Chiến dịch nước rút: không chỉ là vài bức tường mới
Cuộc chạy đua hoàn thành trường nội trú vùng biên trước khai giảng năm học mới là chiến dịch xây dựng trường biên giới quy mô chưa từng có, huy động hàng trăm công trình giáo dục biên cương đồng loạt tăng tốc, với mục tiêu vừa đảm bảo tiến độ bàn giao, vừa tạo bước chuyển căn bản về điều kiện học tập, ăn ở cho con em đồng bào dân tộc thiểu số sống rải rác dọc biên giới phía Bắc, miền Trung và Tây Nam Bộ. Chỉ còn chưa đầy 3 tuần trước hạn bàn giao ngày 30/8, hàng trăm công trình trường nội trú liên cấp vùng biên đang bước vào chặng nước rút. Mốc 30/8 đang tạo sức ép rất lớn lên các chủ đầu tư và nhà thầu, nhưng nếu chỉ nhìn đây như một cuộc “chạy tiến độ” thì sẽ bỏ qua ý nghĩa sâu xa: củng cố biên cương bằng tri thức, ngay từ ghế nhà trường.
Hàng nghìn người chạy đua với thời gian và thời tiết
Điểm nổi bật của chiến dịch xây dựng trường nội trú vùng biên là quy mô huy động lực lượng: từ kỹ sư, công nhân đến quân đội, công an và đoàn viên thanh niên. Tại Lào Cai, chỉ riêng 4 công trường A Mú Sung, Mường Khương, Y Tý và Pha Long đã có gần 1.700 cán bộ kỹ thuật, kỹ sư, công nhân làm việc nhiều ca, gần như không có giờ nghỉ để chạy đua với mưa núi và hạn bàn giao. Ở Lai Châu, khoảng 200 cán bộ, chiến sĩ công an tỉnh được huy động tham gia hỗ trợ các dự án trường học nội trú liên cấp. Tại Nghệ An, cán bộ chiến sĩ Trung đoàn 335 phối hợp với nhà thầu đẩy nhanh tiến độ các trường liên cấp vùng biên, đoàn viên, thanh niên xã Bắc Lý trực tiếp góp sức trên công trường. Đằng sau những dãy phòng học mới là hàng nghìn ca trực đêm, hàng trăm ngày bám núi rừng — một quyết tâm chính trị được đo bằng mồ hôi chứ không phải khẩu hiệu.
Từ những con số khổng lồ đến cơ hội cho học sinh dân tộc
Chiến dịch xây dựng công trình giáo dục biên cương lần này không dừng ở vài dự án lẻ tẻ, mà là cả một mạng lưới trường nội trú vùng biên. Cả nước, giai đoạn 1 có 108 trường được khởi công tại 19 tỉnh, thành phố; đến ngày 9/8, trong 99 trường sử dụng ngân sách Trung ương, có 51 trường hoàn thành từ 80% khối lượng trở lên, 47 trường đạt từ 50% đến dưới 80% và 1 trường mới đạt 45%, có nguy cơ không hoàn thành đồng bộ. Ở Gia Lai, riêng dự án 7 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới có giá trị khối lượng xây lắp ước đạt khoảng 971 tỷ đồng, tương đương 75% giá trị hợp đồng, với 212 lớp học đáp ứng nhu cầu cho khoảng 7.108 học sinh. Tại Pa Tần (Lai Châu), một ngôi trường nội trú vùng biên với 30 lớp học, khu nội trú, nhà đa năng… được thiết kế để phục vụ gần 1.000 học sinh dân tộc. Những con số này cho thấy mỗi phần trăm tiến độ đạt được là thêm hàng trăm đứa trẻ có cơ hội ở lại trường thay vì bỏ học theo bố mẹ lên nương.
Áp lực tiến độ và yêu cầu “không đổi chất lượng lấy tiến độ”
Thời gian gấp, thời tiết xấu, địa hình hiểm trở khiến áp lực tiến độ dễ trở thành cái cớ để nới lỏng chất lượng. Nhưng chính trong bối cảnh đó, thông điệp “các trường nội trú vùng biên: không đổi chất lượng lấy tiến độ” được nhấn mạnh. Càng vào giai đoạn cuối, yêu cầu kiểm soát chất lượng càng phải chặt chẽ, bởi công trình đặt giữa vùng mưa nhiều, dốc cao, xa trung tâm nếu xảy ra sự cố sẽ rất khó khắc phục. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu các bộ, ngành, địa phương không lùi tiến độ xây dựng trường học vùng biên, nhưng phải ưu tiên hoàn thành các hạng mục thiết yếu như phòng học, khu nội trú, nhà ăn, nước sạch để bảo đảm điều kiện đón học sinh trong năm học mới. Đây là điểm đáng chú ý: tiến độ được coi là nghĩa vụ chính trị, nhưng không được là lý do biến những công trình giáo dục biên cương thành “nhà tạm” cho thế hệ trẻ vùng biên.
Chuẩn bị cho ngày khai giảng và những bước đi tiếp theo
Chiến dịch nước rút không kết thúc ở việc cắt băng khánh thành. Một trường nội trú chỉ có thể đón học sinh khi cả công trình và bộ máy bên trong cùng sẵn sàng. Ngày 11/8, cơ quan quản lý giáo dục ban hành công văn yêu cầu 22 tỉnh, thành phố xây dựng đề án tổ chức, vận hành các trường phổ thông nội trú; Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai yêu cầu chuẩn bị lễ khai giảng năm học 2026-2027 gắn với khánh thành đồng loạt các trường nội trú liên cấp vùng biên vào ngày 05/9/2026. Các địa phương phải khẩn trương hoàn tất việc thành lập trường, kiện toàn bộ máy và tuyển sinh, không để thủ tục hành chính ảnh hưởng đến cơ hội học tập của học sinh vùng biên. An Giang đã hoàn thành 100% khối lượng thi công 3 trường giai đoạn 1, đồng thời triển khai 6 trường còn lại, phấn đấu đưa vào sử dụng trong năm học 2027-2028. Trên nhiều công trường, nhà thầu tập trung hoàn thiện cổng trường, sân chơi, phòng học, bếp ăn, khu nội trú, hệ thống điện nước… để kịp phục vụ khai giảng năm học mới. Nếu giữ được lời hứa về chất lượng, chiến dịch này sẽ không chỉ tạo nên những ngôi trường khang trang, mà còn vẽ lại bản đồ cơ hội học tập ở những nơi lâu nay quen với câu chuyện thiếu lớp, thiếu thầy.
