Kế hoạch vốn chọn lọc, không rút đồng loạt
Cơ cấu vốn doanh nghiệp nhà nước là việc điều chỉnh hoặc giữ nguyên tỷ lệ sở hữu, phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp theo kế hoạch và quy định pháp luật. Đây không phải chương trình thoái vốn đồng loạt: định hướng đến năm 2030 là giữ chắc những lĩnh vực chiến lược, đồng thời sắp xếp lại tỷ lệ nắm giữ ở một số doanh nghiệp được lựa chọn.
Ngày 27/10/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định 2054/QĐ-TTg, phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026–2030. Kế hoạch cho phép tiếp tục giữ tỷ lệ hiện có, triển khai các hình thức cơ cấu lại theo quy định hoặc áp dụng cách thức khác làm thay đổi tỷ lệ sở hữu của Nhà nước. Đây là một phần trong nỗ lực cải thiện hiệu quả hoạt động, phân bổ vốn và quản trị doanh nghiệp, đồng thời mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân ở một số nơi.
EVN và Petrovietnam thuộc nhóm giữ trọn vốn
Ranh giới rõ nhất của kế hoạch nằm ở lĩnh vực năng lượng: Nhà nước dự kiến giữ 100% vốn tại EVN và Petrovietnam đến năm 2030. Danh mục duy trì tỷ lệ sở hữu hiện tại còn gồm TKV, VNPT, Vinachem, SCIC, VEC, VNR, Vinafood 1, Vinafor, Vinafood 2, Petrolimex, ACV, BVH và Agribank.
Lựa chọn này cho thấy mục tiêu không phải giảm vai trò Nhà nước ở mọi doanh nghiệp, mà phân bổ lại vốn theo mức độ ưu tiên. Với nhóm được giữ nguyên tỷ lệ, kế hoạch đặt trọng tâm vào duy trì quyền sở hữu; ở nhóm khác, tỷ lệ có thể thay đổi theo lộ trình. Vì vậy, khi nói đến thoái vốn nhà nước, cần phân biệt chủ trương sắp xếp có chọn lọc với một đợt bán vốn đại trà.
Vietnam Airlines, VIMC và VRG có lộ trình khác nhau
Trong nhóm cơ cấu lại, tỷ lệ sở hữu nhà nước tại Vietnam Airlines được nêu ở mức 86,42%, tăng từ phần Bộ Tài chính trực tiếp nắm 39,29%; SCIC nắm thêm 47,13% vốn điều lệ. Đây là mức sở hữu cộng gộp của hai cổ đông nhà nước, không nên hiểu là riêng phần vốn Bộ Tài chính sẽ tăng lên 86,42%.
Ở chiều giảm, tỷ lệ tại Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (VIMC) dự kiến từ 99,47% xuống 65%, còn Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) từ 96,77% xuống 75%. Các mức này cho thấy kế hoạch tạo dư địa thay đổi cơ cấu cổ đông, nhưng vẫn đặt ngưỡng sở hữu nhà nước đáng kể. Quyết định không đồng nghĩa việc bán vốn diễn ra ngay; cơ quan được giao nhiệm vụ sẽ chọn thời điểm và hình thức thực hiện.
Vietcombank và BIDV dự kiến giảm tỷ lệ nắm giữ
Vietcombank và BIDV nằm trong nhóm ngân hàng dự kiến giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước xuống mức không thấp hơn 65%. Hiện Nhà nước nắm 74,8% tại Vietcombank và 76,73% tại BIDV. Do đó, kế hoạch đặt ra khả năng giảm tỷ lệ ở cả hai ngân hàng, nhưng không đưa tỷ lệ xuống dưới ngưỡng đã nêu.
Danh mục còn nêu VietinBank với tỷ lệ dự kiến điều chỉnh từ 64,46% lên 65%, cho thấy cơ cấu lại không chỉ đồng nghĩa bán bớt vốn: một số trường hợp có thể cần nâng tỷ lệ. Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, chủ động chọn thời điểm, hình thức phù hợp. Hằng năm, báo cáo tiến độ phải được gửi trước ngày 31/1; nếu không đạt tỷ lệ hoặc không hoàn thành trong giai đoạn, nguyên nhân và trách nhiệm liên quan phải được làm rõ.
Kết luận: kế hoạch 2026–2030 phân hóa rõ nơi giữ vốn và nơi sắp xếp lại sở hữu. EVN, Petrovietnam cùng nhiều doanh nghiệp được giữ nguyên tỷ lệ, trong khi Vietnam Airlines, VIMC, VRG và các ngân hàng thuộc diện triển khai các phương án riêng. Điểm cần theo dõi là cách thức và tiến độ thực hiện, chứ không chỉ là các tỷ lệ mục tiêu.
