Khi hạ tầng Đông Bắc “xuống cấp” ngay trước ngày khánh thành
Những sự cố cầu ngầm nứt nẻ, cao tốc sạt lở và quốc lộ đứt gãy ngay khi còn trong giai đoạn bảo hành hoặc chưa nghiệm thu là hiện tượng các công trình hạ tầng giao thông trọng điểm xuất hiện hư hỏng cấu trúc sớm, báo hiệu rủi ro an toàn và đặt dấu hỏi lớn về chất lượng xây dựng, tiêu chuẩn thiết kế cũng như trách nhiệm giám sát thi công ở khu vực Đông Bắc Việt Nam. Hình ảnh một cầu ngầm 4B tại Quảng Ninh chưa nghiệm thu đã rạn nứt từ mặt đến trụ chịu lực, hay cung trượt dài khoảng 100m trên Quốc lộ 4B ở Lạng Sơn khiến mặt đường đứt gãy hoàn toàn, cho thấy đây không còn là những tai nạn đơn lẻ mà là dấu hiệu của một vấn đề hệ thống. Vấn đề không chỉ là mưa lũ hay địa hình phức tạp; cốt lõi là cách chúng ta thiết kế, thi công và cho phép các công trình này vận hành trước khi có đủ kiểm chứng an toàn.
Cầu ngầm 4B Quảng Ninh: Vết nứt từ mặt cầu xuống trụ chịu lực
Dự án xây mới cầu ngầm tràn đường 4B do UBND phường Móng Cái 3 làm chủ đầu tư, mục tiêu phục vụ nhu cầu đi lại dịp Tết Nguyên đán. Ngày 10/02/2026, chủ đầu tư ra Thông báo 22/TB-UBND cho phép thông xe kỹ thuật tạm thời đối với xe dưới 2,5 tấn. Thực tế, luồng phương tiện vẫn liên tục được mở dù công trình chưa hoàn tất nghiệm thu.
Khảo sát hiện trường cho thấy cầu ngầm nứt nẻ ở nhiều vị trí: từ mặt cầu với lớp phủ dày 7–11 cm đến cả các cấu kiện bê tông cốt thép chịu lực như thành cầu, dầm gầm, mố và trụ cầu. Một số vết nứt ở phần gầm cầu đã được trát xi măng, bôi keo trám bít thủ công. Trong khi đó, bất chấp biển giới hạn tải trọng, xe tải nặng vẫn qua lại, đặt thêm tải trọng động lên một kết cấu đã có dấu hiệu suy yếu. Đây là ví dụ điển hình cho cách một công trình giao thông bị đặt lên bàn cân giữa tiến độ phục vụ dịp Tết và yêu cầu an toàn kết cấu.
Chủ đầu tư giải thích nguyên nhân sơ bộ là do bảo dưỡng bê tông vào mùa đông kết hợp áp lực giao thông sớm, đồng thời khẳng định vết nứt chỉ ở lớp phủ mặt cầu và hệ thống chịu lực vẫn an toàn. Thế nhưng các vết rạn tại dầm, mố, trụ cho thấy nhận định này cần được kiểm chứng độc lập. Việc đơn vị quản lý đã thuê một đơn vị kiểm định độc lập để đánh giá toàn diện là động thái cần thiết, nhưng sẽ vô nghĩa nếu kết quả không được công khai. Câu hỏi lớn hơn là: vì sao một công trình chưa nghiệm thu nhưng đã cho phép lưu thông kéo dài, và trách nhiệm của các khâu giám sát ở đâu khi những vết nứt cấu trúc xuất hiện sớm như vậy?
Cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng và Quốc lộ 4B: Khi mưa lớn phơi bày nền đất yếu
Nếu cầu ngầm 4B cho thấy vấn đề ở kết cấu bê tông, thì cao tốc sạt lở trên tuyến Hữu Nghị – Chi Lăng lại lộ rõ rủi ro ở khâu xử lý nền và mái taluy. Đại diện Ban điều hành dự án cho biết thời gian qua, mưa lũ thường xuyên trên địa bàn Lạng Sơn và các tỉnh Đông Bắc đã ảnh hưởng mạnh đến tiến độ thi công, hoàn thiện dự án. Các bờ mái taluy vừa được xây dựng, nền đất mới đắp chưa đủ thời gian đông kết đã bị ngấm nước mưa, lại phải chịu tải nước lũ từ sườn đồi núi đổ xuống, dẫn đến sạt trượt. Đây là mô tả rất rõ ràng về một quy trình thi công “chạy” theo tiến độ, chưa kịp ổn định mà đã phải đối mặt với điều kiện thời tiết cực đoan.
Theo thông tin từ ban điều hành, doanh nghiệp dự án đã kiểm tra, lập danh sách từng vị trí bị sạt lở và yêu cầu nhà thầu khắc phục, đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8. Đây là câu nói có thể trích dẫn: "Doanh nghiệp dự án đã kiểm tra, lên danh sách từng khu vực, vị trí bị sạt lở và yêu cầu các nhà thầu đẩy nhanh việc khắc phục, đặt mục tiêu hoàn thành trước 30/8". Tuy nhiên, việc khắc phục nhanh không thể thay thế cho việc xem lại thiết kế mái taluy, lựa chọn giải pháp gia cố, thoát nước phù hợp với điều kiện khí hậu và địa hình Đông Bắc. Nếu không, mỗi mùa mưa lớn sẽ là một phép thử khắc nghiệt đối với chất lượng xây dựng của các tuyến cao tốc mới.
