Thi tốt nghiệp trên máy tính: bước ngoặt số hóa trong bối cảnh áp lực quy mô
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là hình thức thi trong đó toàn bộ quá trình làm bài, nộp bài và chấm điểm diễn ra trên hệ thống máy tính kết nối mạng an toàn, sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa và phần mềm giám sát để thay thế cho đề thi giấy, phiếu trả lời trắc nghiệm truyền thống, hướng tới tăng tính khách quan, tiết kiệm chi phí tổ chức và phù hợp xu hướng chuyển đổi số giáo dục. TPHCM hiện được Bộ Giáo dục và Đào tạo định hướng tham gia thử nghiệm thi tốt nghiệp THPT trên máy tính, làm nền tảng từng bước triển khai thí điểm từ năm học 2027-2028. Theo lãnh đạo Sở, thành phố có thể là địa phương được chọn thí điểm ngay từ năm học 2026-2027. Bước ngoặt này diễn ra trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp gần nhất của TPHCM có gần 140.000 thí sinh, tăng gần 60% so với năm 2024 do mở rộng địa giới hành chính.
Khoảng cách cơ sở vật chất: điểm nghẽn lớn nhất của thí điểm thi THPT 2027
Nếu thi tốt nghiệp máy tính là xu thế không thể đảo ngược, thì cơ sở vật chất đang là nút thắt rõ ràng nhất tại các trường phổ thông ở TP.HCM. Một hiệu trưởng cho biết trường có khoảng 850 học sinh lớp 12 nhưng chỉ sở hữu 3 phòng máy, mỗi phòng khoảng 45 máy. Với cấu hình này, tổ chức thi đồng thời cho toàn bộ học sinh gần như bất khả thi, buộc phải chia ca thi, tăng rủi ro vận hành và áp lực giám sát. Việc chuẩn bị cơ sở vật chất không chỉ là mua thêm máy tính; đó là cả bài toán đồng bộ hệ thống: điện, mạng, máy chủ, phần mềm thi, thiết bị dự phòng và đội ngũ kỹ thuật trực chiến. Theo chia sẻ, nhà trường phải rà soát, chuẩn bị hệ thống máy móc, trang thiết bị và cho học sinh làm quen với hình thức thi mới. Nếu không có kế hoạch đầu tư đi kèm lộ trình, thí điểm rất dễ biến thành một cuộc "thử độ chịu đựng" của hạ tầng hơn là thử nghiệm mô hình thi hiện đại.
Nhân sự và phòng chống gian lận: bài thi khó của quản lý thi trên môi trường số
Thi trên máy tính không tự động làm kỳ thi công bằng hơn; ngược lại, nó mở thêm một mặt trận mới về gian lận công nghệ cao. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành hướng dẫn nhiệm vụ quản lý chất lượng năm học 2026-2027, coi chuẩn bị và tổ chức tốt kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027 là nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, Bộ yêu cầu các địa phương phải chú trọng tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ làm nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và phòng chống sử dụng công nghệ cao để gian lận thi cử tại địa phương. Đây là điểm mấu chốt: nếu giám thị không được trang bị kiến thức về thiết bị thông minh, phần mềm can thiệp, thủ thuật che giấu thì mọi hệ thống bảo mật phần mềm cũng khó phát huy hiệu quả. Đồng thời, các đơn vị phải làm tốt công tác lựa chọn nhân sự, tăng cường quán triệt Quy chế thi và tổ chức tập huấn cho tất cả lực lượng tham gia kỳ thi. Không có một "lớp giáp" nhân sự hiểu công nghệ và hiểu quy chế, chuyển đổi sang thi tốt nghiệp máy tính sẽ trở thành cuộc chơi nguy hiểm.
Ngân hàng đề, phương án sự cố và sự chuẩn bị của học sinh
Hạ tầng kỹ thuật chỉ là một phần; linh hồn của thi tốt nghiệp máy tính nằm ở ngân hàng đề thi và kịch bản xử lý sự cố. Việc xây dựng thư viện câu hỏi mở, có độ phân hóa tốt là yêu cầu bắt buộc khi kỳ thi chuyển sang hình thức trên máy tính. Tại TP.HCM, kinh nghiệm thi trên máy tính ở một số trường cho thấy cần tổ chức thi hết sức thận trọng, hạn chế tối đa lỗi phần mềm, sự cố mất bài thi và xây dựng ngân hàng đề theo hướng chia làm nhiều đợt thi. Một lãnh đạo trường phổ thông nhấn mạnh yếu tố then chốt là ngân hàng câu hỏi chất lượng cao, được tổ chuyên môn phản biện trước khi dùng. Song song, Bộ yêu cầu tiếp tục tập huấn đội ngũ giáo viên để thiết kế câu hỏi, tham gia đóng góp đề thi cho thư viện câu hỏi. Về phía người học, các trường cần dành thời gian cho học sinh luyện kỹ năng làm bài trên máy tính, từ thao tác cơ bản đến việc làm quen áp lực thời gian trong môi trường thi số. Nếu học sinh lúng túng với bàn phím và giao diện, mọi nỗ lực bảo đảm công bằng sẽ khó đạt được.
TP.HCM đã sẵn sàng về quyết tâm, nhưng cần một kế hoạch đầu tư và lộ trình thông minh
Nhìn lại, TP.HCM có nhiều lợi thế để đi đầu trong thí điểm thi THPT 2027: quy mô lớn, tỉ lệ tốt nghiệp hệ phổ thông đạt 99,76% và điểm trung bình các môn thi thường vượt mức toàn quốc. Thành phố cũng đang chủ động xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng giáo dục riêng, phù hợp vai trò đầu tàu. Tuy nhiên, thí điểm thi tốt nghiệp máy tính sẽ là bài kiểm tra thực sự với năng lực quản trị hệ thống chứ không chỉ chất lượng dạy học. Các hội nghị chuyên đề đã nhấn mạnh yêu cầu tăng cường chức năng quản lý, gắn trách nhiệm chỉ đạo, quản lý và tổ chức thi của UBND cấp tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo. Theo lãnh đạo Sở, phương án tổ chức kỳ thi cụ thể sẽ do Bộ hướng dẫn trong thời gian tới. Điều TP.HCM cần lúc này không phải là chạy theo tiến độ, mà là một kế hoạch chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân sự và ngân hàng đề có lộ trình, để thí điểm thi tốt nghiệp máy tính trở thành bước nhảy chất lượng, không phải phép thử may rủi.
