Chỉ đạo khẩn về thiếu sách giáo khoa: động thái cần nhưng muộn
Chỉ đạo khẩn về tình trạng thiếu sách giáo khoa là văn bản yêu cầu các sở giáo dục và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát nhu cầu, điều chuyển sách từ nơi dư đến nơi thiếu, công khai điểm phân phối và thiết lập đường dây nóng, nhằm bảo đảm mọi học sinh đều có đủ sách, kể cả qua sách điện tử và sách mượn thư viện. Việc Bộ Giáo dục chỉ đạo ban hành công văn gửi các sở GD-ĐT và Công ty TNHH MTV Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam diễn ra sau cuộc họp với Phó thủ tướng Lê Tiến Châu về tình hình cung ứng SGK. Vấn đề là năm học đã bắt đầu hơn một tuần, phụ huynh phải xếp hàng, đi nhiều hiệu sách vẫn không mua được sách giáo khoa. Nghĩa là hệ thống cung ứng sách giáo dục đã trục trặc đến mức phải dùng biện pháp “chữa cháy” thay vì chuẩn bị từ trước.
Công khai điểm phân phối, đường dây nóng: từ mù mờ sang minh bạch
Điểm tích cực rõ nhất trong lần Bộ Giáo dục chỉ đạo này là yêu cầu công khai toàn bộ mạng lưới cung ứng sách giáo khoa. Các sở GD-ĐT buộc phải đăng tải danh sách điểm phân phối sách, cửa hàng đang có SGK, kèm địa chỉ, số điện thoại, thời gian phục vụ, phương thức mua và đường dây nóng tiếp nhận phản ánh. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng phải cập nhật tương tự và thiết lập Tổ phản ứng nhanh để xử lý ngay những trường hợp thiếu sách ở địa phương. Trước đây, phụ huynh gần như phụ thuộc vào tin truyền miệng hoặc tự dò tìm cửa hàng; nay ít nhất có kênh chính thức để biết ở đâu còn sách, liên hệ với ai, phản ánh thế nào. Nếu các danh sách điểm phân phối sách được cập nhật đúng như công văn yêu cầu, tình trạng người mua đi lòng vòng trong hệ thống mù mờ sẽ giảm đáng kể.
Điều chuyển sách và đa kênh cung ứng: lợi ích thiết thực cho phụ huynh, học sinh
Về mặt thực tế, chỉ đạo lần này chạm đúng các nút nghẽn của thiếu sách giáo khoa. Các sở GD-ĐT phải xác định chính xác số học sinh chưa có đủ sách giáo khoa tới từng trường, từng xã, từng đầu sách, thay vì báo cáo ước lượng. Trên cơ sở đó, họ phối hợp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để điều chuyển sách từ nơi dư tới nơi thiếu, cung ứng ngay số còn thiếu. Quan trọng hơn, công văn buộc phải ưu tiên cung ứng cho những trường mới thành lập, trường vùng sâu, vùng xa, nội trú biên giới và đối tượng học sinh được hỗ trợ, cấp hoặc cho mượn SGK. Việc khuyến khích khai thác sách tại thư viện, dùng lại sách cũ, và cung cấp địa chỉ SGK điện tử miễn phí giúp phụ huynh có thêm lựa chọn hợp pháp, giảm phụ thuộc vào thị trường bên ngoài. Đó là các giải pháp đa kênh, nếu được thực hiện nghiêm túc, sẽ giảm sức ép tài chính và thời gian cho gia đình.
Trách nhiệm của sở GD-ĐT và nhà xuất bản: không còn khoảng trống để đổ lỗi
Một điểm đáng chú ý là văn bản lần này không chỉ yêu cầu hành động, mà còn siết trách nhiệm cá nhân. Giám đốc sở GD-ĐT được yêu cầu chịu trách nhiệm về tính đầy đủ, chính xác, thống nhất của số liệu, phải nêu rõ nguyên nhân và thời hạn xử lý từng trường hợp còn thiếu SGK. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phải báo cáo cụ thể tình hình tiếp nhận đăng ký nhu cầu, nguồn sách, phân bổ, vận chuyển, tồn kho và số lượng có thể điều chuyển ở từng địa bàn. Theo công văn, nhà xuất bản phải phối hợp với sở GD-ĐT, ưu tiên vận chuyển, cung ứng ngay cho các trường còn học sinh thiếu SGK trước ngày 15/9/2026. Với mốc thời gian và yêu cầu báo cáo chi tiết, khoảng trống để bên phát hành và bên sử dụng đổ lỗi cho nhau sẽ thu hẹp. Đây là bước cần thiết để hệ thống cung ứng sách giáo dục vận hành theo dữ liệu thay vì theo thói quen hành chính.
Từ khủng hoảng thiếu sách tới cải cách lâu dài: phụ huynh được gì?
Nhìn rộng hơn, cuộc khủng hoảng thiếu sách giáo khoa lần này phơi bày lỗ hổng trong lập kế hoạch và cung ứng sách giáo dục. Tuy nhiên, chỉ đạo nóng của Bộ nếu được thực hiện đầy đủ có thể trở thành cú hích buộc hệ thống thay đổi. Phụ huynh và học sinh có cơ chế hỗ trợ rõ ràng: từ điểm phân phối sách công khai, đường dây nóng, SGK điện tử miễn phí, đến sách mượn thư viện. Những gia đình ở vùng khó khăn – vốn thường chịu thiệt khi thiếu sách – nay được nhắc tên trong văn bản như đối tượng cần ưu tiên bảo đảm đủ SGK. Vấn đề còn lại là mức độ thực thi: nếu các sở GD-ĐT chỉ coi yêu cầu báo cáo, điều chuyển sách là thủ tục, khủng hoảng tương tự sẽ lặp lại. Muốn tránh vòng xoáy “chỉ đạo nóng” hằng năm, Bộ Giáo dục cần biến những biện pháp chữa cháy này thành quy trình chuẩn, gắn với đánh giá trách nhiệm dài hạn. Khi đó, lợi ích của phụ huynh và học sinh sẽ bền vững hơn, không chỉ được bảo đảm trong những ngày bão thông tin về thiếu sách.
