AFF tại Hà Nội: Diễn đàn nơi ASEAN bàn lại tương lai của chính mình
Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến đối thoại chiến lược đa thành phần, nơi lãnh đạo khu vực, giới hoạch định chính sách, doanh nghiệp và học giả cùng thảo luận tầm nhìn dài hạn cho hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững, với mục tiêu xây dựng một cộng đồng ASEAN lấy người dân làm trung tâm trong mọi quyết sách. AFF không phải nơi lặp lại các khẩu hiệu ngoại giao quen thuộc, mà là chỗ ASEAN đặt câu hỏi khó nhất: trong một thế giới đầy chia rẽ, khu vực có dám tự thiết kế tương lai của mình, thay vì để dòng chảy địa chính trị cuốn đi. Sáng 9/6/2026, kỳ Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba khai mạc tại Hà Nội với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng, lấy người dân làm trung tâm”, do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì, thu hút hơn 600 đại biểu tham dự trực tiếp.
Việt Nam ở vị trí trung tâm: Từ sáng kiến quốc gia đến nền tảng khu vực
Điểm đáng chú ý nhất của AFF là việc Việt Nam không chỉ đăng cai, mà còn chủ động định hình nội dung và cách thảo luận. Diễn đàn Tương lai ASEAN là sáng kiến do Việt Nam khởi xướng từ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43, với kỳ vọng trở thành nền tảng tư duy chính sách dài hạn, bổ trợ cho các cơ chế chính thức của khối. Bước sang kỳ tổ chức thứ ba, sự liên tục này cho thấy Hà Nội đang tự tin bước vào vai trò một "nhà sản xuất ý tưởng" về hợp tác ASEAN và an ninh khu vực, chứ không chỉ là nơi diễn ra hội nghị. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh ASEAN phải xây dựng "cộng đồng thực sự của người dân", ông đang nói đến một chuyển dịch chiến lược: từ ưu tiên thủ tục, văn kiện sang ưu tiên chất lượng cuộc sống, bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và mức độ gắn kết của từng người dân với cộng đồng chung.
Người dân là trung tâm: Tầm nhìn chung của lãnh đạo khu vực
Các lãnh đạo khu vực đến từ Campuchia, Lào, Thái Lan, Timor-Leste không nói bằng ngôn ngữ trừu tượng mà xoáy thẳng vào câu hỏi: ASEAN phải làm gì để cuộc sống người dân được an toàn và tốt hơn. Thủ tướng Campuchia Hun Manet nhắc lại lịch sử khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột và khác biệt ý thức hệ, nhưng đã trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất nhờ lựa chọn đối thoại, tôn trọng chủ quyền và giải quyết tranh chấp hòa bình. Với ông, “mục tiêu cuối cùng của ASEAN phải là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an ninh, phúc lợi và cơ hội phát triển cho người dân”. Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cũng cảnh báo thành công của hợp tác ASEAN không thể đo bằng số lượng hội nghị hay tuyên bố, mà phải đo bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân đối với dự án khu vực.
Thách thức an ninh, chuỗi cung ứng và khí hậu: Bước ngoặt buộc ASEAN phải tự cường
Diễn đàn năm nay không che giấu những gam màu tối của bức tranh khu vực. Thủ tướng Hun Manet liệt kê các thách thức an ninh hiện đại, từ chiến tranh mạng, cạnh tranh ủy nhiệm tới các chiến dịch thông tin, gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm tăng áp lực lạm phát, giá năng lượng và an ninh lương thực. Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone bổ sung bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, căng thẳng địa chính trị kéo dài, xung đột ở Trung Đông tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và lương thực toàn cầu. Trong khung cảnh đó, ASEAN buộc phải tăng khả năng tự cường, củng cố an ninh khu vực và vai trò trung tâm của mình, vừa là nền tảng tham vấn đáng tin cậy, vừa là công cụ ngoại giao phòng ngừa. Đặt cạnh cảnh báo về phân mảnh thế giới, gián đoạn chuỗi cung ứng và biến đổi khí hậu từ Thủ tướng Thái Lan, AFF cho thấy ASEAN đã nhìn thấy rõ ràng bước ngoặt lịch sử của mình.
Bản sắc chung, công nghệ mới và Tầm nhìn 2045: Vì một ASEAN bền vững, gắn kết
Nếu các bài phát biểu về an ninh cho thấy mặt trái của thời đại, thì những chia sẻ về bản sắc và công nghệ tại AFF lại vẽ ra đường đi phía trước. Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão, lần đầu dự Diễn đàn Tương lai ASEAN với tư cách thành viên chính thức, khẳng định sự đa dạng văn hóa và lịch sử là nguồn trí tuệ, sức mạnh nội tại để ASEAN tăng gắn kết và chung tay định hình tương lai, đồng thời kêu gọi khối bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong thế giới phân cực. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đề nghị các nước sớm đưa các hiệp định khung về an ninh năng lượng và khuôn khổ kinh tế số vào thực tiễn để bảo vệ người dân trước các cú sốc bên ngoài. Những định hướng này không đứng một mình: kết quả thảo luận tại AFF sẽ được dùng để triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa – Xã hội giai đoạn 2026–2035, hướng tới một khu vực đoàn kết, tự cường, đổi mới và phát triển bền vững.
