Cuộc đua hạ tầng hàng không: từ mở rộng công suất đến sân bay thông minh
Cuộc đua nâng cấp hạ tầng hàng không Việt Nam là quá trình các cảng hàng không lớn đồng thời mở rộng công suất, hiện đại hóa nhà ga và áp dụng công nghệ số để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng hành khách, hàng hóa và yêu cầu an ninh ngày càng cao. Trong bức tranh đó, sân bay Phú Quốc mở rộng với nhà ga T2 mang biểu tượng “phượng hoàng lửa” và sân bay Cam Ranh thông minh với lộ trình số hóa sâu quy trình an ninh là hai ví dụ cho hai hướng tiếp cận khác nhau nhưng cùng mục tiêu: tăng công suất sân bay 2027 và tạo trải nghiệm tốt hơn cho hành khách.
Lập luận quan trọng ở đây là: ai đầu tư sớm và đầu tư đúng vào hạ tầng hàng không Việt Nam sẽ chiếm lợi thế dài hạn trong du lịch và thương mại. Phú Quốc chọn chiến lược tăng công suất vật lý với dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc do một tập đoàn tư nhân khởi công từ tháng 9-2025, trong khi Cam Ranh đặt cược vào mô hình sân bay an ninh, thông minh và thân thiện với kế hoạch vừa được UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành. Hai con đường khác nhau nhưng cùng dẫn đến một điểm: tái định vị vai trò của mình trong mạng lưới sân bay khu vực.
Phú Quốc: “Phượng hoàng lửa” và cuộc chạy nước rút công suất 50 triệu khách
Dự án sân bay Phú Quốc mở rộng là ví dụ điển hình cho chiến lược “dồn lực cho công suất”. Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc được mở rộng với tổng mức đầu tư khoảng 22.000 tỷ đồng, rõ ràng không chỉ để đáp ứng một mùa cao điểm du lịch mà nhằm chuẩn bị cho APEC 2027 – một nhiệm vụ đối ngoại được xác định là đặc biệt quan trọng. Nhà ga T2 – tâm điểm của dự án – đã hoàn thành khoảng 95% kết cấu bê tông cốt thép, 70% kết cấu thép và 80% công tác xây, trát, cho thấy dự án đang ở giai đoạn nước rút đúng nghĩa.
Nhà ga T2 được thiết kế như “chim phượng hoàng lửa” đang sải cánh bay, biểu trưng cho sự tái sinh và khát vọng vươn lên. Nhưng đằng sau hình tượng đó là những con số rất thực dụng: hệ mái dùng gần 25.000 tấn thép với nhịp lớn nhất 72 m, giai đoạn 1 được đầu tư với công suất 24 triệu hành khách mỗi năm để kịp phục vụ APEC 2027, và theo quy hoạch dài hạn, khi hoàn thiện toàn bộ, nhà ga đạt công suất 50 triệu hành khách mỗi năm. Đây là tuyên bố không lời rằng Phú Quốc muốn trở thành một trong những cửa ngõ hàng không lớn nhất cả nước.
Không chỉ nhà ga T2, đường cất hạ cánh số 2 dài 3.300 m cùng hệ thống đường lăn đã đạt khoảng 85% khối lượng hạ tầng xây dựng và được đặt mục tiêu hoàn thành vào ngày 3-9-2026. Nhà ga VIP mang hình tượng “cá đại bàng biển” cũng đạt khoảng 85% phần thô và sẽ có khả năng phục vụ các chuyến bay chuyên cơ với quy mô 300 hành khách. Đặc biệt, chuyến bay kỹ thuật ngày 30-12-2026 được coi là phép thử quan trọng cho toàn bộ cuộc chạy đua tiến độ trên đại công trường này. Nói cách khác, Phú Quốc đang đặt cược vào tốc độ và quy mô như vũ khí cạnh tranh chính.
Cam Ranh: sân bay thông minh với trục an ninh số hóa
Trái với hướng “phình to” nhà ga của Phú Quốc, sân bay Cam Ranh thông minh lại chọn đường đi khác: chuyển trọng tâm sang số hóa quy trình và kiến tạo một mô hình sân bay an ninh, thông minh và thân thiện. Kế hoạch nâng cao năng lực bảo đảm an ninh hàng không tại đây được triển khai theo Quyết định số 1066 ngày 15/6/2026 của Thủ tướng, với các mục tiêu theo ba giai đoạn 2026, 2027 và 2028-2030. Trong năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu số hóa hơn 30% quy trình kiểm soát an ninh và các thủ tục liên quan, đồng thời kết nối hệ thống an ninh với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Mục tiêu tham vọng hơn đến năm 2027 là số hóa hơn 60% quy trình kiểm soát an ninh và các thủ tục liên quan tại sân bay. Dữ liệu giữa lực lượng công an, hải quan, hàng không và các đơn vị liên quan sẽ được kết nối, chia sẻ nhằm phục vụ kiểm soát an ninh, quản lý rủi ro và đơn giản hóa thủ tục. Các giải pháp kiểm soát tự động, nhận diện sinh trắc học và công nghệ phù hợp sẽ được ứng dụng trong kiểm soát an ninh hàng không và phục vụ hành khách. Đây là hướng đi cho thấy Cam Ranh muốn giải bài toán trải nghiệm hành khách thông qua công nghệ, thay vì chỉ bằng thêm mét vuông xây dựng.
