Thiếu nhân lực: điểm yếu duy nhất trong một hệ sinh thái đang tăng tốc
Bài toán thiếu nhân lực Hải Phòng trong các khu công nghiệp và khu kinh tế là tình trạng mất cân đối giữa tốc độ bùng nổ đầu tư công nghệ cao với khả năng cung ứng lao động tại chỗ, khiến doanh nghiệp phải mở rộng tuyển dụng ngoại tỉnh, trong khi thành phố buộc phải tái thiết toàn bộ chiến lược phát triển nhân lực để không đánh mất lợi thế cạnh tranh trong thu hút vốn mới.
Hải Phòng đang nổi lên như một cực tăng trưởng công nghiệp với hàng loạt dự án quy mô lớn, công nghệ cao đổ về các khu công nghiệp Hải Phòng và khu kinh tế. Nhưng đằng sau những con số đầu tư ấn tượng là một nghịch lý: nguồn lao động tại chỗ không theo kịp nhu cầu mở rộng sản xuất, từ lao động phổ thông đến nhân lực kỹ thuật, chất lượng cao. Thiếu nhân lực không còn là chuyện nội bộ của doanh nghiệp, mà đã trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng hiện thực hóa chiến lược phát triển 83 khu công nghiệp, công nghệ cao, công nghiệp xanh, năng lượng sạch đến năm 2030.
Nếu không giải quyết kịp thời, điểm nghẽn nhân lực sẽ làm chậm tiến độ dự án, giảm sức hấp dẫn của thành phố trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương ngày càng gay gắt. Nói cách khác, cuộc đua đầu tư công nghệ cao giờ không chỉ nằm ở quỹ đất, hạ tầng hay thủ tục, mà nằm ở khả năng phát triển nhân lực nhanh và bền vững hơn đối thủ.
Áp lực tuyển dụng khổng lồ và tác động đời sống người lao động
Nhu cầu tuyển dụng tại các khu công nghiệp Hải Phòng đang tăng theo cấp số nhân: riêng năm 2026, doanh nghiệp trong khu công nghiệp, khu kinh tế cần hơn 120.000 lao động, giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 400.000 người, chủ yếu ở các ngành điện tử, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, dệt may, da giày. Đây không chỉ là con số nhân sự, mà là thước đo sức ép lên toàn bộ hệ thống đào tạo, an sinh và hạ tầng đô thị.
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp buộc phải tăng cường tuyển dụng lao động ngoại tỉnh, lao động thời vụ, kéo theo hàng loạt yêu cầu mới về chỗ ở, dịch vụ xã hội và điều kiện sinh hoạt cho người lao động. Khi công nhân không có nhà ở ổn định, con cái thiếu trường lớp, dịch vụ y tế, văn hóa còn mỏng, thì việc giữ chân lao động là rất khó, nhất là khi các địa phương lân cận cũng ráo riết cạnh tranh nguồn nhân lực.
Chính các doanh nghiệp đã lên tiếng: để tạo lợi thế cạnh tranh, thành phố phải phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, ký túc xá với phân khúc phù hợp thu nhập người lao động tại các khu công nghiệp, khu kinh tế, đồng thời ưu tiên quỹ đất cho nhà trẻ, trường học. Nếu coi người lao động là “hạ tầng mềm” của phát triển công nghiệp, thì việc chậm cải thiện điều kiện sống đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro đứt gãy sản xuất trong tương lai gần.
Chiến lược giữ chân lao động: từ nhà ở, phúc lợi đến hình ảnh thành phố đáng sống
Điểm tích cực là Hải Phòng không đứng yên trước bài toán thiếu nhân lực. Thành phố đã đề xuất thành lập Quỹ nhà ở công nhân khu công nghiệp, tăng đầu tư hạ tầng khu nhà ở, khuyến khích doanh nghiệp tham gia giải quyết chỗ ở, phát triển nhà ở xã hội cho thuê phù hợp khả năng tài chính của công nhân. Đây là bước đi đúng, vì nếu chỉ chăm chăm vào thu hút dự án mà bỏ quên đời sống công nhân, mọi lợi thế về đầu tư công nghệ cao sẽ sớm bị bào mòn.
