Từ nước nhập khẩu thiết bị đến nhà xuất khẩu công nghệ năng lượng
Cột mốc Petrovietnam hoàn thành sản xuất và bàn giao bốn trạm biến áp ngoài khơi cho dự án điện gió Baltica 2 Ba Lan đánh dấu bước chuyển quan trọng, khi Việt Nam từ vị thế chủ yếu nhập khẩu thiết bị công nghệ cao trở thành nhà cung ứng cấu kiện trọng yếu cho hạ tầng năng lượng tái tạo châu Âu, cho thấy năng lực làm chủ thiết kế, chế tạo và tổ chức thi công những siêu cấu kiện biển có độ phức tạp kỹ thuật rất cao.
Chiều 12/9, tại Trung tâm Công nghiệp năng lượng và Hậu cần kỹ thuật PTSC ở TP.HCM, PTSC M&C – đơn vị thuộc PTSC, thành viên Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) – đã làm lễ hạ thủy và bàn giao bốn trạm biến áp ngoài khơi thuộc dự án Baltica 2. Sự kiện có mặt các đối tác lớn như Ørsted (Đan Mạch) và Semco Maritime, cho thấy niềm tin của các tập đoàn năng lượng hàng đầu vào năng lực Petrovietnam công nghệ.
Điểm cần nhấn mạnh: đây không chỉ là một thương vụ EPC thông thường, mà là bước “đổi vai” chiến lược. Bằng việc xuất khẩu công nghệ năng lượng ra một thị trường khó tính bậc nhất thế giới, Việt Nam đang gửi đi thông điệp rõ ràng rằng mình đủ sức góp phần xây nên hạ tầng năng lượng mới của châu Âu – không chỉ với lao động giá rẻ, mà bằng kỹ sư, công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế.
Baltica 2: Sân khấu châu Âu cho năng lực công nghệ Petrovietnam
Baltica 2 là dự án điện gió ngoài khơi quy mô hàng đầu tại khu vực biển Baltic, ngoài khơi Ba Lan, do Tập đoàn Năng lượng Ba Lan (PGE) và Ørsted cùng phát triển. Dự án có công suất thiết kế 1.500 MW với 107 turbine gió và bốn trạm biến áp ngoài khơi, dự kiến vận hành thương mại từ quý IV/2027. Ở “sân chơi” đó, bốn trạm biến áp do Việt Nam chế tạo được ví như “trái tim” thu gom điện của toàn bộ nhà máy gió.
Tháng 6/2023, liên danh Semco Maritime – PTSC M&C được trao hợp đồng EPC cho cả bốn trạm biến áp. Từ lễ cắt thanh thép đầu tiên ngày 27/11/2024, dự án bước vào giai đoạn thi công đồng loạt với cường độ cao, huy động hơn 2.000 lao động trực tiếp và khoảng 200 nhân sự kỹ thuật, điều hành gián tiếp ở những thời điểm cao điểm. "Việc bàn giao đúng tiến độ và đạt chuẩn chất lượng bốn trạm biến áp cho một trong những dự án năng lượng tái tạo lớn nhất châu Âu khẳng định uy tín của Petrovietnam và PTSC".
Việc được chọn cho một dự án tầm cỡ như vậy không phải “ăn may”, mà là kết quả tích lũy nhiều năm từ cơ khí dầu khí truyền thống. Điện gió ngoài khơi yêu cầu tiêu chuẩn khắt khe hơn, môi trường khắc nghiệt hơn, chuỗi cung ứng phức tạp hơn; nếu vượt qua được “bài thi” Baltica 2, cánh cửa sang các dự án khác tại Bắc Âu và toàn châu Âu sẽ mở rộng.
Siêu cấu kiện 16.000 tấn và chiến dịch 43 ngày đêm ra biển lớn
Trong dự án này, các trạm biến áp ngoài khơi là những siêu cấu kiện với tổng khối lượng hàng chục nghìn tấn, đòi hỏi trình độ chế tạo và hạ thủy rất cao. Chiến dịch hạ thủy kéo dài 43 ngày đêm liên tục trở thành dấu ấn đặc biệt, cho thấy năng lực tổ chức thi công cấp độ quốc tế của đội ngũ kỹ sư và công nhân cơ khí Việt Nam.
