Chiến dịch 100 ngày đêm: phép thử cho dự án Lào Cai Hà Nội Hải Phòng
Chiến dịch “100 ngày đêm thi đua” giải phóng mặt bằng đường sắt là đợt cao điểm do tỉnh phát động, huy động toàn bộ hệ thống chính trị, các địa phương và người dân để đẩy nhanh các khâu kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, lập, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chi trả kinh phí và bàn giao mặt bằng cho dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Đây không chỉ là một phong trào thi đua mà là chiến lược tập trung nguồn lực hiếm hoi để tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất của các dự án hạ tầng: mặt bằng chậm, thủ tục kéo dài, tâm lý chờ đợi và thiếu phối hợp giữa các cấp. Tỉnh đặt mục tiêu bắt đầu bàn giao mặt bằng từng phần Dự án thành phần 2 từ tháng 11/2026 và hoàn thành toàn bộ giải phóng mặt bằng trước ngày 30/6/2027. Đặt những mốc tiến độ cụ thể, có thời hạn rõ ràng là tín hiệu tích cực, bởi tiến độ không thể được quản lý nếu chỉ nói chung chung. Tuy vậy, điểm mấu chốt nằm ở chỗ: liệu khẩu hiệu “thi đua” có chuyển được thành việc làm thực chất trong từng xã, từng hộ dân bị ảnh hưởng hay không.
Quy Mông: bức tranh thu nhỏ của bài toán giải phóng mặt bằng đường sắt
Nếu muốn đánh giá khả năng thành công của chiến dịch 100 ngày đêm thi đua, hãy nhìn vào một địa bàn cụ thể: xã Quy Mông. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đi qua xã dài 10,492 km, ảnh hưởng tới 5 thôn Hợp Thành, Tân Thịnh, Tân Việt, Minh An, Minh Tiến, với tổng diện tích dự kiến thu hồi khoảng 74,8 ha và liên quan 274 hộ gia đình, cá nhân; trong đó khoảng 20 hộ có đất ở, nhà ở nằm trong phạm vi thu hồi. Những con số này cho thấy quy mô tác động không nhỏ, và nếu xử lý không khéo, mọi cam kết tiến độ trên giấy sẽ bị phá vỡ. Lãnh đạo xã đã trực tiếp kiểm tra thực tế khu vực dự kiến thu hồi đất và yêu cầu các bộ phận chuyên môn “bám sát từng mốc tiến độ, tăng cường phối hợp với chủ đầu tư và đơn vị đo đạc, kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh”. Việc lãnh đạo xã xuống hiện trường là tín hiệu đúng, nhưng quan trọng hơn là cách họ biến kiểm tra thành hành động cụ thể: hoàn thành lấy ý kiến Nhân dân, phê duyệt kế hoạch thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho toàn bộ 5 thôn bị ảnh hưởng.
Tái định cư: thước đo tính công bằng của tiến độ
Tiến độ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng với sự công bằng trong tái định cư. Tại Quy Mông, hai khu tái định cư Tân Việt và Quyết Thắng cho thấy cách tiếp cận khá bài bản. Khu tái định cư thôn Tân Việt thu hồi 3,03 ha, liên quan 15 hộ dân và 2 tổ chức; các hộ và tổ chức đã nhận đủ tiền bồi thường, bàn giao mặt bằng, công tác san tạo mặt bằng đã hoàn thành và các hạng mục đường giao thông nội bộ, điện 0,4 kV, hệ thống chiếu sáng đang được hoàn thiện. Khu này được quy hoạch 27 thửa đất, mỗi thửa khoảng 300 m². Tại thôn Quyết Thắng, diện tích thu hồi 2,5 ha, liên quan 63 hộ dân và 2 tổ chức, các hạng mục chính gồm san nền, đường giao thông, điện 0,4 kV, điện chiếu sáng và cây xanh đã hoàn thành. Các khu tái định cư được đẩy nhanh tiến độ là cần thiết, bởi tỉnh yêu cầu các khu tái định cư tập trung do UBND xã Bảo Hà và Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 phải được khởi công trước các mốc 15/11 và 5/12, phấn đấu hoàn thành cơ bản trước ngày 31/12/2026. Nhưng điều đáng chú ý là quan điểm xuyên suốt: quá trình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phải công khai, minh bạch, đúng quy định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Nếu nguyên tắc này được thực thi nghiêm túc, tiến độ nhanh sẽ không phải là cái cớ để lơ đi quyền lợi của người bị thu hồi đất.
Phối hợp liên địa phương và cải cách thủ tục: điều kiện để 100 ngày đêm không chỉ là khẩu hiệu
Giải phóng mặt bằng đường sắt cho dự án Lào Cai Hà Nội Hải Phòng không phải câu chuyện của một xã hay một huyện. Tỉnh yêu cầu UBND các xã, phường có dự án đi qua chủ động phát động các đợt thi đua phù hợp thực tế, phân công rõ trách nhiệm, tăng cường đối thoại, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc thuộc thẩm quyền để bảo đảm tiến độ bàn giao mặt bằng. Cùng lúc, Sở Xây dựng được giao vai trò thường trực, theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, tổng hợp kết quả thực hiện. Đây là cấu trúc quản trị tương đối chặt, nhưng yêu cầu cao ở năng lực phối hợp và tinh thần “dám quyết” của từng khâu. Đợt thi đua không chỉ là tăng tốc ở hiện trường mà còn đòi hỏi cải cách thủ tục hành chính, phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương và ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý dữ liệu đất đai, hồ sơ giải phóng mặt bằng. Công tác đo đạc, trích đo, chỉnh lý địa chính đang được Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh triển khai, dự kiến hoàn thành trước ngày 20/11/2026. Nếu những cải cách này diễn ra đồng bộ, “100 ngày đêm thi đua” có cơ hội trở thành mô hình chuẩn cho nhiều dự án hạ tầng giao thông khác, thay vì chỉ là một khẩu hiệu thi đua trên giấy.
Người dân ở đâu trong cuộc chạy đua tiến độ?
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến dịch 100 ngày đêm là việc tỉnh nhấn mạnh vai trò của người dân chứ không xem họ chỉ là “đối tượng bồi thường”. Đợt thi đua được phát động nhằm tạo chuyển biến rõ nét trong công tác giải phóng mặt bằng, đáp ứng tiến độ triển khai dự án được kỳ vọng nâng cao năng lực vận tải hàng hóa, hành khách và tăng cường kết nối liên vùng. Tuy nhiên, tỉnh đồng thời xác định tuyên truyền, vận động, đối thoại với người dân là giải pháp quan trọng để tạo đồng thuận; các chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được phổ biến đầy đủ, kịp thời, vận động các hộ gia đình, cá nhân phối hợp kiểm đếm, nhận tiền bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng theo kế hoạch. Việc giải phóng mặt bằng được yêu cầu bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, ổn định đời sống, sinh kế và hoạt động sản xuất, kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp bị ảnh hưởng. Nếu những yêu cầu này được thực hiện đúng, chiến dịch 100 ngày đêm không chỉ giúp dự án đi đúng tiến độ, mà còn đặt ra một chuẩn mực mới: phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam không đánh đổi sự an toàn sinh kế của người dân. Thách thức lớn nhất bây giờ không phải là thời gian, mà là khả năng biến những cam kết chính sách thành việc làm cụ thể trong từng biên bản kiểm kê, từng cuộc đối thoại tại cơ sở.
