Điện khí LNG là gì và vì sao trở thành “xương sống” mới của an ninh năng lượng?
Điện khí LNG là điện năng được sản xuất từ các nhà máy nhiệt điện sử dụng khí thiên nhiên hóa lỏng nhập khẩu làm nhiên liệu, với ưu điểm phát thải thấp hơn điện than, khả năng linh hoạt trong vận hành và vai trò bổ sung công suất nền ổn định cho hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng nhanh và nhu cầu điện cho tăng trưởng kinh tế hai con số ngày càng lớn.
Điện khí LNG Việt Nam không còn là concept trên giấy khi Nhà máy LNG nhiệt điện Nhơn Trạch 3 và 4 đã chính thức vận hành thương mại, bổ sung nguồn điện cho hệ thống và góp phần ổn định lưới quốc gia. Điểm đáng nói là trong Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, LNG không phải “vai phụ” mà được đặt trong cơ cấu nguồn như giải pháp năng lượng chiến lược 2030: đến năm 2030, điện thương phẩm dự kiến đạt 500,4–557,8 tỷ kWh, tổng công suất nguồn 183.291–236.363 MW, trong đó điện LNG chiếm 22.524 MW, tương đương 9,5–12,3%. Đây là tỷ lệ đủ lớn để nếu chậm chân, hệ thống sẽ trả giá bằng nguy cơ thiếu điện và mất an ninh năng lượng.
Tham vọng 22.524 MW LNG: Quy hoạch hoành tráng, thực thi ì ạch
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, giai đoạn 2025–2035 cả nước dự kiến có 22 dự án nhà máy điện LNG được xây dựng và đưa vào vận hành. Riêng từ nay đến 2030, kế hoạch đặt ra là 15 dự án vận hành thương mại với tổng công suất 22.524 MW, chiếm khoảng 9,5% đến gần 12% tổng công suất nguồn điện. Nói cách khác, điện khí LNG được giao “suất vai” gần một phần mười hệ thống – không hề nhỏ với một nguồn điện còn rất mới trên thực tế.
Thế nhưng, ngoài Nhơn Trạch 3 và 4 cùng Nhà máy điện khí Hiệp Phước đang triển khai, phần còn lại của bức tranh vẫn chủ yếu là… bản vẽ. Không ít dự án đã có chủ trương đầu tư 5–10 năm nhưng chưa khởi động, thậm chí có dự án đã khởi công rồi lại đình trệ. Sự chậm trễ này cho thấy khoảng cách nguy hiểm giữa năng lượng chiến lược 2030 trên giấy và năng lực cấp điện thực tế ngoài lưới. Khi tăng trưởng kinh tế hai con số được đặt làm mục tiêu, khoảng cách đó không còn là chuyện “tiến độ chậm” mà là rủi ro an ninh năng lượng cực rõ.
Nút thắt vốn, giá và thị trường: Điểm yếu chí tử của chuỗi LNG
Điện khí LNG không vướng ở công nghệ: turbine khí hiện đã tương đối hoàn thiện, nhiều lựa chọn trên thị trường quốc tế. Điểm nghẽn nằm ở cấu trúc kinh tế dự án và nhiên liệu nhập khẩu. LNG chịu tác động mạnh từ giá quốc tế, chi phí vận chuyển, tỷ giá ngoại tệ và yếu tố địa chính trị, khiến chi phí nhiên liệu biến động khó lường. Trong bối cảnh đó, nếu cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện vẫn mơ hồ, thì không nhà băng nào muốn rót vốn dài hạn cho các dự án hàng tỷ đô quy mô lớn.
