Vành đai 3 TP.HCM giai đoạn 2 là gì và vì sao phải mở rộng bằng PPP?
Vành đai 3 TP.HCM giai đoạn 2 là dự án mở rộng và hoàn thiện tuyến đường vành đai dài khoảng hơn 90km lên quy mô 8 làn xe cao tốc, được triển khai theo mô hình đối tác công tư để tăng cường kết nối liên vùng Nam bộ, hoàn thiện mạng lưới giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội cho TP.HCM cùng các tỉnh lân cận.
Điểm đáng chú ý không phải là việc mở rộng hạ tầng giao thông, mà là cách làm: TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh thống nhất giao UBND TP.HCM làm cơ quan có thẩm quyền tổ chức triển khai dự án đi qua cả ba địa phương. Đây là thông điệp chính trị và kỹ thuật rất rõ: giao thông liên vùng phải được điều phối ở quy mô liên vùng, thay vì mỗi tỉnh làm một đoạn, mạnh ai nấy làm. Việc lựa chọn mô hình PPP giao thông không chỉ để “xin thêm vốn xã hội” mà là phép thử xem khu vực phía Nam có đủ khả năng huy động tư nhân vào những công trình hạ tầng trọng điểm, mà vẫn giữ vai trò điều phối và giám sát của Nhà nước ở tầm vùng.
Ba địa phương chung một vành đai: kết nối liên vùng Nam bộ bước sang giai đoạn mới
Theo quy hoạch, đường vành đai 3 TP.HCM dài 91km, quy mô 8 làn xe cao tốc, vận tốc thiết kế 100km/h. Hơn 15km đoạn Mỹ Phước – Tân Vạn đã hoàn thành với tiêu chuẩn 6 làn đường đô thị, cùng với hơn 8km thuộc dự án thành phần 1A đã đưa vào khai thác từ năm 2025. Phần còn lại khoảng 70–76km do TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh cùng đầu tư, khởi công từ tháng 6-2023 và dự kiến hoàn thành cuối năm 2026.
Việc Đồng Nai và Tây Ninh ra văn bản thống nhất giao UBND TP.HCM làm cơ quan có thẩm quyền là bước đột phá về quản trị vùng: một tuyến đường, một đầu mối quyết định. Khi tuyến chính khoảng 38,6km dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 9 và toàn bộ 70,4km cùng khoảng 75km đường song hành dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 12 theo kế hoạch mới, kết nối liên vùng Nam bộ sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành mạng lưới liên tục. Vành đai 3, kết hợp với cao tốc Bến Lức – Long Thành có 38/58km đi chung trên tuyến này, sẽ hoàn thiện vòng tròn giao thông chiến lược quanh đô thị lớn nhất phía Nam.
Mô hình PPP giao thông: huy động vốn tư nhân nhưng không buông lỏng nhà nước
UBND TP.HCM khẳng định việc nghiên cứu đầu tư mở rộng, hoàn thiện đường vành đai 3 TP.HCM giai đoạn 2 theo phương thức PPP là phù hợp định hướng huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng giao thông theo chỉ đạo của Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc. Nói cách khác, đây là mô hình “Nhà nước dẫn dắt – tư nhân góp lực”: công trình vẫn là hạ tầng giao thông trọng điểm, mang tính công, nhưng được bổ sung vốn, kỹ năng quản lý và tốc độ triển khai của khu vực tư nhân.
Hiện đã có liên danh nhà đầu tư gồm Công ty cổ phần Đầu tư Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM, Công ty TNHH Đối tác Công tư CII và Công ty cổ phần Xây dựng Hạ tầng IMIC đề xuất nghiên cứu dự án. Cấu trúc này cho thấy PPP không phải là tư nhân “thầu trọn”, mà là sự kết hợp giữa các nhà đầu tư có kinh nghiệm hạ tầng với cơ quan nhà nước giữ quyền phê duyệt, giám sát và phân bổ rủi ro. Theo tài liệu gửi Bộ Xây dựng, UBND TP.HCM không xin buông mà xin thêm quyền để chịu trách nhiệm toàn tuyến, qua đó bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả và tiến độ khi triển khai các thủ tục chuẩn bị đầu tư phối hợp với Đồng Nai và Tây Ninh.
Hoàn thiện mạng lưới hạ tầng: từ mặt bằng 8 làn xe đến tầm nhìn lâu dài
Điểm thuận lợi đặc biệt của vành đai 3 TP.HCM là hầu hết đoạn tuyến giai đoạn 1 đã giải phóng mặt bằng đủ cho 8 làn xe theo quy hoạch. Điều này có nghĩa là giai đoạn 2 tập trung vào mở rộng và hoàn thiện mặt đường, công trình trên tuyến và tổ chức khai thác, thay vì phải mất thêm nhiều năm cho khâu giải phóng mặt bằng – vốn là “nút thắt cổ chai” của hầu hết dự án hạ tầng giao thông hiện nay.
Nếu giai đoạn 1 chỉ đáp ứng quy mô 4 làn xe hạn chế, có làn dừng khẩn cấp khoảng 5km/vị trí, thì giai đoạn 2 là bước nâng cấp từ “tạm đủ” lên “đúng chuẩn” mạng lưới vành đai đô thị lớn. Khi toàn tuyến được khép kín với cao tốc Bến Lức – Long Thành quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh dự kiến hoàn thành tháng 9-2026, khu vực TP.HCM sẽ sở hữu một cấu trúc giao thông vòng tròn rõ ràng, tách luồng xe quá cảnh ra khỏi nội đô. Vấn đề không còn là có mở rộng hay không, mà là mở rộng theo cách nào để mô hình PPP mang lại lợi ích lâu dài thay vì chỉ giải quyết ngắn hạn.
PPP và vai trò định hình kết nối liên vùng Nam bộ trong tương lai
Theo UBND TP.HCM, dự án mở rộng vành đai 3 TP.HCM là công trình hạ tầng giao thông trọng điểm, đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường kết nối liên vùng, hoàn thiện mạng lưới giao thông và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của TP.HCM và khu vực phía Nam. Nói rộng hơn, đây là phép thử đầu tiên ở cấp vùng cho việc dùng mô hình PPP giao thông để xây dựng một “bộ xương sống” kết nối ba địa phương lớn: TP.HCM, Đồng Nai, Tây Ninh.
Sau khi Bộ Xây dựng có ý kiến thống nhất, UBND TP.HCM sẽ phối hợp cùng Đồng Nai, Tây Ninh và các đơn vị liên quan triển khai nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư theo đúng quy định, bảo đảm đồng bộ, hiệu quả và tiến độ. Nếu mô hình này vận hành tốt, nó có thể trở thành khuôn mẫu cho các tuyến vành đai, trục hướng tâm khác trong vùng Nam bộ. Nếu vận hành kém, rủi ro không chỉ là chậm tiến độ mà còn mất niềm tin vào PPP. Vành đai 3 giai đoạn 2 vì thế không chỉ là câu chuyện một tuyến đường, mà là bài kiểm tra năng lực phối hợp công – tư – vùng của cả khu vực phía Nam trong giai đoạn mở rộng hạ tầng giao thông mạnh mẽ sắp tới.
