Thiết bị phát hiện và áp chế UAV là gì?
Thiết bị phát hiện và áp chế UAV là hệ thống hỗ trợ nhận biết phương tiện bay không người lái xâm nhập khu vực cấm, cảnh báo lực lượng tại chỗ và can thiệp để ngăn phương tiện tiếp tục gây nguy hiểm. Bộ Xây dựng vừa gửi Bộ Công an văn bản tổng kết thi hành pháp luật về an ninh hàng không, trong đó kiến nghị đầu tư các thiết bị này cho sân bay. Đề xuất đáp ứng một khoảng trống đáng lo: Cục Hàng không Việt Nam thừa nhận việc phát hiện và chế áp UAV hiện còn phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công do thiếu thiết bị chuyên dụng phát hiện, cảnh báo sớm. Khi máy bay không người lái có thể tiếp cận khu vực cất, hạ cánh, dựa vào quan sát bằng mắt thường không phải phương án đủ tin cậy. Đầu tư công nghệ vì thế cần được xem như một phần thiết yếu của an ninh sân bay, chứ không phải nâng cấp tùy chọn.
Một vật thể bay nhỏ có thể làm đình trệ cả sân bay
UAV trái phép bay vào khu vực cấm hoặc hạn chế có thể đe dọa tàu bay, nhất là trong giai đoạn cất cánh và hạ cánh, đồng thời buộc sân bay gián đoạn khai thác. Tác động không dừng ở bảng giờ bay: hành khách có thể phải chờ, chuyến bay phải bay vòng, bay lại, chuyển hướng sang sân bay dự bị hoặc tạm dừng khởi hành. Những vụ việc tại Cát Bi, Nội Bài, Đà Nẵng và Tân Sơn Nhất từng khiến hoạt động khai thác gián đoạn cá biệt tới 4 giờ. Các sân bay cũng phải đối phó với diều, diều sáo gắn đèn và vật thể bay khác, vốn khó phát hiện, xác định vị trí và xử lý. Quy mô rủi ro vì vậy lớn hơn câu chuyện một thiết bị bay đơn lẻ: một cảnh báo chậm có thể kéo theo xáo trộn lịch trình, lo lắng cho hành khách và thiệt hại cho doanh nghiệp hàng không.
Công nghệ phải đi cùng phối hợp và quy trình tại chỗ
Bộ Xây dựng đã chỉ đạo Cục Hàng không Việt Nam ban hành Quyết định 824 ngày 24/4/2026, hướng dẫn tiếp nhận, xác minh thông tin và xử lý phương tiện bay tại khu vực cấm, hạn chế của cảng hàng không. Đến ngày 29/8/2026, các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp thuộc Bộ Công an, Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính ban hành quy chế phối hợp phát hiện, xử lý, chế áp UAV cùng các phương tiện bay khác tại khu vực sân bay. Đây là hướng đi đúng, nhưng thiết bị không thể thay thế cơ chế phối hợp. Nếu đầu mối báo tin, thẩm quyền xử lý và cách xác nhận an toàn chưa rõ, cảnh báo có thể không chuyển thành hành động kịp thời. Bộ Xây dựng cũng đề xuất quy trình cụ thể cho từng cảng, tính đến địa hình, điều kiện tự nhiên và năng lực lực lượng tại chỗ, đồng thời tiếp tục rà soát, bổ sung quy trình chung.
Vì vậy, đầu tư phát hiện UAV và áp chế UAV cần gắn với kế hoạch vận hành, huấn luyện và phân định trách nhiệm giữa các đơn vị. Xử lý UAV trái phép cũng không nên chỉ tập trung vào ứng phó sau khi vật thể xuất hiện: tuyên truyền quy định tại các khu dân cư lân cận sân bay là cần thiết, nhất là khi thả diều và đèn trời có liên quan đến tập quán sinh hoạt. Mục tiêu không phải phản ứng mạnh nhất, mà là nhận biết sớm, xác minh nhanh và chọn biện pháp an toàn, phù hợp. Khi công nghệ, phối hợp liên ngành và phòng ngừa cộng đồng cùng vận hành, sân bay mới có cơ hội giảm thời gian gián đoạn mà vẫn bảo vệ an toàn bay.
Kết luận: phát hiện sớm là điều kiện, phối hợp nhanh mới tạo hiệu quả
Kiến nghị của Bộ Xây dựng phản ánh nhu cầu cấp thiết: sân bay không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào quan sát thủ công trước nguy cơ UAV và các vật thể bay xâm nhập. Thiết bị chuyên dụng có thể rút ngắn thời gian phát hiện, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc thông tin được chuyển đến đúng lực lượng và xử lý theo quy trình thống nhất. Bởi vậy, nên triển khai đầu tư đồng thời với quy chế phù hợp từng cảng, phân công rõ trách nhiệm và tuyên truyền cho người dân quanh sân bay. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ hoạt động bay, mà còn là cách hạn chế những lần chờ đợi, đổi hướng và hủy kế hoạch mà hành khách phải gánh chịu. An ninh sân bay cần được bảo đảm bằng cả công nghệ lẫn năng lực phối hợp.