Về công suất, Cam Ranh được quy hoạch đạt cấp 4E vào năm 2030 với công suất khoảng 19 triệu hành khách và 50.000 tấn hàng hóa mỗi năm, và tầm nhìn đến 2050 là khoảng 36 triệu hành khách và 100.000 tấn hàng hóa mỗi năm. Kế hoạch này gắn với ba dự án trọng điểm: nhà ga T1 mới phục vụ 9 triệu hành khách mỗi năm, nâng tổng công suất khu T1 lên khoảng 11 triệu khách khi kết nối với công trình hiện hữu; một nhà ga hàng hóa công suất ban đầu 50.000 tấn, có thể mở rộng lên 100.000 tấn; và dự án mở rộng sân đỗ nâng số vị trí tàu bay từ 33 lên 44. Nhiều hạng mục sử dụng hoàn toàn vốn đầu tư công với thời gian thực hiện từ 2026 đến 2028, trong đó thời gian thi công khoảng 24 tháng.
So sánh chiến lược: Phú Quốc trọng công suất, Cam Ranh ưu tiên công nghệ
Nếu đặt hai dự án lên bàn cân, sự khác biệt lộ rõ: sân bay Phú Quốc mở rộng hướng tới hình ảnh một “siêu nhà ga du lịch” với công suất 24 triệu khách/năm ngay giai đoạn 1 và 50 triệu khách/năm về lâu dài, trong khi Cam Ranh hướng tới sân bay thông minh với trọng tâm là số hóa hơn 60% quy trình an ninh vào năm 2027 và công suất 36 triệu khách vào tầm nhìn 2050. Phú Quốc ưu tiên quy mô vật lý, còn Cam Ranh ưu tiên độ thông minh của quy trình. Hai chiến lược này phản ánh hai định vị khác nhau: một trung tâm du lịch nghỉ dưỡng cần đón khối lượng khách khổng lồ, và một cửa ngõ vừa du lịch, vừa quân sự, nhấn mạnh an ninh và vận hành hiệu quả.
Ở góc độ hành khách, điểm mạnh của Phú Quốc là khả năng xử lý số chuyến bay lớn hơn, thêm đường băng 3.300 m, sân đỗ và nhà ga VIP phục vụ chuyên cơ 300 hành khách. Tuy nhiên, nếu không nhanh chóng đầu tư thêm vào lớp công nghệ, nguy cơ quá tải trải nghiệm vẫn hiện hữu khi công suất tăng nhanh. Ngược lại, Cam Ranh có thể chưa bùng nổ công suất sân bay 2027, nhưng với kiểm soát tự động, sinh trắc học, kết nối dữ liệu liên ngành, hành khách có cơ hội trải nghiệm một quy trình an ninh nhanh hơn, minh bạch hơn. Đây chính là phép thử cho câu hỏi: hành khách thế kỷ 21 ưu tiên “to hơn” hay “thông minh hơn”.
Ý nghĩa với hạ tầng hàng không Việt Nam và bài toán tiếp theo
Điểm chung của cả hai dự án là chúng đang kéo hạ tầng hàng không Việt Nam sang một trạng thái mới: vừa mở rộng công suất, vừa gắn với các chuẩn an ninh – kỹ thuật quốc tế. Cam Ranh được Bộ Xây dựng phê duyệt quy hoạch cảng hàng không thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, đồng thời Cục Hàng không Việt Nam đề xuất đầu tư gần 2.500 tỷ đồng để xây mới, cải tạo đường cất hạ cánh và đường lăn tại đây. Ở phía Nam, Phú Quốc lại chứng minh khu vực tư nhân có thể đẩy tiến độ thi công lên mức “chưa từng có trong lịch sử hàng không Việt Nam” khi chuẩn bị cho APEC 2027.
Tuy vậy, câu chuyện chưa dừng ở công suất hay số hóa. Cả hai sân bay sẽ phải trả lời những câu hỏi khó: làm sao giữ chi phí vận hành hợp lý khi trang thiết bị an ninh ngày càng hiện đại; làm sao bảo đảm an ninh mạng trong bối cảnh hệ thống dữ liệu kết nối sâu; và làm sao phân bổ nguồn lực giữa nâng cấp đường băng, sân đỗ với đầu tư các giải pháp trải nghiệm hành khách. Quan điểm cá nhân của người viết là: Phú Quốc nên bổ sung lộ trình số hóa rõ ràng để không tụt lại ở lớp “thông minh”, còn Cam Ranh cần bảo đảm các mốc tăng công suất đi kịp nhu cầu thị trường, tránh tình trạng “sân bay thông minh nhưng thiếu chỗ để bay”.
