STEM hiệu quả không bắt đầu từ một căn phòng
Giáo dục STEM là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, giúp học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn và phát triển năng lực sáng tạo. Vì thế, chất lượng STEM không nên được đo bằng diện tích phòng chuyên dụng hay số lượng máy móc, mà bằng việc học sinh có cơ hội đặt câu hỏi, thử nghiệm và điều chỉnh hay không. Thông tư 86/2026/TT-BGDĐT yêu cầu khai thác hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có; trường học không bắt buộc phải xây dựng phòng STEM riêng. Quy định này gỡ một rào cản đáng kể: nhà trường có thể bắt đầu từ lớp học, phòng bộ môn, phòng thực hành, thư viện hoặc khu sinh hoạt chung. Khi nhu cầu nhân lực kỹ thuật cao trong các lĩnh vực như tự động hóa, công nghệ thông tin và dữ liệu gia tăng, điều quan trọng là mở rộng cơ hội học tập, không biến STEM thành cuộc đua đầu tư.
Tích hợp vào bài học, gắn với vấn đề đời sống
Thông tư xác định nội dung STEM được tích hợp vào kế hoạch giáo dục nhà trường, kế hoạch dạy học môn học, hoạt động giáo dục và kế hoạch bài dạy; không cần lập thêm kế hoạch riêng. Cách làm này hợp lý hơn việc dựng một chuỗi hoạt động tách biệt khỏi chương trình: học sinh kết nối kiến thức đang học với tình huống cụ thể, còn giáo viên có thể chủ động chọn thời điểm và hình thức phù hợp. Tại Trường THCS Trần Văn Ơn ở Thành phố Hồ Chí Minh, giáo viên đưa chủ đề chế tạo dụng cụ thử tính dẫn điện của dung dịch vào bài Khoa học tự nhiên lớp 8, dù trường chưa có phòng STEM chuyên biệt. Học sinh dự đoán, thiết kế, chế tạo rồi thử nghiệm sản phẩm, dùng cả kiến thức Toán để đo đạc và tính kích thước. Những lỗi trong quá trình thử nghiệm trở thành cơ hội phân tích và sửa thiết kế, thay vì chỉ làm theo một đáp án có sẵn.
Thiết bị hiện có là điểm khởi đầu, không phải giới hạn
Tận dụng nguồn lực sẵn có không có nghĩa là phủ nhận nhu cầu đầu tư. Nó đòi hỏi nhà trường xác định rõ mục tiêu học tập trước khi mua sắm, ưu tiên thiết bị dùng được cho nhiều môn và bổ sung theo năng lực khai thác của giáo viên. Ở mức ban đầu, trường có thể dùng thiết bị dạy học tối thiểu, vật liệu dễ tìm, an toàn hoặc tái chế; khi nội dung cần thực hành chuyên sâu, lập trình hay nghiên cứu khoa học, việc bổ sung thiết bị phù hợp là cần thiết. Không phải trường nào cũng có thể lập tức đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại; tận dụng phòng sẵn có rồi bổ sung dần theo khả năng tài chính là hướng đi thực tế. Dự án “Nói không với ống hút nhựa”, được triển khai trong điều kiện miền núi thiếu thiết bị và kết nối với hơn 50 quốc gia, cho thấy vật liệu gần gũi vẫn có thể mở ra hoạt động liên môn giàu ý nghĩa.
Giảm áp lực bằng cách tổ chức vừa sức
Một quy định tiến bộ sẽ mất ý nghĩa nếu biến thành thêm tiết bắt buộc, đầu điểm, hồ sơ hay sản phẩm phải hoàn thành bằng mọi giá. Thông tư nêu rõ giáo dục STEM không làm phát sinh môn học, hoạt động giáo dục bắt buộc, thời lượng bắt buộc hoặc sổ sách riêng, đồng thời không được gây quá tải cho giáo viên và học sinh. Điều này cần được hiểu như giới hạn thực chất, không phải lời nhắc mang tính hình thức: mỗi trường nên chọn chủ đề phù hợp chương trình, thời gian, nguồn lực và năng lực tổ chức. Ngày hội Khoa học và Công nghệ tại Trường Tiểu học và THCS Vĩnh Hưng ở Hà Nội thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia, cho thấy hoạt động trải nghiệm có thể mở rộng cơ hội tiếp cận STEM. Nhưng không phải trường nào cũng cần tổ chức sự kiện quy mô lớn; một bài học tích hợp gọn, an toàn và có ích cũng đủ giúp học sinh hợp tác, suy nghĩ và giải quyết vấn đề.
Kết luận: trường học không cần chờ có phòng học STEM mới bắt đầu. Cần thiết hơn là một cách triển khai có mục tiêu, tận dụng thiết bị dạy học đang có, gắn bài học với thực tiễn và đầu tư theo lộ trình phù hợp với ngân sách cũng như khả năng sử dụng của giáo viên. Khi STEM được tích hợp vừa sức, học sinh học qua khám phá mà không phải gánh thêm một chương trình song song; giáo viên có thêm lựa chọn sư phạm thay vì thêm thủ tục. Phòng chuyên biệt có thể hữu ích khi nhu cầu và điều kiện cho phép, nhưng không nên trở thành thước đo duy nhất của chất lượng giáo dục STEM.
