Từ tỉnh lên thành phố trực thuộc: Bước ngoặt không chỉ ở tên gọi
Việc Quảng Ninh được nâng cấp thành thành phố trực thuộc Trung ương là quá trình chuyển đổi toàn diện về không gian phát triển, mô hình quản trị và định vị kinh tế, chứ không chỉ là thay đổi tên gọi hành chính đơn thuần, nhằm tái tổ chức các trụ cột đô thị, công nghiệp, dịch vụ và kinh tế biển theo hướng thông minh, đa trung tâm và gắn kết vùng.
Chiều 24/8, Quốc hội khóa XVI biểu quyết thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh với 478/478 đại biểu có mặt tán thành; Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số tỉnh hiện nay. Điều này lập tức đặt Quảng Ninh vào nhóm địa phương có vị thế cao nhất trong hệ thống đô thị quốc gia, đồng thời mở ra một bước phát triển mới về không gian và vị thế.
Theo phân tích của đại biểu Trần Thị Kim Nhung, Quảng Ninh đã đủ 7/7 tiêu chí và 5/5 điều kiện để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, với vị trí địa chính trị đặc biệt, là địa phương duy nhất vừa có biên giới đất liền, vừa có biển giáp Trung Quốc, cùng kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ từ đường bộ, cao tốc, hàng không, đường biển, đường thủy nội địa đến đường sắt. Đây là nền tảng để bước ngoặt lần này không chỉ mang tính biểu tượng, mà có khả năng chuyển hóa thành sức mạnh phát triển thực chất.
Không gian phát triển thống nhất: Lợi thế chuỗi giá trị và tăng trưởng kinh tế
Trọng tâm của câu chuyện “Quảng Ninh thành phố trực thuộc” là cách địa phương biến vị thế mới thành động lực tăng trưởng kinh tế Quảng Ninh, thay vì dừng ở việc mở rộng bộ máy. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mở ra cho Quảng Ninh một không gian phát triển thống nhất, nơi đô thị, công nghiệp, cảng biển, logistics, cửa khẩu, biển đảo và du lịch được kết nối trong những chuỗi giá trị lớn, thay vì phát triển rời rạc.
Quảng Ninh đang hoàn thiện hàng loạt quy hoạch cấp chiến lược, từ điều chỉnh Quy hoạch tỉnh 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 đến Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh, khu kinh tế ven biển Quảng Yên, quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn và mục tiêu đô thị loại I. Mô hình đa trung tâm được định hình rõ: Quảng Yên tập trung công nghiệp, cảng biển và logistics; Hạ Long giữ vai trò trung tâm đô thị, du lịch, dịch vụ; Vân Đồn mở rộng kinh tế biển và dịch vụ chất lượng cao; Móng Cái phát huy lợi thế cửa khẩu, thương mại biên giới và logistics.
Trong 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp của Quảng Ninh tăng 17,52% so với cùng kỳ, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 36,35%. Đây không chỉ là con số đẹp, mà là bằng chứng cho thấy cơ cấu kinh tế đang nghiêng mạnh về các ngành tạo giá trị gia tăng cao. Thành phố mới cũng định hướng thu hút đầu tư theo chiều sâu, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp xanh, điện tử, năng lượng sạch, logistics và các ngành giá trị gia tăng lớn. Dư địa tăng trưởng không chỉ nằm ở các dự án trực tiếp, mà lan sang công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật, đào tạo nhân lực và doanh nghiệp trong nước.
Phát triển đô thị Quảng Ninh: Đa trung tâm, “xanh – thông minh – có bản sắc”
Nếu không được dẫn dắt bởi một tầm nhìn đô thị rõ ràng, việc mở rộng địa giới rất dễ dẫn đến dàn trải. Điểm khác biệt của phát triển đô thị Quảng Ninh là lựa chọn mô hình “trung tâm, xanh, thông minh, có bản sắc”, coi đô thị không chỉ là nơi ở mà là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế Quảng Ninh trong dài hạn.
Quảng Ninh mở rộng không gian phát triển trên nền tảng đô thị, công nghiệp, du lịch và kinh tế biển. Các cực phát triển như Hạ Long, Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái không cạnh tranh nội bộ, mà được thiết kế để bổ trợ, tạo dòng hàng hóa, vốn, lao động và dịch vụ lưu chuyển hiệu quả hơn, hình thành chuỗi giá trị quy mô lớn. Về phía nhà đầu tư, lợi thế không chỉ là quy mô thị trường, mà là khả năng tiếp cận một hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh gồm khu công nghiệp, cảng biển, logistics, cửa khẩu, sân bay, đô thị, du lịch và dịch vụ.
