tích lũy từng đồng vốn và từng kinh nghiệm nhỏ để vươn lên sở hữu khối tài sản hàng trăm triệu USD, thậm chí có người từng bước vào nhóm những người giàu nhất nước Mỹ, qua đó góp phần định hình cộng đồng người Việt tại Bắc Mỹ như một lực lượng năng động và đầy khát vọng.
Điểm chung của những nhân vật trong bài viết này không phải là số dư tài khoản, mà là khả năng nhìn thấy cơ hội ở nơi người khác chỉ thấy rủi ro. Họ đến Mỹ khi trong tay gần như không có gì, nhưng lại mang theo hai thứ hiếm ai có: kỷ luật học hỏi và quyết tâm không quay đầu. Chính vì vậy, các hành trình từ phòng trọ chật hẹp đến những thương vụ lớn trong bất động sản Mỹ hay phố Wall không chỉ là câu chuyện làm giàu, mà là lời phản biện sống động với tâm lý tự ti của không ít người trẻ gốc Việt.
Triệu Như Phát: “Cha đỡ đầu” của Little Saigon California
Triệu Như Phát sinh năm 1949 tại Hải Phòng, là một trong 10 người con trong gia đình. Sau năm 1975, ông cùng vợ sang Mỹ, bắt đầu lại từ một căn hộ nhỏ ở Whittier, California, có lúc phải bán cả áo để mua thức ăn. Nhờ vốn tiếng Anh, ông chuyển sang bán máy hút bụi, rồi làm bảo vệ, dạy cơ khí tự động và kiên trì học tài chính, bất động sản, xây dựng tại các trường cao đẳng địa phương. Quan trọng hơn tiền, ông tích lũy được “ngôn ngữ” của thị trường bất động sản Mỹ.
Khoảng một năm sau khi sang Mỹ, ông chuyển đến Garden Grove, làm môi giới bất động sản toàn thời gian và làm việc tới 16 giờ mỗi ngày, giúp ông kiếm được hơn 100.000 USD ngay năm đầu tiên. Năm 1978, ông chuyển sang bất động sản thương mại, mở văn phòng riêng, rồi tiến lên làm nhà phát triển dự án với sự góp vốn của các nhà đầu tư, trong đó có nhiều người Việt. Năm 1987, ông đưa Asian Garden Mall (Thương xá Phước Lộc Thọ) rộng hơn 4.600 m2 vào hoạt động tại Little Saigon, và qua nhiều thập kỷ, nơi này trở thành địa danh tiêu biểu của cộng đồng người Việt tại Little Saigon, một trong những trung tâm lớn của người Việt ở California.
Đây là chiến lược khác hẳn kiểu đầu cơ ngắn hạn: ông chọn gắn bất động sản với đời sống cộng đồng, biến trung tâm thương mại thành “thị trấn” văn hóa. Nhờ vậy, tài sản trăm triệu USD của ông không chỉ là con số trên giấy, mà là những viên gạch tạo nên bản sắc Little Saigon California. Trong mắt nhiều người Việt xa xứ, việc một người nhập cư từng phải bán áo để ăn nhưng rồi được mệnh danh là “cha đỡ đầu của Little Saigon” là minh chứng rõ ràng nhất rằng kiên trì tích lũy kỹ năng và kết nối cộng đồng vẫn là chiến lược thành công kinh doanh đáng tin cậy nhất trên đất Mỹ.
Hoàng Kiều: Từ phòng thí nghiệm đến tỷ phú rồi tuyên bố vỡ nợ
Nếu Triệu Như Phát chọn cách bám rễ vào bất động sản Mỹ, thì Hoàng Kiều lại xây dựng sự nghiệp trên nền khoa học. Sinh năm 1944 tại Quảng Trị, ông cùng gia đình chuyển vào Sài Gòn từ năm 1949 rồi sang Mỹ định cư sau 1975. Ông bắt đầu với công việc trong phòng thí nghiệm của Abbott, tham gia nghiên cứu và điều trị bệnh viêm gan, rồi chỉ sau 5 năm đã trở thành Giám đốc phụ trách thử nghiệm và sản xuất các sản phẩm từ huyết tương.
Năm 1980, ông mua lại một phần cơ sở thí nghiệm của Abbott để lập Rare Antibody Antigen Supply (RAAS), và đến 1985, doanh nghiệp này phát triển thành mạng lưới 11 trung tâm huyết tương tại Mỹ. Bước ngoặt lớn đến khi ông hợp tác với Trung tâm Truyền máu và Huyết học Thượng Hải, rồi cùng lập Shanghai RAAS Blood Products năm 1992. Đến tháng 3/2008, ông giữ chức Phó Chủ tịch và sở hữu 37% vốn tại doanh nghiệp niêm yết này. Tài sản của ông từng được ước tính khoảng 1,65 tỷ USD vào năm 2014 và tăng lên khoảng 3,8 tỷ USD vào tháng 9/2015, giúp ông lần đầu góp mặt trong danh sách 400 người giàu nhất nước Mỹ với vị trí 148.
