Giảm áp lực thi cử là gì và vì sao phải bắt đầu từ người thầy
Giảm áp lực thi cử là định hướng cải cách giáo dục nhằm chuyển hệ thống kiểm tra, đánh giá từ chỗ chạy theo điểm số, thi cử nặng nề sang coi trọng sự tiến bộ thực chất, tâm lý học sinh và phát triển toàn diện nhân cách, năng lực người học, qua đó trả lại cho giáo viên thời gian, tâm huyết để đồng hành với từng bước trưởng thành của học trò thay vì bị cuốn vào gánh nặng hành chính. Nhân dịp khai giảng năm học mới 2026-2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gửi thư đến toàn ngành Giáo dục, phụ huynh và học sinh, đặt rõ yêu cầu phải “giảm áp lực hành chính để thầy cô dành tâm sức cho chuyên môn và học trò”, đồng thời kiểm tra, đánh giá phải đặt người học ở vị trí trung tâm để khắc phục bệnh thành tích và tâm lý chạy theo điểm số. Điểm đáng chú ý ở thông điệp này là sự thừa nhận rằng mọi bước trưởng thành của học trò đều có bóng dáng người thầy, và nếu người thầy bị trói buộc bởi thủ tục, khó có thể truyền được niềm vui đến trường cho học sinh.
Từ Nghị quyết và Luật Nhà giáo đến yêu cầu giảm gánh nặng hành chính
Không thể nói về giảm áp lực thi cử và bệnh thành tích nếu bỏ qua bối cảnh cải cách giáo dục đang diễn ra. Sau một năm triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhiều chủ trương đột phá về giáo dục và đào tạo đã được thể chế hóa và từng bước đi vào cuộc sống. Cùng với đó, Luật Nhà giáo và các chính sách mới về học phí, sách giáo khoa, chế độ đối với nhà giáo cho thấy hệ thống chính sách giáo dục đang cố gắng đặt người thầy vào trung tâm của sự chăm lo. Tuy nhiên, lãnh đạo cao nhất vẫn phải nhắc lại một cách thẳng thắn yêu cầu “đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức quản trị, trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình, giảm áp lực hành chính để thầy cô dành tâm sức cho chuyên môn và học trò”. Điều này cho thấy các văn bản cải cách giáo dục nếu không đi kèm thay đổi trong quản trị nhà trường và cách giao chỉ tiêu, báo cáo thì thầy cô vẫn sẽ bị cuốn vào giấy tờ, còn lớp học tiếp tục bị chi phối bởi điểm số và thi cử.
Khắc phục bệnh thành tích: Đụng trực diện vào tâm lý học sinh và văn hóa điểm số
Trong lá thư khai giảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt yêu cầu rõ ràng: “Kiểm tra, đánh giá phải đặt người học ở vị trí trung tâm, khắc phục bệnh thành tích, tâm lý chạy theo điểm số và thi cử nặng nề”. Đây là lời cảnh báo cho cả hệ thống: khi thành tích không gắn với tiến bộ thực chất của từng học sinh, điểm số trở thành áp lực, không phải động lực. Ông nhấn mạnh thành tích phải gắn liền với sự trung thực trong dạy, học và niềm vui đến trường. Điều này buộc nhà trường và phụ huynh phải thay đổi cách nhìn: quá trình trưởng thành của con trẻ không thể chỉ đo bằng bảng điểm, mà còn ở phẩm chất, thái độ sống và tinh thần học tập. Nếu giáo viên vẫn bị đánh giá chủ yếu qua tỷ lệ khá giỏi, số giải thi học sinh giỏi, thì bệnh thành tích sẽ tiếp tục ăn sâu, kéo theo tâm lý học sinh bị áp lực thi cử từ rất sớm, xa rời mục tiêu phát triển toàn diện đã được nhắc tới trong các chính sách giáo dục.
Tâm huyết người thầy và phát triển toàn diện của học sinh trong lớp học
Trong mỗi bước trưởng thành của học trò đều có tâm huyết của người thầy, trong mỗi bước tiến của dân tộc đều có nền móng của giáo dục. Khi giảm được áp lực hành chính, giáo viên mới có thể dành thời gian quan sát từng học sinh, phát hiện tài năng, nâng đỡ các em có hoàn cảnh khó khăn để không ai bị bỏ lại phía sau. Bức thư khai giảng yêu cầu mỗi nhà trường phải là nơi người học được tôn trọng, lắng nghe, khuyến khích tự học, rèn luyện kỹ năng, đồng thời bồi đắp tư duy độc lập, liêm chính học thuật, trách nhiệm và ý thức công dân. Đó chính là bức tranh phát triển toàn diện: không chỉ biết giải đề thi, mà biết đứng dậy sau thất bại, nuôi dưỡng ước mơ, làm chủ công nghệ và đem tài năng mình phụng sự nhân dân, đất nước. Nếu các tiết kiểm tra còn là nỗi sợ, nếu giáo viên còn phải chạy theo báo cáo thay vì ngồi lại lắng nghe học trò, những mục tiêu đẹp này sẽ khó chuyển thành hiện thực trong từng lớp học.
Từ cam kết chính trị đến thay đổi ở trường: cần nhất là thực thi nhất quán
Năm học 2026-2027 được lãnh đạo Đảng, Nhà nước kỳ vọng phải tạo chuyển biến thực chất về chất lượng dạy và học, công bằng trong tiếp cận giáo dục, năng lực người học và niềm tin xã hội. Điều kiện học tập đã được cải thiện, người học và nhà giáo ở địa bàn khó khăn được hỗ trợ đầy đủ hơn, và các cấp ủy đảng, chính quyền, toàn xã hội được kêu gọi tiếp tục đầu tư thiết thực để nơi sinh ra hay hoàn cảnh gia đình không cản trở con đường học tập và tương lai của mỗi người. Nhưng nếu bệnh thành tích và tâm lý chạy theo điểm số vẫn tồn tại trong cách giao chỉ tiêu, đánh giá thi đua, thì cam kết giảm áp lực thi cử sẽ bị triệt tiêu ngay tại trường lớp. Thông điệp gửi đến phụ huynh cũng rất rõ: hãy cùng nhà trường nuôi dưỡng con bằng tình yêu thương và tôn trọng, nhìn nhận sự trưởng thành không chỉ qua điểm số. Khi từ trung ương đến nhà trường đều kiên định một chuẩn mực đánh giá mới, học sinh mới có cơ hội lớn lên với tâm lý lành mạnh, còn giáo viên mới có không gian để giữ sáng ngọn lửa tri thức nơi biên giới, hải đảo và mọi vùng đất.