Quan trọng hơn, đề xuất thành lập thành phố Quảng Ninh được xây trên triết lý đô thị thông minh bền vững. Smart city không còn bị giới hạn trong vài ứng dụng công nghệ, mà trở thành “triết lý quản trị” xuyên suốt, hướng tới một thành phố trung tâm, xanh, thông minh và giàu bản sắc. Nếu cách tiếp cận này được thực thi nghiêm túc, Quảng Ninh có cơ hội tránh vết xe đô thị phát triển nóng, thiếu bản sắc từng thấy ở nhiều nơi.
Quản lý thành phố thông minh: Từ tư duy hành chính sang tư duy dữ liệu
Vị thế mới chỉ có ý nghĩa khi năng lực quản lý thành phố thông minh được cải thiện. Quảng Ninh đã chủ động chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang “quản trị đô thị thông minh”, với trục xương sống là hạ tầng dữ liệu số dùng chung, kết nối từ cấp tỉnh đến xã, phường và các khu vực đặc thù. Tất cả hoạt động từ quy hoạch đất đai, quản lý giao thông, giám sát môi trường đến cung cấp dịch vụ công đều vận hành trên nền tảng số, tăng tính minh bạch và rút ngắn thời gian đáp ứng yêu cầu của người dân, doanh nghiệp.
Cách làm này đã tạo điều kiện thuận lợi, tiết kiệm thời gian cho người dân và doanh nghiệp trong giải quyết thủ tục hành chính. Người dân kỳ vọng hạ tầng, giáo dục, y tế, văn hóa, giao thông và thủ tục hành chính tiếp tục được cải thiện khi địa phương bước vào mô hình mới. Một người dân ở phường Bãi Cháy bày tỏ mong đợi những thay đổi cảm nhận được trong đời sống hằng ngày, từ giao thông thuận tiện hơn, dịch vụ y tế và giáo dục tốt hơn đến thủ tục hành chính nhanh hơn.
Điểm đáng chú ý là thành phố lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả quản trị. Mô hình tương tác số cho phép người dân tham gia giám sát, phản hồi, qua đó tăng đồng thuận xã hội và bảo đảm công bằng trong tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như y tế, giáo dục, an sinh xã hội. Nếu duy trì được kỷ luật dữ liệu và lắng nghe phản hồi thực chất, Quảng Ninh có thể trở thành hình mẫu về quản lý thành phố thông minh gắn với chất lượng sống, chứ không dừng ở khẩu hiệu công nghệ.
Cơ hội, thách thức và bài kiểm tra sau ngày 1/9
Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đã tạo ra một cực tăng trưởng mới ở vùng Đông Bắc, mở rộng không gian phát triển kinh tế biển, cửa khẩu, logistics, công nghiệp hiện đại, du lịch và dịch vụ chất lượng cao. Vị thế mới mở rộng dư địa tăng trưởng, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, sức cạnh tranh và chất lượng phát triển. Nói cách khác, “thành phố” là cơ hội, nhưng cũng là bài kiểm tra về khả năng chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang chiều sâu.
Theo đánh giá, việc trở thành thành phố trực thuộc đã giải phóng thêm nguồn lực chính sách, giúp Quảng Ninh chủ động hơn trong thu hút đầu tư quốc tế, mở rộng kết nối logistics xuyên biên giới và xây dựng không gian sống hiện đại cho người dân. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của dấu mốc này sẽ do năng lực triển khai sau ngày 1/9 quyết định: tổ chức bộ máy có tinh gọn hơn, quy hoạch có được thực hiện đồng bộ, nguồn lực xã hội có được huy động hiệu quả và tăng trưởng có thực sự chuyển hóa thành chất lượng phát triển.
Ở tầm rộng hơn, câu chuyện Quảng Ninh không chỉ là một quyết định hành chính, mà là phép thử cho mô hình thành phố trực thuộc trong bối cảnh mới: tăng tốc kinh tế đi cùng quản trị thông minh, phát triển đô thị Quảng Ninh song hành với bảo vệ môi trường và nâng chất lượng sống. Nếu vượt qua được bài kiểm tra này, Quảng Ninh không chỉ nâng vị thế của mình, mà còn đặt ra chuẩn mực mới cho các địa phương đang ấp ủ giấc mơ trở thành thành phố trực thuộc.
