Chiến dịch 90 ngày: Giải phóng mặt bằng không chỉ là “chạy nước rút”
Giải phóng mặt bằng Khánh Hòa trong chương trình 90 ngày đêm cao điểm là một chiến dịch thu hồi đất, kiểm kê, bồi thường và tái định cư cho các hạ tầng công trình trọng điểm, nhằm tháo điểm nghẽn đất đai, đẩy nhanh tiến độ dự án động lực, đồng thời thử nghiệm một cách quản lý dự án cơ sở hạ tầng dựa trên đối thoại và đồng thuận với người dân chứ không chỉ bằng mệnh lệnh hành chính. Điểm mấu chốt của chiến dịch này không nằm ở số dự án hoàn thành, mà ở việc tỉnh buộc phải thay đổi tư duy: từ tâm lý “làm nhanh cho xong” sang coi giải phóng mặt bằng là quá trình xã hội phức tạp, gắn với sinh kế, lịch sử đất đai và lòng tin của cộng đồng. Chính góc nhìn này quyết định việc 90 ngày cao điểm sẽ trở thành cú hích cho một chiến lược dài hơi, hay chỉ là một phong trào ngắn hạn rồi nhanh chóng hạ nhiệt.
21 dự án hoàn thành: Thành quả của cách làm “bám hồ sơ, bám người dân”
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa, đến ngày 25/9 có 21/40 dự án hoàn thành hoặc vượt mục tiêu giải phóng mặt bằng, 4 dự án gần hoàn thành, 12 dự án chưa đạt và 2 dự án chưa có kết quả. Đây là tỷ lệ đáng kể nếu nhìn vào mức độ phức tạp của đất đai, hồ sơ, mốc giới và tranh chấp tích tụ qua nhiều thời kỳ. Một số công trình giao thông đã tạo đột phá: tuyến liên vùng Diên Khánh đoạn qua phường Bắc Nha Trang và tỉnh lộ ĐT651G qua Ninh Hòa đã hoàn tất giải phóng mặt bằng; ĐT651G đoạn Vạn Ninh và ĐT.652B đạt mức trên 76% khối lượng mặt bằng. Đây không phải chỉ là những con số đẹp trong báo cáo, mà là kết quả của việc cán bộ đi từng hộ, giải thích chính sách, đối chiếu hồ sơ, điều chỉnh phương án bồi thường. Chiến dịch cho thấy khi chính quyền coi trọng phần “bám người dân” ngang với “bám tiến độ”, các hạ tầng công trình trọng điểm có thể chuyển động nhanh hơn rất nhiều.
Mặt trái của tốc độ: 12 dự án chậm tiến độ và những nút thắt khó gỡ
Việc 12 dự án chưa hoàn thành mục tiêu và 2 dự án chưa có kết quả là lời nhắc thẳng thắn rằng không thể ép tiến độ mà bỏ qua thực tế pháp lý và xã hội. Những vướng mắc đậm đặc nhất xuất hiện ở các dự án quy mô lớn như Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, Bệnh viện Đa khoa khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, Khu công nghiệp Ninh Xuân 1-2 và Cụm công nghiệp Phước Minh 3, nơi hồ sơ đất đai, mốc giới, nguồn gốc sử dụng và phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đều phức tạp. Một nguyên nhân sâu xa là lịch sử quản lý, sử dụng đất kéo dài nhiều giai đoạn: hồ sơ thiếu, không thống nhất, hiện trạng đã thay đổi, đất chuyển nhượng qua nhiều người, phát sinh tranh chấp. Trong bối cảnh đó, nếu quản lý dự án cơ sở hạ tầng chỉ chăm chăm vào mốc thời gian mà không đầu tư cho khâu xác minh, đối thoại, thì mỗi quyết định thu hồi đất dễ trở thành nguồn xung đột mới, làm chậm dự án lâu dài hơn cả việc chậm vài tuần trên báo cáo.
Đồng thuận của người dân: Điều kiện tiên quyết cho mọi dự án trọng điểm
Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh: đằng sau mỗi thửa đất là một hoàn cảnh, và đối với nhiều người dân, đất gắn với nhà ở, việc làm, sinh kế nhiều thế hệ. Điều đó khiến giải phóng mặt bằng Khánh Hòa không thể dựa vào hồ sơ khô cứng; cán bộ phải hiểu đầy đủ chính sách, lắng nghe, giải thích để người dân đồng thuận, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Đây là thông điệp chính trị quan trọng: phát triển không được phép đánh đổi bằng sự thiệt thòi âm thầm của cộng đồng. Chiến dịch 90 ngày vì thế trở thành phép thử về năng lực “quản trị đồng thuận” chứ không chỉ “quản lý tiến độ”. Khi đối thoại được đặt ngang hàng với cưỡng chế, đường ven biển, đường liên vùng hay khu công nghiệp mới có cơ hội trở thành động lực phát triển đô thị và dịch vụ, thay vì là vết cắt trong ký ức của người bị giải tỏa. Sự tham gia chủ động của Trung tâm Phát triển quỹ đất, xã phường và chủ đầu tư trong việc chia sẻ kinh nghiệm xử lý hồ sơ, phối hợp thống nhất số liệu là nền tảng để giữ được niềm tin ấy.
Từ phong trào sang chiến lược dài hạn: Giữ lửa sau 90 ngày cao điểm
Điều đáng chú ý là lãnh đạo tỉnh không xem 90 ngày cao điểm như chiến dịch “đánh trống ghi điểm”, mà là bước mở cho một cách làm dài hạn. Sau đợt cao điểm, Khánh Hòa tiếp tục tập trung xử lý khó khăn còn tồn tại, đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng để các dự án trọng điểm triển khai theo kế hoạch. Chủ tịch tỉnh yêu cầu duy trì tinh thần khẩn trương nhưng phải chuyển sang cách làm cụ thể theo từng dự án, từng hồ sơ, từng phần việc, với yêu cầu rà soát trong 7 ngày sau hội nghị, phân rõ phần việc còn lại, đơn vị chịu trách nhiệm và tiến độ hằng tuần. Thông điệp ở đây khá rõ: quản lý dự án cơ sở hạ tầng phải tách khỏi thói quen phong trào, chuyển sang chế độ “vận hành thường trực” – nơi chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án bảo đảm hồ sơ và kinh phí, Trung tâm Phát triển quỹ đất chủ động điều phối nhân lực, xử lý chính sách, còn xã phường trực tiếp chỉ đạo các khâu phức tạp. Nếu Khánh Hòa kiên trì mô hình này, giải phóng mặt bằng sẽ trở thành năng lực thể chế ổn định, chứ không phải mỗi vài năm lại cần đến một “90 ngày cao điểm” mới.
