Nâng chuẩn kỹ năng thuyền viên Việt Nam: Từ dự án VSUP đến tham vọng biển mạnh
Nâng chuẩn kỹ năng thuyền viên Việt Nam là chương trình cải thiện toàn diện trình độ chuyên môn, ngoại ngữ, kỷ luật lao động và hiểu biết về tiêu chuẩn hàng hải quốc tế cho đội ngũ sĩ quan, lao động biển, nhằm đáp ứng yêu cầu an toàn, môi trường, công nghệ và quản trị hiện đại của ngành vận tải biển toàn cầu. Chiều 25.8, tại trụ sở Công đoàn Đóng tàu Nhật Bản, đoàn Việt Nam do ông Ngô Duy Hiếu – Phó Chủ tịch Thường trực Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Trưởng Ban Quản lý Dự án Nâng cao chất lượng thuyền viên Việt Nam (VSUP) – đã tham dự cuộc họp Ban Quản lý Dự án lần thứ 83. Một trong những nội dung then chốt là thống nhất gia hạn VSUP giai đoạn 2027-2030, với định hướng bổ sung nhiều chương trình đào tạo mới gần hơn với nhu cầu doanh nghiệp và tiêu chuẩn hàng hải quốc tế về an toàn, bảo vệ môi trường, cảng xanh, vận tải xanh.
Gia hạn VSUP đến 2030: Lợi thế cạnh tranh hàng hải chứ không chỉ là một dự án đào tạo
Việc kéo dài Dự án VSUP đến năm 2030 không đơn thuần là tiếp tục vài khóa tiếng Anh hay huấn luyện ngắn hạn; đó là quyết định đặt chất lượng thuyền viên Việt Nam vào tâm chiến lược cạnh tranh hàng hải. Tại cuộc họp, các bên thống nhất hướng tới đào tạo kỹ năng nghề sâu hơn, bám sát yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của các công ước quốc tế, tiêu chuẩn an toàn, bảo vệ môi trường biển và vận tải xanh. Theo báo cáo dự án, mục tiêu là xây dựng đội ngũ sĩ quan, thuyền viên đủ khả năng thích ứng với yêu cầu mới của ngành hàng hải quốc tế thông qua đào tạo, bồi dưỡng và cập nhật kiến thức thường xuyên. "Việc tiếp tục triển khai Dự án trong giai đoạn 2027-2030 được kỳ vọng mở ra một giai đoạn hợp tác mới, với nội dung đào tạo thực chất hơn, sát nhu cầu doanh nghiệp và xu thế phát triển vận tải biển". Đây là bước chuyển từ đào tạo theo chuẩn tối thiểu sang nâng chuẩn kỹ năng để bứt lên trên mặt bằng khu vực.
Từ boong tàu đến ví tiền: Vì sao thuyền viên được đào tạo tốt hơn sẽ hưởng lợi nhiều hơn?
Đối với người lao động, nâng chuẩn kỹ năng không phải khẩu hiệu xa vời mà là tấm vé bước vào phân khúc việc làm có thu nhập tốt hơn trên các đội tàu quốc tế. Dự án VSUP được thiết kế nhằm nâng sức cạnh tranh của sĩ quan, thuyền viên Việt Nam, tạo thêm cơ hội tiếp cận việc làm ổn định và thu nhập tốt trên các đội tàu Nhật Bản và quốc tế. Nói cách khác, ai phù hợp hơn với tiêu chuẩn quốc tế thì người đó có cơ hội thương lượng mức lương tốt hơn, nhiều hợp đồng hơn, ít bị lệ thuộc vào các vị trí thấp và dễ thay thế. Các khóa tiếng Anh chuyên ngành cùng đào tạo ngắn hạn theo yêu cầu thực tế của tàu biển – từ quy trình an toàn đến vận hành thiết bị – là công cụ cụ thể giúp thuyền viên Việt Nam bước vào cuộc chơi hàng hải quốc tế với vị thế khác, thay vì chấp nhận ở phân khúc lao động rẻ. Đây là con đường nâng thu nhập bền vững, không phải bằng tăng ca mệt mỏi mà bằng chất lượng kỹ năng.
Kết nối với chiến lược kinh tế biển và kinh tế xanh: Thuyền viên ở trung tâm hay bên lề?
Gia hạn VSUP chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được đặt đúng chỗ trong bức tranh chiến lược kinh tế biển. Chương trình hành động của Chính phủ về xây dựng quốc gia biển mạnh yêu cầu đột phá phát triển các ngành kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh và các ngành kinh tế biển mới, đồng thời hình thành các trung tâm kinh tế biển. Nghị quyết 218/NQ-CP đặt ra chỉ tiêu đến năm 2030 đội tàu biển Việt Nam đảm nhận 20% thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, giảm chi phí logistics xuống dưới 12% GDP và xây dựng 5-6 trung tâm logistics hiện đại ngang tầm quốc tế. Nếu đội tàu phải xanh, thông minh mà thuyền viên vẫn quen với cách làm cũ, coi tiêu chuẩn môi trường là gánh nặng, thì mọi mục tiêu kinh tế biển chỉ dừng trên giấy. Ngược lại, thuyền viên chính là lực lượng trực tiếp biến khẩu hiệu cảng xanh, vận tải xanh thành thực tiễn thông qua cách vận hành tàu, tuân thủ quy trình an toàn và bảo vệ môi trường hằng ngày.
Kết luận: Nâng chuẩn kỹ năng thuyền viên là “bài test” thành bại của tham vọng biển mạnh
Khi Chính phủ yêu cầu tích hợp nhiệm vụ phát triển biển vào kế hoạch kinh tế – xã hội, đầu tư công, tài chính – ngân sách, quy hoạch và chương trình công tác hằng năm, mục tiêu không chỉ là tạo thêm văn bản mà là tạo chuyển biến thực chất về đóng góp của địa phương ven biển và nâng cao đời sống người dân vùng biển, đảo. Nghĩa là mọi chiến lược cạnh tranh hàng hải đều phải trả lời câu hỏi: thuyền viên Việt Nam được gì, đóng góp được gì và có đủ năng lực bước vào chuỗi giá trị kinh tế biển hay không. Phát triển kinh tế biển được đặt song hành với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái, thích ứng biến đổi khí hậu, nên nâng chuẩn kỹ năng không chỉ để tranh hợp đồng mà còn để tránh trả giá bằng các sự cố môi trường. Nếu coi nâng chuẩn kỹ năng thuyền viên Việt Nam là tuyến đầu của chiến lược cạnh tranh hàng hải, chúng ta có cơ hội biến tham vọng quốc gia biển mạnh thành kết quả đo đếm được; nếu xem nhẹ nó, mọi mục tiêu cảng hiện đại, logistics quốc tế sẽ thiếu nền tảng con người phù hợp.
