Khi chip AI kéo lợi nhuận bay cao nhưng smartphone lại chìm trong thua lỗ
Chủ đề bài viết này là sự đảo chiều chiến lược của Samsung: chip AI Samsung trở thành động lực chính tạo lợi nhuận bán dẫn khổng lồ, trong khi mảng smartphone Samsung lỗ lần đầu tiên do chi phí linh kiện tăng vọt, buộc tập đoàn phải tái tính toán cách cân bằng giữa vai trò nhà sản xuất chip và nhà sản xuất thiết bị tiêu dùng trong cùng một cơn sốt trí tuệ nhân tạo.
Trong quý II, lợi nhuận của Samsung Electronics tăng gần 14 lần nhờ nhu cầu chip phục vụ trí tuệ nhân tạo, đem lại quý kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay với lợi nhuận ròng 71.620 tỷ won, lợi nhuận hoạt động 89.490 tỷ won và doanh thu kỷ lục 171.490 tỷ won. Bề ngoài là một câu chuyện đại thắng, nhưng bên trong là một vết nứt rõ rệt: hầu như toàn bộ lợi nhuận đến từ bán dẫn, còn các dòng sản phẩm gắn liền với người dùng cuối như điện thoại, TV, đồ gia dụng lại lần đầu chìm vào thua lỗ khi giá linh kiện leo thang. Đây không phải biến cố ngắn hạn, mà là tín hiệu cho thấy Samsung đang đứng trên ngã ba đường chiến lược.
Bán dẫn trở thành “cỗ máy tiền” nhờ cơn khát chip AI
Bộ phận Giải pháp Thiết bị – trung tâm của hoạt động bán dẫn Samsung – đang là “ngôi sao” sáng nhất trong tập đoàn. Đơn vị này ghi nhận doanh thu 127.500 tỷ won và lợi nhuận hoạt động 89.200 tỷ won trong quý II, tương đương gần như toàn bộ lợi nhuận hoạt động của tập đoàn. Nói cách khác, nếu tách bán dẫn ra, phần còn lại của Samsung đang gần như đứng yên hoặc đi lùi.
Nguyên nhân không khó hiểu: cơn sốt đầu tư AI khiến nhu cầu chip bộ nhớ cho máy chủ và trung tâm dữ liệu tăng mạnh, trong khi nguồn cung DRAM, NAND và bộ nhớ băng thông cao chưa theo kịp. Giá bán tăng, và chip AI Samsung – đặc biệt là các thế hệ HBM4, HBM4E mà hãng đang tích cực cung cấp và gửi mẫu – trở thành trụ cột doanh thu mới. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Cơn sốt đầu tư AI có thể tiếp tục trở thành bệ đỡ chính cho lợi nhuận của tập đoàn, ngay cả khi nhu cầu điện thoại và máy tính cá nhân chậm lại”. Về bản chất, Samsung đang hưởng lợi giống một công ty hạ tầng AI hơn là một thương hiệu thiết bị tiêu dùng.
Vì sao điện thoại, TV và đồ gia dụng lại đồng loạt báo lỗ
Ở hướng ngược lại, bộ phận Trải nghiệm Di động và Mạng – nơi phụ trách điện thoại Galaxy – ghi nhận doanh thu 33.200 tỷ won nhưng lỗ hoạt động khoảng 700 tỷ won, đánh dấu quý thua lỗ đầu tiên trong lịch sử báo cáo của mảng này. Đáng chú ý là doanh thu vẫn tăng khoảng 14%, dòng Galaxy S26 giữ doanh số ổn định, Galaxy A vẫn tăng trưởng ở nhiều thị trường. Vấn đề không nằm ở người mua, mà nằm ở cấu trúc chi phí.
