Vành đai 4 TP.HCM: Dự án xương sống bị mắc kẹt ở đất, vốn và hạ tầng
Dự án Vành đai 4 TP.HCM là tuyến đường vành đai chiến lược dài khoảng 207km, được chia thành 10 dự án thành phần với tổng mức đầu tư hơn 120.000 tỷ đồng, giữ vai trò trục giao thông xương sống kết nối TP.HCM với Đồng Nai, Tây Ninh và các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Vấn đề không còn là “có làm hay không” mà là “có dám tháo gỡ đến nơi đến chốn hay không”. Khi Văn phòng Chính phủ phát hành Văn bản số 8906/VPCP-CN ngày 28/8/2026, truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc về việc thực hiện Nghị quyết 220/2025/QH15 của Quốc hội đối với Dự án Vành đai 4 TP.HCM, thông điệp đã rất rõ: các nút thắt giải phóng mặt bằng, bồi thường tái định cư, nguồn vật liệu và hạ tầng kỹ thuật không còn là chuyện nội bộ của từng địa phương mà là vấn đề ở cấp Chính phủ. Đây không chỉ là một dự án giao thông, mà là phép thử đối với năng lực điều hành các dự án quan trọng quốc gia.
Lệnh khẩn từ Chính phủ: “Gỡ vướng” đồng thời đất đai, vật liệu và vốn
Trọng tâm của chỉ đạo lần này là sự can thiệp trực tiếp ở cấp Chính phủ để dọn đường cho Vành đai 4 TP.HCM. Văn bản 8906/VPCP-CN không chỉ nhắc lại Nghị quyết 220/2025/QH15 mà đặt ra yêu cầu cụ thể: Bộ Xây dựng phải phối hợp với UBND TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh rà soát, cập nhật tiến độ toàn bộ dự án; khẩn trương hoàn thành bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bàn giao mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật.
Một câu nói có thể trích dẫn là: “Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành và UBND TP.HCM, UBND TP Đồng Nai, UBND tỉnh Tây Ninh rà soát, cập nhật tiến độ toàn bộ dự án Vành đai 4; khẩn trương hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bàn giao mặt bằng và di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật”. Cùng lúc, Chính phủ yêu cầu chủ động bảo đảm đủ nguồn vật liệu xây dựng, tháo gỡ vướng mắc về mỏ vật liệu để không làm chậm tiến độ thi công. Rõ ràng, nếu không khóa chặt ba “gót chân Achilles” là giải phóng mặt bằng, vật liệu và vốn, mọi bản vẽ đẹp đều có nguy cơ nằm trên giấy.
Phối hợp liên tỉnh: Không còn chỗ cho tư duy “mạnh ai nấy làm”
Một tuyến đường vành đai dài khoảng 207km, đi qua nhiều địa phương, không thể triển khai với tư duy cục bộ. Chính phủ đã chỉ định rõ Bộ Xây dựng làm đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành và UBND TP.HCM, UBND TP Đồng Nai, UBND tỉnh Tây Ninh để vừa “soi” tiến độ, vừa “kéo” từng đoạn tuyến cùng về đích. Điều này biến Vành đai 4 thành mô hình phối hợp liên tỉnh phải vận hành thực chất, thay vì những cuộc họp hình thức.
Trách nhiệm không dừng ở việc cập nhật giấy tờ. Các địa phương được giao “xử lý triệt để các tồn tại, vướng mắc theo quy định; triển khai các dự án thành phần bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả đầu tư”. Nghĩa là mọi chậm trễ giải phóng mặt bằng hay bồi thường tái định cư sẽ không thể đổ cho “khó khăn khách quan” nữa. Yêu cầu bảo đảm điều kiện khai thác đồng bộ toàn tuyến, ngăn tham nhũng, tiêu cực, lãng phí cũng đặt các tỉnh vào thế phải minh bạch hơn trong từng mét vuông đất, từng gói thầu di dời hạ tầng kỹ thuật.
PPP, báo cáo Quốc hội và áp lực mốc thời gian
Chính phủ không chỉ lo khâu giải phóng mặt bằng mà còn đặt ra bài toán tài chính dài hơi cho Vành đai 4 TP.HCM. Bộ Xây dựng được giao đánh giá khả năng huy động vốn theo phương thức đối tác công tư (PPP), làm rõ khả năng thu xếp tín dụng của nhà đầu tư và tổ chức tín dụng. Đây là điểm then chốt, bởi với tổng mức đầu tư hơn 120.000 tỷ đồng, dự án khó có thể chỉ trông chờ ngân sách. Nếu dự án thành phần không lựa chọn được nhà đầu tư PPP, phương án xử lý phải chủ động theo đúng Nghị quyết 220/2025/QH15, tránh làm chậm tiến độ chung.
Một mốc thời gian quan trọng là việc hoàn thiện Báo cáo của Chính phủ để gửi Quốc hội tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Cơ quan điều hành bị yêu cầu rà soát, đánh giá, bổ sung đầy đủ nội dung theo kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Thông báo 223/KL-UBTVQH16 ngày 27/8/2026, và báo cáo cấp có thẩm quyền trong tháng 9/2026. Việc tổng kết các cơ chế, chính sách đặc thù đã áp dụng cho dự án quan trọng quốc gia như Vành đai 4 sẽ là “bản kiểm điểm” cho cả hệ thống: cơ chế nào rút ngắn tiến độ, cơ chế nào gây vướng mắc, cần sửa ngay.
Tác động tới người dân và thông điệp chính sách từ Vành đai 4
Khi hoàn thành, Vành đai 4 TP.HCM được kỳ vọng trở thành trục giao thông xương sống, kết nối hệ thống khu công nghiệp, đô thị, cảng biển, sân bay và giảm áp lực giao thông cho khu vực trung tâm TP.HCM. Dự án tạo thêm dư địa phát triển các khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc tuyến, tăng cường liên kết giữa TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Nói cách khác, mỗi ngày chậm trễ là thêm một ngày người dân phải chịu cảnh kẹt xe, doanh nghiệp tốn chi phí logistics, và cơ hội phát triển bị dời lại.
Nỗ lực giải phóng mặt bằng, bồi thường tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật lần này không chỉ là kỹ thuật quản lý dự án, mà là thông điệp chính sách: Nhà nước sẵn sàng đứng ra gỡ nút thắt, nhưng không bao che cho trì trệ, lãng phí. Nếu các chỉ đạo của Phó Thủ tướng được thực thi nghiêm túc, Vành đai 4 có thể trở thành hình mẫu cho cách triển khai các dự án quan trọng quốc gia: quyết liệt ở trung ương, trách nhiệm ở địa phương, minh bạch với người dân. Khi đó, tuyến vành đai này sẽ không chỉ là một con đường, mà là biểu tượng của một giai đoạn điều hành mới – nơi những cam kết hạ tầng không bị “tắc đường” bởi chính các thủ tục và lợi ích cục bộ.
