Từ quyết định 100% tán thành đến bước ngoặt mô hình đô thị
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là bước nâng cấp hành chính nhằm tái tổ chức không gian phát triển, nâng cao năng lực quản trị đô thị, tạo cực tăng trưởng mới và mô hình phát triển đô thị có sức lan tỏa cho vùng đồng bằng sông Hồng và khu vực Bắc Bộ.
Chiều 24/8, tại Phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh với 478/478 đại biểu có mặt biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 100%. Đây không chỉ là một thủ tục nâng cấp hành chính, mà là sự thể chế hóa quan điểm phát triển đô thị và đổi mới mô hình tăng trưởng của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị. Nói cách khác, hai thành phố mới được đặt vào “vai thí điểm” cho một lớp đô thị thế hệ mới: tăng trưởng xanh, thông minh, dựa trên khoa học – công nghệ, nhưng vẫn bảo tồn di sản tự nhiên và văn hóa đặc trưng. Nếu thành công, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh sẽ trở thành ví dụ sống động cho định hướng xây dựng một quốc gia phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng.
Thành phố Quảng Ninh: Đô thị biển hiện đại giữa bài toán bảo tồn Vịnh Hạ Long
Thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh, trở thành một đơn vị hành chính đô thị biển tiếp giáp Hải Phòng, Bắc Ninh, Lạng Sơn, Trung Quốc và Biển Đông. Định hướng ở đây khá rõ: một đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế, vừa là trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ quốc gia, vừa là địa bàn chiến lược vững chắc về quốc phòng, an ninh. Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới – là nền tảng định hình bản sắc và không gian phát triển đô thị, đồng thời cũng là ràng buộc khắt khe đối với mọi lựa chọn phát triển.
Theo quy hoạch, thành phố Quảng Ninh buộc phải bảo tồn nghiêm ngặt các giá trị nổi bật toàn cầu của Vịnh Hạ Long, giữ nguyên cảnh quan núi đá, mặt nước, hệ sinh thái biển, các giá trị địa chất, địa mạo và kiểm soát chặt hoạt động xây dựng ven bờ, vùng đệm. Điều này nghĩa là phần lớn dư địa tăng trưởng sẽ đến từ lựa chọn mô hình phát triển đô thị thông minh, sử dụng công nghệ cao trong quản lý du lịch, dịch vụ và kinh tế biển, thay vì mở rộng không gian xây dựng một cách ồ ạt. Nếu chính quyền đô thị mới đủ năng lực, thành phố Quảng Ninh có thể trở thành hình mẫu cho cách phát triển đô thị gắn di sản: dùng di sản làm “tài sản vốn dài hạn”, vừa tạo giá trị kinh tế, vừa nâng chuẩn quản trị môi trường, thay vì hy sinh thiên nhiên cho tăng trưởng ngắn hạn.
Thành phố Bắc Ninh: Cực công nghiệp công nghệ cao gắn với bản sắc Kinh Bắc
Thành phố Bắc Ninh được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của tỉnh Bắc Ninh, trong thế liên kết vùng với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hưng Yên, Lạng Sơn và Thái Nguyên. Định hướng đặt ra tham vọng rõ ràng: trở thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại, có năng lực tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Đây chính là “cực công nghiệp” đối trọng với “đô thị biển” Quảng Ninh trong cấu trúc phát triển vùng đồng bằng sông Hồng.
