Từ cơn khát thủy sản Trung Quốc đến bước nhảy của Việt Nam
Tôm hùm và cá tra Việt Nam đang nổi lên như hai trụ cột trong xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Trung Quốc, khi nhu cầu nhập khẩu thủy sản Trung Quốc tăng nhanh, tạo ra một thị trường lớn nhưng đầy cạnh tranh và đòi hỏi cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và sự đa dạng sản phẩm. Trung Quốc đã chi hơn 20,26 tỷ USD để nhập khẩu thủy sản trong năm 2025, cho thấy quy mô tiêu thụ khổng lồ của thị trường này. Trong bối cảnh người dân Trung Quốc ưu tiên chế độ ăn giàu protein, ít chất béo và nhu cầu thủy sản trên đầu người vẫn thấp hơn khuyến nghị, thị trường còn dư địa tăng trưởng đáng kể trong trung và dài hạn. Đồng thời, năng lực nuôi trồng của Trung Quốc đã gần đạt giới hạn, khiến nhập khẩu trở thành kênh quan trọng để bổ sung nguồn cung cho tiêu dùng nội địa.
Tôm hùm Việt Nam: Từ ngách cao cấp thành nguồn cung số một
Xuất khẩu tôm hùm Việt Nam sang Trung Quốc đang minh chứng cho khả năng chiếm lĩnh phân khúc cao cấp của thủy sản Việt Nam. Trong cơ cấu nhập khẩu thủy sản của Trung Quốc, tôm hùm là một trong những nhóm tăng trưởng nổi bật, với kim ngạch nhập khẩu tăng khoảng 47% trong năm 2025, và Việt Nam chiếm khoảng 36%, trở thành nguồn cung tôm hùm lớn nhất vào thị trường này. "Trung Quốc chi 845 triệu USD để mua tôm hùm của Việt Nam trong năm 2025, tăng mạnh so với 363,5 triệu USD của năm 2024". Đáng chú ý, trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam sang Trung Quốc tiếp tục tăng 44,3% so với cùng kỳ năm trước, đạt hơn 506 triệu USD. Điều này cho thấy xuất khẩu tôm hùm Việt Nam không chỉ bám vào lợi thế giá, mà còn vào khả năng cung ứng sản phẩm sống, tươi, phục vụ phân khúc khách hàng trung lưu và cao cấp ngày càng mở rộng tại Trung Quốc.
Cá tra Việt Nam chiếm ưu thế tuyệt đối tại Trung Quốc
Nếu tôm hùm chinh phục phân khúc cao cấp, thì cá tra lại là vũ khí chiến lược của Việt Nam trong phân khúc phổ thông tại thị trường Trung Quốc. Số liệu thống kê cho thấy gần như toàn bộ lượng cá tra nhập khẩu của Trung Quốc đều đến từ Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu cá tra của Việt Nam sang Trung Quốc đạt 691 triệu USD và chỉ trong 7 tháng năm sau đã đạt 357 triệu USD. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, cho rằng nhờ lợi thế giá và sự phù hợp với phân khúc ăn uống phổ thông, cá tra đã thâm nhập khá sâu vào hệ thống nhà hàng, dịch vụ cung cấp đồ ăn và tiêu dùng đại chúng tại Trung Quốc. Tuy nhiên, chính lợi thế giá này có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nếu doanh nghiệp Việt chỉ chạy theo sản lượng, mà không đầu tư cho chất lượng đồng đều, sản phẩm tiện lợi hay chứng nhận bền vững – những yếu tố người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng quan tâm.
Trung Quốc là thị trường lớn nhất nhưng không thể là thị trường duy nhất
Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch 7 tháng đạt gần 1,65 tỷ USD, tăng 37,1% so với cùng kỳ và chiếm khoảng 24,1% tổng xuất khẩu thủy sản. Điều này khẳng định vai trò trung tâm của thị trường này trong chiến lược xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Song song đó, bức tranh thương mại của Việt Nam với các đối tác khác cho thấy nhu cầu đa dạng hóa là cấp thiết. Thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Bờ Biển Ngà sau 7 tháng đã đạt 999,2 triệu USD, mức cao nhất giai đoạn 2022-2026, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 298 triệu USD. Gạo vẫn là mặt hàng chủ lực, bên cạnh chất dẻo nguyên liệu, dệt may và nhiều nhóm hàng khác, chứng tỏ thị trường này có khả năng tiếp nhận đa dạng sản phẩm Việt Nam. Việc mở rộng sang các thị trường như Tây Phi không chỉ giúp tăng kim ngạch chung, mà còn giảm sự lệ thuộc quá lớn vào một thị trường đơn lẻ.
Chiến lược tiếp theo: Bán đúng sản phẩm cho đúng phân khúc
Triển vọng của thủy sản Việt Nam tại Trung Quốc vẫn rộng mở, nhưng cuộc chơi không còn là ai bán rẻ hơn, mà là ai hiểu người mua hơn. Người tiêu dùng Trung Quốc ngày càng quan tâm đến độ tươi, nguồn gốc, truy xuất, chất lượng đồng đều, tính bền vững và chứng nhận. Họ cũng ưa chuộng sản phẩm được làm sạch, cắt khẩu phần, tẩm ướp, chế biến sẵn, phù hợp với lối sống bận rộn và tâm lý ngại sơ chế, ngại xương của giới trẻ. Một nhận định đáng chú ý là cơ hội của doanh nghiệp Việt không chỉ nằm ở “bán nhiều hơn, mà là bán đúng sản phẩm cho đúng khu vực và đúng kênh”. Thủy sản sống và tươi có lợi thế ở miền Nam Trung Quốc; thủy sản đông lạnh phù hợp hơn với miền Bắc và nội địa; sản phẩm chế biến sẵn có tiềm năng lớn ở nhóm người tiêu dùng trẻ và chuỗi nhà hàng. Tôm hùm có thể giữ vai trò dẫn dắt ở phân khúc cao cấp, trong khi cá tra tiếp tục là “xương sống” ở phân khúc đại chúng.