Quy hoạch khu công nghiệp mới được yêu cầu đi kèm trường học, nhà trẻ, thiết chế văn hóa và dịch vụ thiết yếu, thay vì mô hình “khu sản xuất trơ trọi” như trước. Cùng lúc, các chương trình kết nối cung – cầu lao động, ngày hội việc làm, hoạt động gắn kết cơ quan quản lý – cơ sở đào tạo – doanh nghiệp – người lao động đang được đẩy mạnh, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực hiệu quả hơn.
Tuy vậy, để thu hút lao động ngoại tỉnh lâu dài, thành phố cần đi xa hơn các giải pháp kỹ thuật. Việc đẩy mạnh truyền thông, quảng bá hình ảnh Hải Phòng là thành phố năng động, đáng sống, nhiều cơ hội phát triển là yêu cầu bắt buộc trong cuộc cạnh tranh nhân lực liên vùng. Khi người lao động nhìn thấy tương lai của cả gia đình tại nơi làm việc, họ mới sẵn sàng gắn bó, thay vì coi Hải Phòng là điểm dừng chân tạm thời.
Phát triển nhân lực cho kỷ nguyên công nghệ cao: không thể chỉ “chữa cháy”
Dòng vốn đầu tư công nghệ cao vào các lĩnh vực bán dẫn, điện tử, robot, thiết bị quang học, vật liệu mới và công nghiệp hỗ trợ đang làm thay đổi nhanh cơ cấu nhu cầu lao động. Bài toán không còn là tuyển đủ số lượng, mà là đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về tay nghề, kỹ năng và chất lượng nhân lực. Nếu không nâng cấp mạnh mẽ hệ thống đào tạo, Hải Phòng có nguy cơ trở thành “công xưởng lắp ráp giá rẻ” thay vì trung tâm công nghiệp công nghệ cao.
Trong giai đoạn phát triển mới, thành phố đặt mục tiêu tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên 55% đến năm 2030, đồng thời bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp, khu kinh tế và khoảng 87.000 doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn. Để hỗ trợ, một nghị quyết mới về chính sách hỗ trợ đào tạo một số nghề giai đoạn 2026–2030 đã được thông qua, với mức hỗ trợ 50% học phí hoặc 900.000 đồng/người/tháng hoặc tối đa 10 triệu đồng/người/khóa học.
Đây là tín hiệu tốt, nhưng nếu chỉ dừng ở hỗ trợ học phí, hiệu quả sẽ hạn chế. Thành phố cần gắn đào tạo với đơn đặt hàng cụ thể từ doanh nghiệp, đồng thiết kế chương trình với nhà đầu tư công nghệ cao, và đo lường kết quả bằng tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên môn. Phát triển nhân lực phải được coi là khoản đầu tư chiến lược, không phải chi phí hỗ trợ ngắn hạn.
Giữ sức hút đầu tư: nhân lực là “luồng xanh” quan trọng nhất
Hải Phòng đang triển khai “cơ chế luồng xanh” trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng, đất đai, bất động sản và công nghiệp để rút ngắn thủ tục, đồng hành cùng nhà đầu tư. 9 tháng đầu năm, thu hút đầu tư nước ngoài tăng mạnh, cho thấy sức hút của thành phố vẫn được duy trì ngay cả khi chi phí nhiên liệu, logistics và sức cầu toàn cầu còn biến động. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, riêng quý IV thành phố cần huy động khoảng 106.000 tỷ đồng vốn đầu tư – một thách thức không nhỏ.
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt và dòng vốn nước ngoài tiếp tục dịch chuyển, lợi thế quyết định không còn nằm ở ưu đãi thuế hay thủ tục nhanh, mà ở khả năng bảo đảm nguồn nhân lực ổn định, chất lượng cao. Việc đồng bộ các giải pháp từ thu hút, đào tạo đến cải thiện điều kiện sống, môi trường làm việc và giữ chân người lao động sẽ giúp Hải Phòng giải bài toán nhân lực trước mắt, đồng thời tạo nền tảng cho một trung tâm công nghiệp công nghệ cao thực sự.
Kết luận thẳng thắn là: nếu coi nhân lực là trụ cột ngang hàng với hạ tầng và thể chế, Hải Phòng có cơ hội bứt lên trong cuộc đua thu hút đầu tư công nghệ cao; nếu tiếp tục xem đây là vấn đề “hậu cần” giao cho doanh nghiệp tự xoay xở, thành phố có thể đánh mất thời cơ vàng đang mở ra.