Điểm khác biệt của thành phố Bắc Ninh nằm ở bản sắc văn hóa Kinh Bắc – hệ di sản lịch sử, danh lam thắng cảnh, lễ hội, làng nghề và không gian Quan họ. Quy hoạch đô thị xác định nhiệm vụ bảo tồn và phát huy các giá trị này, biến chúng thành lớp “dịch vụ văn hóa – du lịch” bổ trợ cho nền công nghiệp công nghệ cao. Nếu quản trị tốt, thành phố Bắc Ninh có thể hình thành mô hình phát triển đô thị kép: một mặt là cực tăng trưởng công nghiệp công nghệ cao, một mặt là đô thị văn hóa, giàu bản sắc Kinh Bắc, tạo sức hút đối với nhân lực chất lượng cao và nhà đầu tư đang tìm môi trường sống – làm việc – sáng tạo cân bằng. Tuy nhiên, áp lực lên hạ tầng đô thị, môi trường và không gian văn hóa truyền thống cũng tăng tương ứng, buộc bộ máy quản lý mới phải chủ động, không chỉ phản ứng.
Nâng cấp hành chính: Đòn bẩy tái cấu trúc kinh tế và hạ tầng vùng
Điểm đáng chú ý nhất của lần nâng cấp hành chính này là mục tiêu “tổ chức lại không gian phát triển và nâng cao năng lực quản trị đô thị”, chứ không đơn thuần đổi tên đơn vị hành chính. Thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng mới cho địa phương, vùng đồng bằng sông Hồng, khu vực Bắc Bộ và cả nước, đồng thời hình thành những mô hình quản trị, mô hình phát triển đô thị có giá trị lan tỏa. Chính phủ nhấn mạnh, đây là bước thể chế hóa định hướng phát triển đô thị và đổi mới mô hình tăng trưởng, kèm theo trách nhiệm và kỳ vọng cao hơn dành cho hai địa phương.
Từ lợi thế kinh tế biển, du lịch, dịch vụ của thành phố Quảng Ninh đến nền tảng công nghiệp, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo của thành phố Bắc Ninh, cả hai đô thị đều hướng tới tăng trưởng xanh, hiện đại, dựa vào khoa học – công nghệ, hạ tầng chất lượng và bảo tồn giá trị văn hóa, sinh thái đặc trưng. Sự phát triển của hai thành phố được kỳ vọng mang lại lợi ích cụ thể cho người dân và doanh nghiệp: thêm việc làm, năng suất lao động cao hơn, thu nhập và chất lượng sống được cải thiện, đóng góp nhiều hơn cho ngân sách Nhà nước. Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ ngày 1/9, còn thành phố Bắc Ninh từ ngày 20/9, tạo một mốc thời gian rõ ràng để chuyển đổi mô hình quản trị và triển khai các chương trình phát triển đô thị mới.
Cơ hội công nghệ cao, hạ tầng vùng và mục tiêu quốc gia hùng cường
Ở góc độ kinh tế, điểm chung của hai thành phố là tầm nhìn gắn với công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Thành phố Quảng Ninh được định hướng phát triển mạnh kinh tế biển, dịch vụ, công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thành phố Bắc Ninh được xác định là thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, có khả năng kết nối ngày càng sâu với các chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này mở ra cơ hội thu hút dòng vốn công nghệ cao, hình thành các cụm sản xuất, dịch vụ chất lượng, đồng thời thúc đẩy yêu cầu nâng cấp hạ tầng giao thông và kết nối vùng để đáp ứng nhu cầu dịch chuyển hàng hóa, lao động và dữ liệu.
Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo hai địa phương vừa bảo tồn, vừa khai thác hiệu quả hơn các giá trị đặc sắc của Vịnh Hạ Long và bản sắc văn hóa Kinh Bắc, biến chúng thành lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư và phát triển dịch vụ đô thị. Xa hơn phạm vi hai tỉnh, việc hình thành hai thành phố được kỳ vọng tạo ra mô hình phát triển đô thị lan tỏa, góp phần vào mục tiêu xây dựng một quốc gia phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng. Câu hỏi còn lại nằm ở năng lực thực thi: liệu bộ máy đô thị mới có đủ quyết đoán và minh bạch để biến các bản quy hoạch và định hướng đẹp trên giấy thành những khu đô thị năng động, môi trường sống tốt và cơ hội kinh tế rõ ràng cho cư dân hay không.
