Kế hoạch phân định rõ cách Nhà nước nắm vốn
Cơ cấu lại vốn nhà nước là việc điều chỉnh hoặc giữ nguyên tỷ lệ sở hữu của Nhà nước tại doanh nghiệp nhằm sắp xếp danh mục vốn theo vai trò và định hướng quản lý. Ngày 27/10/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định 2054/QĐ-TTg, phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026–2030. Đây không phải một đợt thoái vốn đồng loạt: kế hoạch chia doanh nghiệp thành nhóm giữ nguyên tỷ lệ hiện có và nhóm thực hiện sắp xếp, cơ cấu lại theo quy định pháp luật. Theo danh mục được phê duyệt, 15 doanh nghiệp giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước, trong khi 6 doanh nghiệp thuộc diện cơ cấu lại. Sự phân nhóm này là lựa chọn chính sách có chủ đích: Nhà nước tiếp tục giữ vai trò chi phối ở nơi được xem là cần thiết, đồng thời mở dư địa thay đổi sở hữu ở một số doanh nghiệp khác.
Bối cảnh là Chính phủ đang hướng tới cải thiện hiệu quả hoạt động, phân bổ vốn và quản trị doanh nghiệp nhà nước, đồng thời mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân tại những doanh nghiệp được lựa chọn. Vì vậy, con số 15 và 6 quan trọng không chỉ ở quy mô danh mục; chúng cho thấy chính sách chuyển từ cách tiếp cận giữ vốn đồng đều sang quản lý theo chức năng và mức độ ưu tiên.
EVN và Petrovietnam nằm trong nhóm giữ toàn bộ vốn
Điểm thể hiện rõ nhất ưu tiên chiến lược là Nhà nước dự kiến tiếp tục nắm 100% vốn tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đến năm 2030. Với hai tập đoàn năng lượng lớn, kế hoạch đặt trọng tâm vào việc duy trì quyền sở hữu đầy đủ, thay vì mở rộng ngay phần vốn tư nhân. Đây là lựa chọn nhất quán với cách phân loại doanh nghiệp theo tầm quan trọng chiến lược: cơ cấu doanh nghiệp không có nghĩa mọi đơn vị đều phải giảm tỷ lệ sở hữu.
Nhóm giữ nguyên tỷ lệ còn gồm 13 doanh nghiệp khác, trong đó có Agribank, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, VNPT và Vinachem. Điều này cho thấy phạm vi bảo toàn vốn không chỉ giới hạn ở năng lượng. Tuy nhiên, giữ nguyên tỷ lệ trong giai đoạn kế hoạch không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có cùng mô hình hay cùng vai trò; nó chỉ xác định rằng tỷ lệ vốn Nhà nước hiện tại được duy trì theo danh mục đã phê duyệt. Cách tiếp cận này giúp phân biệt rõ việc giữ quyền sở hữu với việc tái sắp xếp vốn.
Vietcombank và BIDV được đưa vào diện giảm sở hữu
Ở chiều ngược lại, Nhà nước dự kiến giảm tỷ lệ sở hữu tại Vietcombank và BIDV: từ mức hiện tại có thể lên tới 76,7% xuống mức không thấp hơn 65%. Đây là thay đổi có giới hạn, không phải rút vốn hoàn toàn. Mốc tối thiểu 65% cho thấy kế hoạch vẫn duy trì tỷ lệ sở hữu nhà nước đáng kể, trong khi tạo khoảng trống để thay đổi cơ cấu cổ đông.
Sự tương phản giữa EVN, Petrovietnam với Vietcombank, BIDV là trọng tâm của kế hoạch: một nhóm tiếp tục giữ 100% vốn, nhóm ngân hàng được giảm tỷ lệ nhưng vẫn nằm trên ngưỡng tối thiểu được nêu. Đặt trong mục tiêu cải thiện quản trị, phân bổ vốn và mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân, cách phân nhóm này cho thấy Nhà nước không chọn một công thức chung cho mọi doanh nghiệp. Thay vào đó, tỷ lệ sở hữu được điều chỉnh theo định hướng riêng cho từng nhóm.
Giám sát tiến độ sẽ quyết định kế hoạch đi vào thực tế
Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước được giao tổ chức thực hiện kế hoạch đối với các doanh nghiệp trong danh mục cơ cấu lại, chủ động chọn thời điểm và hình thức phù hợp quy định. Hai cơ quan sẽ giám sát tiến độ, với hạn hoàn thành chậm nhất vào năm 2030. Hằng năm, trước ngày 31/01, các cơ quan liên quan phải gửi báo cáo tình hình sắp xếp doanh nghiệp tới Bộ Tài chính. Nếu không đạt tỷ lệ theo kế hoạch hoặc không thể hoàn thành trong giai đoạn này, nguyên nhân và trách nhiệm liên quan phải được làm rõ, báo cáo cấp có thẩm quyền.
Các bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương đại diện chủ sở hữu những doanh nghiệp nông, lâm nghiệp, quốc phòng, an ninh cũng phải khẩn trương xây dựng, trình kế hoạch cơ cấu lại và hoàn thành việc phê duyệt trong năm 2026. Quy định này nhấn mạnh rằng danh mục hiện có không phải toàn bộ công việc tái cơ cấu vốn trên phạm vi cả nước. Kết luận đáng chú ý là Nhà nước sẽ không rút lui đồng loạt: vốn được giữ ở những doanh nghiệp được xác định là chiến lược, còn thay đổi sở hữu tập trung vào nhóm được lựa chọn và chịu giám sát theo tiến độ.