Theo phân tích của PGS.TS. Ngô Chí Long, ba “nút thắt” lớn nhất của điện khí LNG hiện nay là vốn, giá và thị trường, trong đó hai rào cản mang tính quyết định là cơ chế tài chính và thị trường. Về vốn, các dự án LNG cần lượng đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi dài, trong khi các yếu tố như giá điện, sản lượng, tỉ giá và chia sẻ trách nhiệm khi biến động vẫn chưa rõ ràng. Khi dòng tiền chưa đủ rõ, ngân hàng khó cho vay và nhà đầu tư khó ra quyết định. Câu nói “Muốn tăng trưởng nhanh thì phải có đủ điện… nhưng từ quy hoạch đến một nhà máy phát điện với giá hợp lý là một khoảng cách lớn” không phải lời than vãn, mà là cảnh báo trực diện về rủi ro chính sách.
Điện khí LNG trong bức tranh chuyển dịch năng lượng và an ninh hệ thống
Trong bối cảnh điện than buộc phải giảm, còn năng lượng tái tạo tăng nhanh nhưng không ổn định, nhu cầu về điện nền không biến mất mà chỉ chuyển dịch cấu trúc. PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng điện khí LNG là giải pháp tối ưu khi khí trong nước suy giảm, cần nguồn công suất chắc chắn và linh hoạt. Turbine khí có khả năng điều chỉnh công suất nhanh, hỗ trợ hệ thống hấp thụ điện gió, điện mặt trời, đồng thời vòng đời phát thải thấp hơn than khoảng 35%. Nói cách khác, LNG là “bộ giảm xóc” giúp lưới điện vận hành an toàn khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng cao.
Với mục tiêu điện thương phẩm 500,4–557,8 tỷ kWh, điện sản xuất và nhập khẩu 560,4–624,6 tỷ kWh, công suất cực đại 89.655–99.934 MW vào năm 2030, hệ thống năng lượng đứng trước hai yêu cầu đồng thời: mở rộng nhanh quy mô cung ứng và tái cấu trúc mạnh cơ cấu nguồn điện. Trong quá trình đó, điện khí LNG được đặt như một nguồn điện chuyển tiếp chiến lược: vừa bảo đảm cân đối cung–cầu, hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo quy mô lớn, vừa góp phần thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính và tăng an ninh năng lượng thông qua đa dạng hóa nguồn nhiên liệu, giảm phụ thuộc vào một nguồn duy nhất.
Từ quy hoạch đến dòng điện thực: Cần một “khế ước” mới cho 22 dự án LNG
Nếu không tháo được nút thắt vốn và thị trường, 22.524 MW điện khí LNG đến năm 2030 sẽ vẫn chỉ là con số đẹp trong quy hoạch. Điện khí LNG phải được phát triển theo chuỗi liên hoàn: từ kho cảng LNG, đường ống, nhà máy điện LNG đến hệ thống truyền tải, tất cả phải được đầu tư đồng bộ, vì chỉ cần một mắt xích chậm là cả dự án “đắp chiếu”. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành điện, mà là bài kiểm tra năng lực tổ chức nền tảng năng lượng cho một nền kinh tế đang hướng tới tăng trưởng hai con số.
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoảng 22.524 MW điện khí LNG đến 2030, Bộ Công Thương xác định cần rà soát toàn bộ danh mục dự án, phân loại theo mức độ sẵn sàng về đầu tư, đất đai, hạ tầng LNG, nguồn khí, năng lực tài chính và kết nối. Song song, phải xây dựng đồng bộ hạ tầng nhập khẩu LNG với các dự án điện, nghiên cứu hình thành các trung tâm khí–điện LNG có hạ tầng dùng chung; hoàn thiện cơ chế giá điện và hợp đồng mua bán điện; tăng cường phối hợp giữa các bộ, địa phương, doanh nghiệp khí, nhà đầu tư và đơn vị vận hành hệ thống. Khi và chỉ khi khung chính sách trở thành “khế ước” rõ ràng với nhà đầu tư, thì điện khí LNG Việt Nam mới có cơ hội chuyển từ tham vọng trên giấy thành dòng điện thực trong lưới, đúng nghĩa một nguồn năng lượng chiến lược 2030.
