Hạ tầng liên kết miền Trung – Tây Nguyên: từ lợi thế địa lý đến cực tăng trưởng
Hạ tầng miền Trung Tây Nguyên là hệ thống kết nối đa phương thức giữa dải duyên hải Nam Trung Bộ và vùng cao nguyên Tây Nguyên, dựa trên các tuyến đường Đông Tây, trục cao tốc Bắc – Nam, cảng biển, sân bay, trung tâm logistics và mạng lưới đô thị để biến lợi thế biển – cao nguyên – biên giới thành động lực phát triển kinh tế khu vực và du lịch bền vững. Vấn đề không còn là thiếu tiềm năng, mà là có dám biến vị trí chiến lược thành cực tăng trưởng hay tiếp tục chấp nhận vai trò vùng trũng hạ tầng. Ngày 13/8, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai, chính quyền địa phương cùng các bộ ngành và doanh nghiệp đã đặt câu hỏi đó tại hội thảo “Hạ tầng liên kết - Động lực thu hút đầu tư, phát triển du lịch miền Trung - Tây Nguyên”.
Tuyến đường Đông – Tây: mở hành lang kinh tế và không gian du lịch mới
Các tuyến đường Đông Tây đang âm thầm thay đổi bản đồ phát triển của miền Trung – Tây Nguyên. Khi cao tốc Quy Nhơn – Pleiku dài khoảng 125 km hoàn thành, thời gian di chuyển giữa hai thành phố ven biển – cao nguyên được kỳ vọng rút xuống dưới 2 giờ, tạo một trục kết nối chiến lược giữa duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Đó không chỉ là chuyện đi lại nhanh hơn; đó là cánh cổng mở ra hành lang kinh tế mới, nơi nông sản Tây Nguyên ra biển, du khách từ biển lên cao nguyên trong một hành trình liền mạch. Mạng lưới đường bộ cao tốc đã hình thành trục Bắc – Nam và đang từng bước đầu tư các tuyến Đông – Tây nối Tây Nguyên với khu vực duyên hải, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí kết nối logistics du lịch, nâng khả năng tiếp cận các trung tâm kinh tế, dịch vụ và điểm đến.
Khi hạ tầng tái cấu trúc không gian kinh tế và logistics du lịch
Điểm quan trọng của hạ tầng liên kết miền Trung – Tây Nguyên là nó đang tái cấu trúc không gian kinh tế, chứ không chỉ thêm vài tuyến đường mới. Lãnh đạo địa phương thẳng thắn nhìn nhận: hạ tầng hôm nay đang rút ngắn khoảng cách thị trường, mở ra các hành lang đầu tư và định hình những hành trình phát triển mới. Thế nhưng, “đưa khách đến nhanh hơn vẫn chưa đủ, mà phải giúp du khách đi thuận tiện hơn, trải nghiệm nhiều hơn, ở lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn” – bài toán logistics du lịch được chính Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nêu rõ. Nếu không gắn hạ tầng với sản phẩm, chuỗi dịch vụ và thị trường chung, cao tốc sẽ chỉ là đường quá cảnh. Cần chuyển từ tư duy mỗi tỉnh xây một sản phẩm để cạnh tranh sang xây chung tuyến hành trình biển – cao nguyên, nơi khách đi một lần nhưng trải nghiệm nhiều điểm đến liên kết.
Từ đầu tư dàn trải sang tư duy hành lang và cực tăng trưởng
Điểm nghẽn lớn nhất của phát triển kinh tế khu vực hiện nay là mạng lưới giao thông, nhất là các tuyến đường Đông Tây, vẫn chưa đồng bộ; kết nối từ Tây Nguyên tới cảng biển, cảng hàng không và các trung tâm logistics còn hạn chế. Nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông giai đoạn 2026–2030 cho vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên được tính toán lên tới khoảng 380.000 tỷ đồng, cho thấy không gian cơ hội đi kèm áp lực chọn lọc. Theo quan điểm của các bộ ngành, cần chuyển mạnh từ đầu tư từng tuyến, từng địa phương sang phát triển mạng lưới – hình thành hành lang – kết nối đa phương thức, khai thác không gian phát triển, lấy các hành lang Bắc – Nam, Đông – Tây kết nối Tây Nguyên với biển, cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế và trung tâm logistics làm cấu phần ưu tiên. Điều này buộc các tỉnh phải siết kỷ luật quy hoạch đất, tránh kêu gọi đầu tư dàn trải mà chuẩn bị quỹ đất, pháp lý, hạ tầng cho những dự án du lịch và logistics chiến lược.
Doanh nghiệp tư nhân và bài test biến hạ tầng thành chuỗi giá trị
Nếu vốn đầu tư công là “mồi lửa” cho hạ tầng, thì khu vực tư nhân mới là người biến nó thành chuỗi giá trị thực sự. Dưới góc độ doanh nghiệp, lãnh đạo một tập đoàn lớn tại Gia Lai nhìn thấy rõ: hạ tầng giao thông duyên hải Nam Trung Bộ – Tây Nguyên đang chuyển biến tích cực, nhưng Tây Nguyên vẫn thiếu một trục cao tốc dọc đủ năng lực. Do đó, doanh nghiệp này kiến nghị ưu tiên đầu tư đoạn Pleiku – Buôn Ma Thuột – Gia Nghĩa trước năm 2030, đồng thời hoàn thiện cơ chế PPP, gắn quy hoạch cao tốc với công nghiệp, logistics, đô thị, nông nghiệp và du lịch. Khi cao tốc đi đến đâu, cơ hội đầu tư, việc làm và giá trị địa phương mở ra đến đó – nếu có doanh nghiệp sẵn sàng xây kho bãi, cảng cạn, khách sạn và điểm đến gắn liền. Bài test thật của hạ tầng miền Trung Tây Nguyên không phải là chiều dài km, mà là khả năng sinh ra cực tăng trưởng và chuỗi kết nối logistics du lịch cạnh tranh trong nước và khu vực.