Sau ngành huyết tương, ông đổ vốn vào rượu vang tại thung lũng Napa, mua nhà máy rượu, vườn nho, xây thương hiệu mang tên mình, rồi mua thêm một hãng rượu khác và rót vốn vào bất động sản, dịch vụ nghỉ dưỡng, trong đó có khu Hummingbird Nest Ranch với tham vọng biến nơi này thành trung tâm chăm sóc sức khỏe. Hành trình của ông là minh họa rõ ràng cho rủi ro của chiến lược “mở rộng mọi hướng”: nó có thể đưa một người Việt lên hàng tỷ phú gốc Việt nổi bật, nhưng cũng có thể khiến chính người đó tuyên bố vỡ nợ khi chuỗi đầu tư không còn đồng nhịp với thị trường. Câu chuyện này nhắc cộng đồng khởi nghiệp gốc Việt rằng thành công nhanh trong tài chính không bao giờ miễn phí.
Chính Chu: Người đàn ông “đáng gờm” của phố Wall
Nếu Hoàng Kiều tiêu biểu cho làn sóng doanh nhân gốc Việt nhảy sang châu Á để mở rộng, thì Chính Chu lại đại diện cho thế hệ thẳng tay bước vào trung tâm quyền lực tài chính. Sinh năm 1966, ông được đánh giá là một trong những người thành đạt trong giới kinh doanh người Việt tại Mỹ. Gia đình ông sang Mỹ năm 1975 với số vốn ít ỏi chỉ vài trăm USD; những năm đầu, ông vừa học vừa bán sách lẻ, giao hàng tận nhà để tự nuôi mình. Sau khi tốt nghiệp tài chính tại Đại học Buffalo, ông gửi 15 đơn xin việc nhưng đều bị từ chối vì trường không danh tiếng.
Bước ngoặt là năm 1990, khi ông gia nhập tập đoàn tài chính Blackstone và tham gia tư vấn nhiều thương vụ đầu tư lớn, góp phần giúp Blackstone thực hiện các giao dịch mang lại lợi nhuận hàng tỷ USD. Năm 2004, ông đóng vai trò quan trọng trong thương vụ mua lại Tập đoàn Hóa chất Celanese của Đức, được xem là một trong những thương vụ mua lại lớn nhất tại châu Âu thời điểm đó. Câu nói “giới kinh doanh người Việt sống tại Mỹ đánh giá ông là một trong những người thành đạt trong cộng đồng” cho thấy việc một người gốc Việt trở thành nhân vật nổi bật trên phố Wall không còn là chuyện xa vời.
Cuối năm 2007, tên tuổi ông được chú ý rộng rãi khi chi tiền để mua toàn bộ tầng 89 và một nửa tầng 90 tại Trump World Tower, sau đó chi thêm để mở rộng không gian trên tầng mái, hình thành một penthouse gần 1.400 m² với 34 phòng, 12 phòng ngủ và 16 phòng tắm, nhìn thẳng ra trụ sở Liên Hợp Quốc. Đây không chỉ là biểu tượng giàu có; đó là tuyên ngôn rằng một doanh nhân gốc Việt có thể đứng ngang hàng với các tay chơi lớn trong bất động sản Mỹ và tài chính toàn cầu. Việc ông được báo Mỹ gọi là “người đàn ông đáng gờm của phố Wall” không phải nhờ may mắn, mà nhờ khả năng phân tích sắc bén và kỷ luật tài chính hiếm thấy trong giới đầu tư.
Dấu ấn của doanh nhân gốc Việt Mỹ và bài học cho thế hệ sau
Ba nhân vật, ba chiến lược khác nhau, nhưng đều khẳng định một điều: doanh nhân gốc Việt Mỹ không chỉ là những người đi “tìm cơm” trên đất khách, mà là những người đang góp phần định hình bất động sản Mỹ, ngành tài chính và cả y tế. Triệu Như Phát gắn tên mình với Little Saigon California, biến bất động sản thành không gian sinh hoạt văn hóa. Hoàng Kiều cho thấy một người bắt đầu từ phòng thí nghiệm ở Mỹ có thể xây dựng doanh nghiệp huyết tương, tích lũy tài sản và vươn lên nhóm những người giàu nhất nước Mỹ. Chính Chu chứng minh người Việt hoàn toàn có thể trở thành nhân vật đáng gờm trên phố Wall.
Điều đáng nói là mỗi câu chuyện đều mang hai mặt: ánh hào quang trăm triệu USD hay hàng tỷ USD, và mặt trái của rủi ro, phá sản, áp lực khổng lồ. Vì vậy, bài học dành cho thế hệ doanh nhân trẻ không phải là mơ thành tỷ phú gốc Việt bằng mọi giá, mà là biết chọn “sân chơi” phù hợp: có người chọn bất động sản gắn với cộng đồng, có người chọn ngành công nghệ cao, có người chọn tài chính. Điều quan trọng là phải có chiến lược rõ ràng, kỷ luật học hỏi và ý thức trách nhiệm với cộng đồng. Khi đó, thành công kinh doanh không chỉ biến một cá nhân thành người giàu, mà còn biến cả cộng đồng thành nguồn cảm hứng cho Bắc Mỹ.
