Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ còn Toán và Văn là gì?
Đề xuất thi vào lớp 10 chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn là phương án trong dự thảo thông tư mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhằm thay thế quy chế tuyển sinh hiện hành, với mục tiêu tinh giản kỳ thi, giảm áp lực học đường và hạn chế tình trạng học lệch xoay quanh môn thi thứ ba.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo quy chế tiếp nhận và tuyển sinh đầu cấp, trong đó đề xuất giảm số môn thi tuyển sinh lớp 10 công lập từ ba xuống còn hai, gồm Toán và Ngữ văn. Đây là thay đổi trực tiếp trong quy chế tuyển sinh, khi trước đó học sinh phải thi thêm một môn thứ ba hoặc bài tổ hợp từ nhóm Ngoại ngữ, Khoa học Tự nhiên, Lịch sử – Địa lý, Giáo dục công dân, Công nghệ, Tin học. Về mặt kỹ thuật, kỳ thi vẫn có ba phương thức: thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp, song nếu thi thì điểm xét tuyển chỉ tính trên hai môn theo thang điểm 10. Nỗ lực này được đặt trong bối cảnh ngành giáo dục muốn rà soát, hoàn thiện quy định tuyển sinh, gắn với phân cấp, chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính.
Kỳ vọng giảm áp lực học đường: giải tỏa được gì và cho ai?
Trọng tâm của đề xuất giảm môn thi là lời hứa hẹn giảm áp lực ôn luyện cho học sinh lớp 9 và bớt căng thẳng cho phụ huynh. Đề xuất kỳ thi tuyển sinh lớp 10 chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn thay vì ba môn như hiện nay được kỳ vọng giảm áp lực ôn luyện, hạn chế tình trạng học lệch theo môn thi thứ ba. Nếu chỉ ôn hai môn, học sinh không phải cùng lúc hoàn thành chương trình chính khóa, củng cố Toán – Văn và “gồng mình” thêm một môn nữa trong năm cuối cấp. Cảm giác bị động chờ địa phương công bố môn thứ ba – vốn khiến cả thầy trò sống trong tâm lý “thi gì học nấy” đến phút chót – cũng được tháo gỡ.
Với phụ huynh, việc rút bớt môn thi được xem như lời giải cho áp lực tài chính: số môn thi ít hơn, ít nhu cầu đăng ký các lớp luyện thi cấp tốc, đặc biệt cho môn điều kiện vào giai đoạn cuối năm học, từ đó giảm gánh nặng chi trả cho gia đình. Một phụ huynh có con thi vào lớp 10 sắp tới thừa nhận bớt được một môn là bớt một gánh nặng đáng kể đối với cả con lẫn cha mẹ. Có thể trích dẫn rõ ràng rằng: “Đề xuất giảm số môn thi tuyển sinh lớp 10 công lập từ ba xuống còn hai thể hiện nỗ lực nhằm giảm tải sự căng thẳng cho kỳ thi vào lớp 10, vốn bị xem là áp lực không kém kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông”.
Những lo ngại: Tiếng Anh, môn "phụ" và năng lực toàn diện
Đằng sau sự nhẹ nhõm của không ít phụ huynh là nỗi lo ngầm của giáo viên khi kỳ thi vào lớp 10 chỉ còn Toán và Văn. Một câu hỏi lớn xuất hiện: hai môn này có đủ phản ánh năng lực toàn diện của học sinh hay không, và những môn còn lại sẽ đi về đâu? Thực tế lâu nay, tâm lý “thi gì học nấy” đã bám rễ sâu trong trường phổ thông; khi Khoa học Tự nhiên, Lịch sử – Địa lý hay Tin học không xuất hiện trong kỳ thi chuyển cấp, nguy cơ những môn này bị đẩy xuống thành “môn phụ” là rất lớn. Điều đó nằm hoàn toàn đối lập với mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông mới, vốn nhấn mạnh phát triển hài hòa các phẩm chất và năng lực.