Đến nay, hai trạm biến áp đầu tiên đã lên đường trên hải trình xuyên biển đến châu Âu; hai trạm còn lại cũng đã được đưa lên xà lan chuyên dụng tại cảng PTSC, sẵn sàng khởi hành. Đây là bước hoàn tất quan trọng trong chuỗi xuất khẩu công nghệ năng lượng, khi sản phẩm không chỉ được chế tạo tại Việt Nam mà còn được tổ chức vận chuyển an toàn, đúng tiến độ tới công trường xa nửa vòng trái đất.
Góc nhìn đáng chú ý là: khi Việt Nam làm chủ việc đóng mới và xuất khẩu trạm biến áp ngoài khơi, chúng ta không còn chỉ bán dịch vụ nhân công, mà đang bán cả thiết kế, quy trình, hệ thống quản lý chất lượng. Chính những “gói” vô hình đó mới là giá trị công nghệ cao, đặt nền tảng cho một ngành công nghiệp xuất khẩu cấu kiện biển có thương hiệu Việt Nam trong tương lai.
Bước ngoặt chiến lược: từ cơ khí dầu khí sang năng lượng tái tạo
Theo các tài liệu dự án, việc bàn giao đúng tiến độ và đạt chuẩn chất lượng bốn trạm biến áp ngoài khơi cho một dự án năng lượng tái tạo lớn ở châu Âu đánh dấu bước chuyển dịch thành công từ cơ khí dầu khí truyền thống sang năng lượng tái tạo ngoài khơi. Đây là lựa chọn chiến lược: thay vì để đội ngũ và hạ tầng dầu khí “già đi” cùng mỏ cạn, Petrovietnam chuyển dần sang phục vụ hệ sinh thái điện gió ngoài khơi.
Từ một quốc gia chủ yếu nhập khẩu thiết bị công nghệ cao, các kỹ sư và thợ cơ khí Việt Nam giờ đã làm chủ công nghệ đóng mới trạm biến áp ngoài khơi quy mô hàng chục nghìn tấn. Điều đó nâng tầm vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo châu Âu: không chỉ là điểm đến sản xuất chi phí thấp, mà là đối tác có năng lực công nghệ, có thể tham gia vào giai đoạn thiết kế và thi công các cấu kiện cốt lõi.
Chiến lược đúng lúc này là tiếp tục coi xuất khẩu công nghệ năng lượng là một trụ cột tăng trưởng mới: chuẩn hóa theo các bộ tiêu chuẩn khắt khe nhất của EU, đầu tư vào đào tạo kỹ sư biển, và dùng thành công ở Baltica 2 Ba Lan như một “case study” để chào thầu các dự án điện gió ngoài khơi đang bùng nổ trên toàn cầu.
Kết luận: Việt Nam đã có “tấm vé” vào chuỗi cung ứng năng lượng xanh
Nhìn từ Baltica 2, có thể nói Việt Nam đã giành được “tấm vé” bước vào chuỗi cung ứng năng lượng xanh toàn cầu. Bốn trạm biến áp ngoài khơi vượt Đại Tây Dương không chỉ mang theo thép, cáp và thiết bị, mà còn mang theo uy tín mới của Petrovietnam công nghệ và ngành cơ khí biển Việt Nam.
Đây chưa phải đích đến, mà là vạch xuất phát cho một giai đoạn mới: nếu tiếp tục giữ vững chất lượng, an toàn và tiến độ, Việt Nam có cơ hội trở thành trung tâm chế tạo trạm biến áp ngoài khơi và siêu cấu kiện cho các dự án năng lượng tái tạo châu Âu và nhiều thị trường khác. Bài toán lúc này không còn là “liệu chúng ta làm được không”, mà là “chúng ta sẽ đi nhanh và đi xa đến đâu trên bản đồ xuất khẩu công nghệ năng lượng”.