Giá chip nhớ và nhiều linh kiện điện tử tăng cao, chi phí cấu thành mỗi chiếc điện thoại bị đẩy lên, nhưng Samsung không thể chuyển toàn bộ phần tăng này sang giá bán vì cạnh tranh trên thị trường smartphone vẫn gay gắt. Nghịch lý xuất hiện: bộ phận sản xuất chip thu lợi khi giá bộ nhớ tăng, còn bộ phận sản xuất smartphone phải mua chính những linh kiện đó với giá đắt hơn, khiến biên lợi nhuận co lại nhanh chóng. Mảng Trải nghiệm Thiết bị – gồm điện thoại, TV và đồ gia dụng – cũng không thoát khỏi áp lực này, khi đạt khoảng 48.000 tỷ won doanh thu nhưng lỗ hoạt động 800 tỷ won, lần đầu thua lỗ kể từ khi được tổ chức lại năm 2021. Người dùng cuối bắt đầu thấy tác động: giá bán khó giảm mạnh, ưu đãi ít đi, và các mẫu giá rẻ trở nên ít hấp dẫn hơn.
Khoản lỗ smartphone của Samsung là lời cảnh báo cho các hãng Trung Quốc
Điểm đáng sợ với toàn thị trường là: nếu ngay cả một hãng vừa sản xuất chip vừa sản xuất điện thoại như Samsung còn lỗ, các nhà sản xuất chỉ mua linh kiện bên ngoài càng dễ bị “đứt gãy” lợi nhuận. Một ví dụ đã xuất hiện từ tháng 4, khi một nhà sản xuất Trung Quốc thông báo tăng giá đề xuất Redmi K90 Pro Max thêm 200 tệ mỗi máy, đồng thời rút các mức giảm giá dịp Tết trên Turbo 5 và Turbo 5 Max, với lý do giá linh kiện cốt lõi, đặc biệt là chip nhớ, tăng mạnh liên tục.
Chủ tịch hãng này cho biết một số cấu hình bộ nhớ đã có giá gần gấp 4 lần năm trước, vượt xa dự tính của ngành. Khi bộ nhớ trở thành điểm nghẽn chi phí, mọi nhà sản xuất smartphone đều đứng trước lựa chọn khó: chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn, hoặc đẩy giá bán lên và đánh đổi thị phần. Khoản smartphone Samsung lỗ vì chi phí linh kiện không phải tin tốt với các thương hiệu Trung Quốc, mà là lời nhắc rằng kỷ nguyên điện thoại giá rẻ cấu hình cao đang bị AI và chip nhớ đẩy vào thế bí. Người dùng Việt Nam cũng sẽ cảm nhận trực tiếp điều này qua mức giá và ưu đãi ngày càng “chặt chẽ” hơn.
Samsung sẽ nghiêng hẳn về cao cấp và AI, tương lai cân bằng ra sao?
Để thoát khỏi vùng thua lỗ, Samsung chọn quay về những phân khúc có biên lợi nhuận cao: Galaxy S26, Galaxy Z Fold8, Galaxy Z Flip8 và hệ sinh thái thiết bị cao cấp. Tập đoàn tiếp tục tích hợp các tính năng AI cá nhân hóa vào Galaxy, nghiên cứu các thiết bị mới như kính thông minh để bổ sung doanh thu từ phần mềm và dịch vụ. Về lý thuyết, đây là cách đẩy giá trị trên mỗi khách hàng lên, thay vì phụ thuộc vào bán số lượng lớn máy giá rẻ.
Tuy vậy, chiến lược tập trung cao cấp không tự động giải quyết vấn đề nếu giá chip và linh kiện vẫn cao. Samsung còn phải siết chuỗi cung ứng, tối ưu danh mục sản phẩm và chi phí vận hành để bảo vệ biên lợi nhuận. Trong nửa cuối năm, tập đoàn kỳ vọng nhu cầu DRAM cho máy chủ, ổ cứng thể rắn doanh nghiệp và HBM vẫn giữ ở mức cao, tiếp tục bù đắp cho phần thiết bị tiêu dùng suy yếu. Câu hỏi lớn là: Samsung có biến lợi thế từ chip AI thành tăng trưởng đồng đều cho cả hệ sinh thái, hay chấp nhận trở thành “ông vua bán dẫn” với mảng điện thoại chỉ đóng vai trò thứ yếu? Câu trả lời sẽ không chỉ định hình chiến lược của Samsung, mà còn ảnh hưởng tới mặt bằng giá và lựa chọn thiết bị của người dùng trên toàn thị trường.