Tiếng Anh là ví dụ rõ nhất cho sự giằng co này. Trước đây, nhiều địa phương chọn tiếng Anh là môn thi thứ ba, nhờ đó tạo động lực duy trì việc học ngoại ngữ ở bậc THCS. Khi tiếng Anh biến mất khỏi danh mục thi bắt buộc, nhiều giáo viên lo rằng học sinh sẽ xem nhẹ môn học, đặc biệt ở các khu vực khó khăn nơi việc học ngoại ngữ còn phụ thuộc nhiều vào động lực thi cử. Không ít ý kiến đề nghị kỳ thi lớp 10 cần bổ sung môn tiếng Anh như môn thứ ba, vì trong bối cảnh hội nhập, việc coi ngoại ngữ là “tùy chọn” ở ngưỡng cửa THPT có thể khiến nhiều em mất căn bản khi bước vào giai đoạn học tập quan trọng sau này.
Căn nguyên áp lực thi vào lớp 10: số môn hay bài toán "cung – cầu"?
Ngay cả khi đề xuất giảm môn thi được đánh giá là hợp lý trên mục tiêu giảm áp lực và đơn giản hóa tuyển sinh, câu hỏi quan trọng hơn là: số lượng môn thi có phải gốc rễ của áp lực học đường? Dữ liệu tuyển sinh cho thấy, năm học vừa qua, cả nước có khoảng 1,5 triệu học sinh tốt nghiệp THCS, trong khi các trường THPT chỉ có gần 1,2 triệu suất lớp 10, tỷ lệ trúng tuyển khoảng 79,3%. Riêng Hà Nội, năm 2026 dự kiến gần 125.000 thí sinh dự thi lớp 10 công lập, trong khi chỉ tiêu trường công lập không chuyên khoảng 79.533–81.448 suất. Nghĩa là, ngay cả khi chỉ thi hai môn, hàng chục nghìn học sinh vẫn buộc phải rẽ sang lộ trình khác nếu trượt trường công.
Chính vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng cốt lõi áp lực của kỳ thi vào lớp 10 không nằm ở số lượng môn thi, mà ở bài toán “cung – cầu” – khi chỉ tiêu công lập mới đáp ứng khoảng gần 80% nhu cầu học sinh. Theo các chuyên gia, hai môn thay vì ba môn có thể giảm áp lực ôn luyện, nhưng không thể tự làm giảm tỷ lệ cạnh tranh nếu số học sinh muốn vào trường công lập vẫn lớn hơn số chỗ học. Nói cách khác, đề xuất giảm môn thi là bước đi đúng, nhưng chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn, nơi việc mở rộng mạng lưới trường lớp, nâng chất lượng hệ thống ngoài công lập và tư vấn hướng nghiệp cho học sinh mới quyết định mức độ “hạ nhiệt” của áp lực học đường.
Quan điểm: Giảm môn thi là cần thiết nhưng không đủ
Nhìn tổng thể, đề xuất thi vào lớp 10 chỉ còn Toán và Văn là tín hiệu tích cực: nó gửi thông điệp rằng quy chế tuyển sinh không phải thứ bất biến, và ngành giáo dục sẵn sàng điều chỉnh để giảm áp lực cho học sinh. Tuy nhiên, nếu coi việc giảm môn thi là chiếc “chìa khóa vàng” giải quyết áp lực học đường, chúng ta sẽ dễ rơi vào ảo tưởng. Hai môn thi có thể làm bài kiểm tra nhẹ hơn, nhưng không làm biến mất nỗi lo về suất học công lập, cũng không tự động ngăn tình trạng học lệch khi cấu trúc đánh giá, cách tổ chức dạy học và thông điệp của nhà trường vẫn xoay quanh kết quả thi.
Lựa chọn hợp lý, theo quan điểm cá nhân, là: ủng hộ giảm môn thi như một biện pháp cấp thời để hạ nhiệt áp lực thi vào lớp 10, nhưng đồng thời yêu cầu một chiến lược dài hạn gồm ba trụ cột. Thứ nhất, giữ vai trò nhất định cho tiếng Anh và các môn Khoa học, Lịch sử – Địa lý trong hệ thống đánh giá, thay vì “biến mất” khỏi mọi kỳ thi quan trọng. Thứ hai, giải quyết gốc rễ áp lực bằng cách cân đối lại chỉ tiêu, nâng chất lượng trường ngoài công lập để phụ huynh không nhất quyết “được công lập bằng mọi giá”. Thứ ba, chuyển trọng tâm từ thi cử sang phát triển năng lực, bằng việc dùng quy chế tuyển sinh như công cụ khuyến khích học tập toàn diện, thay vì chỉ là cánh cổng lọc thí sinh.