Trong khi đó, Quốc lộ 4B – tuyến đường nối Lạng Sơn với Quảng Ninh – chứng kiến một sự cố nghiêm trọng hơn: sau nhiều giờ mưa lớn liên tục do hoàn lưu bão, đoạn qua xã Châu Sơn bị sạt lở làm mặt đường đứt gãy hoàn toàn. Sự cố xảy ra tại Km66+100 - Km66+200, cung trượt dài khoảng 100m, kéo theo hàng nghìn mét khối đất đá từ taluy dương sạt dồn xuống, làm sập kết cấu mặt đường. Đáng chú ý, đoạn đường này vừa được nâng cấp, đang trong thời gian bảo hành và chưa nghiệm thu, bàn giao. Nghĩa là chúng ta không chứng kiến một tuyến đường cũ xuống cấp, mà là quốc lộ 4B mới nâng cấp đã đứt gãy khi còn “tuổi đời” rất trẻ.
Người dân trả giá cho những “lỗ hổng” chất lượng xây dựng
Ở cả ba trường hợp – cầu ngầm 4B, cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng và quốc lộ 4B – đối tượng chịu tác động trực tiếp luôn là người dân. Cầu ngầm tràn đường 4B được xây dựng để phục vụ nhu cầu đi lại dịp Tết Nguyên đán; nghĩa là bất kỳ vết nứt hay hư hỏng nào cũng gắn với dòng người, xe cộ đông đúc trong mùa cao điểm. Việc một công trình chưa nghiệm thu nhưng vẫn cho phương tiện lưu thông, trong khi kết cấu đã xuất hiện vết nứt, rõ ràng đặt ra yêu cầu khẩn cấp về quản lý an toàn công trình.
Trong sự cố quốc lộ 4B, để đảm bảo an toàn, cơ quan chức năng đã phải cấm đường tuyệt đối, lập rào chắn và cảnh báo người dân không đến gần khu vực sạt lở. Đồng thời, các phương tiện từ quốc lộ 18 được đề nghị không tiếp tục đi vào quốc lộ 4B hướng sang Lạng Sơn. Điều này đồng nghĩa với việc giao thông Lạng Sơn – Quảng Ninh bị phong tỏa, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, chi phí vận tải tăng, du lịch và hoạt động thương mại bị ảnh hưởng. Hạ tầng Đông Bắc trong bối cảnh đó không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà trực tiếp quyết định khả năng tiếp cận dịch vụ, hàng hóa, thậm chí là cơ hội sinh kế của người dân vùng biên.
Những biện pháp khẩn cấp như kiểm định độc lập, cấm đường, phân luồng từ xa, yêu cầu đánh giá nguyên nhân và chỉ cho thông xe khi đã gia cố an toàn hoàn toàn là đúng và cần thiết. Nhưng chúng không thể trở thành “chuẩn mực mới”. Chuẩn mực phải là thiết kế phù hợp, thi công đúng quy trình, giám sát chặt và không cho phép một công trình chưa đủ điều kiện an toàn tiếp nhận lưu lượng giao thông lớn. Nếu không thay đổi cách nghĩ, người dân sẽ tiếp tục là những người “thử nghiệm bất đắc dĩ” trên các dự án hạ tầng lớn.
Kết luận: Không thể đổ hết cho mưa lũ
Điểm chung đáng lo nhất trong các sự cố này là chúng diễn ra khi công trình còn trong giai đoạn bảo hành, thậm chí chưa nghiệm thu bàn giao. Bê tông chưa đủ thời gian bảo dưỡng, nền đất mới đắp chưa kịp ổn định, nhưng công trình đã phải gánh tải trọng giao thông và áp lực thời tiết khắc nghiệt. Mưa lũ, hoàn lưu bão và địa hình Đông Bắc đúng là yếu tố bất lợi, nhưng chúng không thể là “bạn đồng phạm” thuận tiện để che mờ những lỗ hổng trong chất lượng vật liệu, quy trình thi công và công tác giám sát.
Nhìn vào cầu ngầm nứt nẻ, cao tốc sạt lở, quốc lộ 4B đứt gãy, điều cần làm không phải là tìm thêm lý do, mà là nâng chuẩn. Nâng chuẩn thiết kế để thích ứng với khí hậu cực đoan; nâng chuẩn thi công để không đánh đổi độ bền lấy tiến độ; nâng chuẩn kiểm soát chất lượng để mỗi hạng mục mới đều phải qua kiểm định độc lập, kết quả được công khai minh bạch. Hạ tầng Đông Bắc đang bước vào giai đoạn bùng nổ các dự án lớn; nếu không siết chặt chất lượng xây dựng ngay từ bây giờ, những vết nứt nhỏ hôm nay sẽ trở thành những “đứt gãy” lớn cho cả nền kinh tế trong tương lai.
