Từ mục tiêu 75% lao động nâng cấp kỹ năng đến yêu cầu cạnh tranh khu vực
Đào tạo thuyền viên Việt Nam theo tiêu chuẩn quốc tế hàng hải là quá trình hệ thống nâng cao kỹ năng hàng hải, ngoại ngữ, hiểu biết pháp luật và công nghệ cho sĩ quan, thuyền viên, gắn với hợp tác đào tạo quốc tế, nhằm tạo nguồn nhân lực ngành hàng hải đủ năng lực làm việc trên đội tàu nước ngoài và cạnh tranh trong khu vực. Trong bối cảnh vận tải biển chuyển sang xu hướng xanh hóa, số hóa và siết chặt chuẩn an toàn, Việt Nam không thể chỉ hài lòng với lợi thế chi phí nhân công. Mục tiêu 75% đoàn viên, người lao động tham gia học tập nâng cao tay nghề, kỹ năng nghề mà Công đoàn Tổng Công ty Hàng hải đề ra đến năm 2030 là tuyên bố rõ ràng: hoặc lao động đi lên bằng tri thức và kỹ năng, hoặc sẽ bị bỏ lại trên sân chơi quốc tế đang đổi luật rất nhanh.
VSUP: dự án kéo trình độ thuyền viên Việt Nam tiệm cận chuẩn quốc tế
Chiều 25.8, tại trụ sở Công đoàn Đóng tàu Nhật Bản (JSU), đoàn Việt Nam do ông Ngô Duy Hiểu dẫn đầu đã dự cuộc họp lần thứ 83 Ban Quản lý Dự án Nâng cao chất lượng thuyền viên Việt Nam (VSUP). Đây không phải một cuộc họp nghi thức, mà là bước chuẩn bị cho giai đoạn kéo dài dự án thêm 2027-2030, với tham vọng bổ sung nhiều nội dung đào tạo mới sát nhu cầu doanh nghiệp, từ kỹ năng nghề, an toàn, bảo vệ môi trường đến chuẩn cảng xanh, vận tải xanh. Dự án VSUP, dưới sự phối hợp giữa công đoàn hàng hải Việt Nam và Công đoàn Thủy thủ Nhật Bản, đã chứng minh rằng hợp tác đào tạo quốc tế không chỉ là trao đổi học thuật, mà là cánh cửa để sĩ quan, thuyền viên Việt Nam tiếp cận đội tàu Nhật Bản và quốc tế, đi kèm cơ hội việc làm ổn định, thu nhập tốt hơn. Nếu giai đoạn mới thực sự dịch chuyển mạnh sang kỹ năng đáp ứng các công ước quốc tế, VSUP sẽ là đòn bẩy trực tiếp cho mục tiêu 75% lao động nâng cấp kỹ năng.
Chiến lược công đoàn: học tập suốt đời không còn là khẩu hiệu
Điểm khác biệt của lần điều chỉnh chính sách này là công đoàn ngành hàng hải đặt học tập suốt đời thành nghĩa vụ nghề nghiệp, chứ không chỉ là phong trào. Hướng dẫn triển khai chương trình “Đẩy mạnh các hoạt động học tập suốt đời trong công nhân lao động tại các doanh nghiệp đến năm 2030” giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành trong toàn hệ thống công đoàn ngành. Theo đó, công đoàn không dừng ở vận động, mà phải hỗ trợ người lao động hình thành thói quen tự học, tăng cường hiểu biết pháp luật, kỹ năng sống, hướng tới danh hiệu “Công dân học tập”. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Về kỹ năng nghề nghiệp: Phấn đấu đạt 75% đoàn viên, NLĐ tham gia học tập nâng cao trình độ tay nghề, kỹ năng nghề”. Nếu công đoàn thực sự gắn chỉ tiêu này với đánh giá thi đua, với cơ chế kèm cặp tại chỗ, thì văn hóa nâng cao kỹ năng hàng hải sẽ chuyển từ phong trào sang một chuẩn mực bắt buộc đối với mọi thuyền viên.
Đại học Hàng hải: mắt xích quyết định trong chuỗi nhân lực chất lượng cao
Không thể nói về nâng cấp nhân lực ngành hàng hải mà bỏ qua vai trò Trường Đại học Hàng hải Việt Nam. Theo PGS.TS Phạm Xuân Dương, nhà trường đang triển khai đề án trở thành trường trọng điểm quốc gia về đào tạo, nghiên cứu phục vụ phát triển bền vững kinh tế biển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 theo Quyết định 1901/QĐ-TTg. Điều này chỉ có ý nghĩa nếu gắn chặt với doanh nghiệp, đặc biệt qua hợp tác đào tạo quốc tế. Làm việc với Tập đoàn NYK Energy Ocean Corporation (NEOC) – đơn vị trực thuộc một trong những tập đoàn vận tải biển lớn nhất thế giới – trường hiện quản lý đội ngũ thuyền viên vận hành trực tiếp 8 tàu năng lượng và cung ứng cho 6 thuyền bộ của chủ tàu Nhật. NEOC không khen xã giao khi đánh giá VMU là đối tác chiến lược phát triển nguồn nhân lực hàng hải; đó là tín hiệu cho thấy nếu chương trình đào tạo gắn chặt với thực tế vận hành tàu, thực tập, trao đổi chuyên gia, thì sinh viên sẽ bước lên boong tàu quốc tế với sự tự tin, không bị hụt hơi trước công nghệ mới.
Vì sao thế hệ thuyền viên mới phải được “lập trình” theo chuẩn xanh và số
Nhìn rộng hơn, hợp tác quốc tế của Trường Đại học Hàng hải không chỉ dừng ở Nhật. Nhà trường và Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam đã làm việc để thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực như nhiên liệu thay thế, giảm phát thải carbon trong vận tải biển, chuyển đổi xanh, an ninh hàng hải, phát triển cảng bền vững và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đây chính là câu trả lời cho câu hỏi “vì sao phải nâng cấp thuyền viên ngay lúc này”: chuẩn mực mới của ngành không chỉ là điều khiển tàu an toàn, mà còn là vận hành trên nền công nghệ số, đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và báo cáo minh bạch. Các chương trình đào tạo hiện nay tập trung gắn với thực tiễn khai thác tàu, phát triển kỹ năng nghề, nâng cao ngoại ngữ, cập nhật công nghệ hàng hải mới, xây dựng lực lượng đáp ứng xu hướng xanh hóa và số hóa của ngành. Với sinh viên, điều đó đồng nghĩa họ có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp, quy trình sản xuất hiện đại, văn hóa doanh nghiệp quốc tế – nhưng chỉ những người coi học tập suốt đời là lựa chọn bắt buộc mới nắm bắt được cơ hội ấy.
