Từ thiện chí ngoại giao đến mục tiêu cụ thể trong quan hệ kinh tế song phương
Hợp tác kinh tế Việt Nam-Myanmar là tiến trình hai nước dùng đối thoại ngoại giao cấp cao để chuyển hóa thế mạnh bổ trợ thành các chương trình thương mại, đầu tư và nông nghiệp cụ thể, tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng và kết quả đo lường được, thay vì chỉ dừng ở những tuyên bố hữu nghị chung chung. Đây là ý nghĩa chính của các cuộc tiếp xúc mới đây giữa Đại sứ Việt Nam tại Myanmar Nguyễn Anh Đức và lãnh đạo các bộ chủ chốt của Myanmar. Các cuộc trao đổi diễn ra trong không khí hữu nghị, cởi mở và thực chất, tập trung vào biện pháp thúc đẩy hợp tác về kinh tế, thương mại, đầu tư, nông nghiệp và bảo hộ công dân. Việc Việt Nam chủ động coi hợp tác kinh tế là trụ cột, nhấn mạnh doanh nghiệp tiếp tục gắn bó lâu dài với thị trường Myanmar, cho thấy chiến lược ngoại giao kinh tế không chỉ mang tính biểu tượng mà hướng thẳng vào lợi ích cụ thể của cộng đồng doanh nghiệp hai bên.
Đàm phán đầu tư: xây khung bảo hộ để doanh nghiệp dám mở rộng
Điểm đáng chú ý nhất trong vòng tiếp xúc lần này là cuộc chào xã giao và làm việc của Đại sứ Nguyễn Anh Đức với Bộ trưởng Kế hoạch quốc gia, Đầu tư và Quan hệ kinh tế đối ngoại Myanmar, U Aung Kyaw Hoe. Hai bên không nói chung chung về "tiềm năng" mà đi thẳng vào câu chuyện củng cố hợp tác kinh tế Việt Nam-Myanmar, rà soát các lĩnh vực đầu tư đang triển khai và đề xuất biện pháp thúc đẩy dòng vốn hai chiều. Quan trọng hơn, họ bàn về việc tiếp tục thúc đẩy đàm phán, ký kết Bản ghi nhớ về khuyến khích và bảo hộ đầu tư, nhằm hoàn thiện khuôn khổ và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp. Đây là bước đi mang tính bảo đảm: doanh nghiệp chỉ dám mở rộng khi cảm thấy quyền lợi được bảo hộ. Cách tiếp cận ấy cho thấy Việt Nam Myanmar hợp tác theo hướng thiết kế thể chế trước, rồi mới kỳ vọng vào sự bứt phá về thương mại đầu tư khu vực trong tương lai, thay vì trông chờ vào sự năng động tự phát của thị trường.
Thương mại hai chiều: chuyển từ lệch pha sang bổ trợ lẫn nhau
Trong làm việc với Bộ trưởng Thương mại U Tun Ohn, phía Việt Nam không né tránh thực tế kim ngạch còn cần được khôi phục mà đề nghị rõ ràng: thương mại phải được thúc đẩy theo hướng hai chiều, cân bằng và bổ trợ lẫn nhau, từng bước nâng cao kim ngạch song phương. Việt Nam chủ động nêu nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng Myanmar có thế mạnh như đậu, ngô, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và một số nông sản, đồng thời khẳng định có khả năng cung cấp máy móc, thiết bị, giống, vật tư, nguyên liệu phù hợp với nhu cầu sản xuất và tiêu dùng của Myanmar. Quan hệ kinh tế song phương, nếu chỉ một bên bán nhiều, bên kia mua ít, sẽ khó bền vững; cách đặt vấn đề theo trục "bổ trợ lẫn nhau" giúp từng ngành hàng tìm đúng đối tác. Đại sứ cũng đề nghị sớm nối lại họp Tiểu ban Thương mại song phương, tăng cường xúc tiến, kết nối trực tiếp doanh nghiệp và xác định một số nhóm hàng tiềm năng để tập trung thúc đẩy. Myanmar đánh giá cao năng lực phát triển của Việt Nam và tuyên bố sẵn sàng tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại nước này.
Nông nghiệp và chuyển giao công nghệ: biến lợi thế đất đai thành chuỗi giá trị
Nếu thương mại là bức tranh ngắn hạn thì nông nghiệp và chuyển giao công nghệ lại là câu chuyện dài hơi của Việt Nam Myanmar hợp tác. Nông nghiệp được xác định là một trong những lĩnh vực nhiều tiềm năng, dựa trên tính bổ trợ giữa tiềm năng đất đai, nguyên liệu và sản xuất nông nghiệp của Myanmar với thế mạnh của Việt Nam về giống, kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa, chăn nuôi, thủy sản, chế biến sau thu hoạch và tổ chức chuỗi giá trị. Đại sứ đánh giá cao tiến triển hợp tác gần đây giữa các hiệp hội lúa gạo, cà phê, ngô của Myanmar với đối tác Việt Nam, đồng thời đề nghị tập trung thúc đẩy hợp tác giống lúa, cà phê, ngô; tạo thuận lợi cho khảo nghiệm, lựa chọn giống phù hợp và chuyển giao kỹ thuật. Đáng chú ý, hai bên thảo luận việc xem xét ký mới Bản ghi nhớ hợp tác nông nghiệp song phương, thay thế văn kiện đã hết hiệu lực, để tạo khuôn khổ thúc đẩy hợp tác trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là ngoại giao kinh tế ở cấp bộ mà còn là chiến lược chuyển giao công nghệ nông nghiệp, nhằm giúp Myanmar biến lợi thế đất đai thành chuỗi giá trị, đồng thời mở rộng thị trường và không gian sáng tạo cho doanh nghiệp Việt Nam.
Ngoại giao kinh tế chủ động: biến tiềm năng thành kết quả đo lường được
Điểm đáng nói của đợt làm việc lần này là cách Việt Nam tiếp cận quan hệ kinh tế song phương không còn dừng ở khẩu hiệu mà hướng tới các chỉ số cụ thể. Đại sứ khẳng định Việt Nam coi trọng quan hệ hữu nghị truyền thống với Myanmar và mong muốn trong nhiệm kỳ tiếp tục thúc đẩy quan hệ hai nước ngày càng thực chất, hiệu quả, trên cơ sở thế mạnh, nhu cầu và lợi ích của hai bên. Các cuộc làm việc được đánh giá là góp phần tăng cường quan hệ công tác giữa Đại sứ quán và các bộ, ngành Myanmar, đồng thời tạo thêm cơ sở để cụ thể hóa tiềm năng hợp tác Việt Nam-Myanmar thành những chương trình và kết quả thiết thực trong thời gian tới. Nói cách khác, ngoại giao kinh tế ở đây không chỉ là "đi thăm" mà là quá trình thiết kế MOU về đầu tư, về nông nghiệp, tháo gỡ vướng mắc thủ tục, bảo hộ công dân và đặt kỳ vọng vào một cấu trúc mới cho thương mại đầu tư khu vực giữa hai nước. Nếu các văn kiện và cơ chế được ký kết đúng tiến độ, Việt Nam và Myanmar sẽ có điều kiện thử nghiệm một mô hình hợp tác ASEAN thiên về thực thi, nơi mỗi cuộc gặp cấp cao phải để lại một thay đổi đo được trong thị trường và đời sống doanh nghiệp.
