Gốm sứ bền vững: không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn
Gốm sứ bền vững là cách tổ chức sản xuất gốm sứ dựa trên tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon, dùng công nghệ sản xuất xanh và nguyên liệu sạch để vừa đáp ứng nhu cầu xây dựng vừa hạn chế tối đa tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Trong vài năm trở lại đây, ngành gốm sứ xây dựng Việt Nam lẫn thế giới đều gặp khó khăn, buộc doanh nghiệp phải tìm lời giải cho bài toán chi phí, chất lượng và môi trường cùng lúc. Câu hỏi lớn được chính lãnh đạo hiệp hội đặt ra là làm thế nào để giảm chi phí nguyên, nhiên liệu, tăng mẫu mã, đẩy mạnh xuất khẩu nhưng vẫn đảm bảo sản xuất xanh, hướng tới mục tiêu giảm phát thải carbon cho toàn ngành. Hướng đi xanh, vì thế, không chỉ là xu hướng thời thượng mà là điều kiện để ngành tồn tại trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.
Khí sinh khối và tiết kiệm năng lượng gốm: lời giải công nghệ cho bài toán chi phí
Cốt lõi của gốm sứ bền vững là cắt giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng hiệu suất năng lượng ở mọi công đoạn sản xuất. Gốm sứ là ngành nhiệt độ cao, chi phí nhiên liệu có thể chiếm 30–40% chi phí sản xuất, tạo áp lực lớn lên doanh nghiệp. Đó là lý do công nghệ khí hóa sinh khối được xem như bước ngoặt: từ nguồn phụ phẩm dồi dào như rơm rạ, trấu, bã mía, dăm gỗ, khí sinh khối siêu sạch có thể thay thế than và khí tự nhiên, sau tinh chế còn dưới 30mg/m³ bụi và hỗn hợp dầu gỗ. Một phát biểu đáng chú ý là “sử dụng khí hóa sinh khối từ phụ phẩm nông nghiệp có thể giúp tiết kiệm 20–50% chi phí sản xuất mỗi đơn vị diện tích gạch men so với sử dụng than và khí tự nhiên”. Cùng với đó, hệ thống tiết kiệm năng lượng trong tháp sấy phun giúp giảm thêm 8–17% năng lượng tiêu hao, cho thấy tiết kiệm năng lượng gốm không còn là khẩu hiệu mà là lợi thế cạnh tranh rất cụ thể.
VITTO – COSEVCO: gạch kiến trúc cao cấp cũng phải xanh
Nếu khí sinh khối và tháp sấy tiết kiệm năng lượng là câu chuyện trong nhà máy, thì bắt tay chiến lược giữa VITTO và COSEVCO lại cho thấy gốm sứ bền vững phải đi ra thị trường như thế nào. VITTO sở hữu nền tảng công nghệ, kinh nghiệm phát triển sản phẩm và hệ thống phân phối rộng; COSEVCO có năng lực sản xuất cùng thương hiệu gạch men DACERA nhiều năm trên thị trường. Hai bên hợp tác phát triển dòng gạch kiến trúc cao cấp, được kiến tạo riêng cho VITTO, kết hợp xương gạch độ hút nước thấp, độ bền uốn cao, khả năng chống trầy xước, chống bám bẩn với ngôn ngữ thiết kế hiện đại. Dòng gạch kiến trúc cao cấp này hướng tới sự cân bằng giữa thiết kế, chất lượng và độ bền, đồng thời phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của các công trình hiện đại, nơi vật liệu phải vừa đẹp vừa bền, lại phù hợp với xu hướng sử dụng vật liệu thân thiện môi trường. Sản xuất xanh vì thế gắn trực tiếp với phân khúc sản phẩm cao cấp, thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ ở hậu trường.
Quy mô sản xuất lớn, áp lực chuyển đổi xanh càng lớn
Không thể nói về chuyển đổi xanh nếu bỏ qua quy mô hiện tại của ngành gốm sứ xây dựng. Đến hết năm 2025, công suất gạch ốp lát Việt Nam đạt khoảng 1 tỷ m²/năm, nhiều năm nằm trong nhóm 10 nước sản xuất ceramic lớn nhất thế giới; sứ vệ sinh đạt 26 triệu sản phẩm; gạch nung khoảng 16–17 tỷ viên/năm. Với quy mô như vậy, mỗi phần trăm tiết kiệm năng lượng hay giảm phát thải carbon đều tạo ra khác biệt lớn. Hội thảo chuyên ngành gần đây đã nhấn mạnh đây có thể là những công nghệ mà các nhà sản xuất gốm sứ xây dựng quan tâm trong hành trình chuyển đổi xanh, phát triển gốm sứ bền vững thân thiện môi trường. Ở tầm ngành, câu chuyện không còn là vài dây chuyền thử nghiệm, mà là thiết kế lại mô hình năng lượng, nhiên liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật để phù hợp với áp lực thị trường quốc tế ngày càng coi trọng dấu chân carbon.
Từ ý tưởng đến chiến lược: sản xuất xanh phải gắn với thị trường
Một nguy cơ rõ ràng là chuyển đổi xanh bị coi như chi phí bắt buộc, chứ không phải đòn bẩy chiến lược. Thực tế, chính các doanh nghiệp đang cho thấy hướng tiếp cận khác. VITTO không dừng lại ở năng lực sản xuất, mà chuyển trọng tâm sang nghiên cứu thị trường, phát triển hệ sinh thái vật liệu, tìm khoảng trống sản phẩm và kết nối với đối tác như COSEVCO để cùng phát triển gạch kiến trúc cao cấp phù hợp nhu cầu mới. Việc hợp tác này mở rộng danh mục sản phẩm, tạo thêm lựa chọn cho hệ thống phân phối, đồng thời đặt nền móng cho mối quan hệ lâu dài, cùng khai thác thế mạnh hai bên. Ở tầm chính sách ngành, câu hỏi mà lãnh đạo hiệp hội nêu ra chỉ có lời giải nếu công nghệ sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng gốm và các mô hình hợp tác kiểu VITTO – COSEVCO được nhân rộng, gắn với chất lượng, thẩm mỹ và giá trị sử dụng cụ thể. Chuyển đổi xanh, nói cách khác, phải là logic kinh doanh mới, chứ không chỉ là đáp án cho một bài kiểm tra môi trường.
