Từ mục tiêu 10 triệu khách đến bài toán biến di sản thành sức hút kinh tế
Chiến lược du lịch Bắc Ninh với thương hiệu “Miền di sản” là định hướng phát triển dựa trên chiều sâu văn hóa Kinh Bắc, nhằm biến hệ thống di tích, lễ hội, làng nghề, không gian quan họ và các giá trị lịch sử – nhân văn phong phú thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, tạo trải nghiệm tương tác đa chiều cho du khách, kéo dài thời gian lưu trú và đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế địa phương thông qua du lịch di sản văn hóa. Bắc Ninh không đặt mục tiêu du lịch chỉ ở con số khách, mà muốn đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, hướng tới kinh tế mũi nhọn vào năm 2030. Theo kế hoạch, tỉnh đặt mục tiêu đón trên 10 triệu lượt khách mỗi năm, trong đó hơn 1 triệu lượt khách quốc tế, dựa trên thương hiệu miền di sản và hệ sinh thái trải nghiệm được thiết kế bài bản. Muốn đạt mốc này, cách làm phải thay đổi: dừng tư duy “có nhiều di sản là đủ”, chuyển sang xây dựng sản phẩm du lịch hấp dẫn và thị trường rộng mở.
Điểm xuất phát: kho di sản khổng lồ nhưng sức cạnh tranh còn hạn chế
Sau khi mở rộng không gian và trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Bắc Ninh sở hữu nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên, văn hóa và nhân văn rất đa dạng, là nền tảng lý tưởng để xây dựng thương hiệu “Miền di sản”. Toàn thành phố hiện có 8 di sản văn hóa được UNESCO ghi danh, 3.154 di tích được xếp hạng, 25 bảo vật quốc gia, 28 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 246 nghệ nhân và 1.319 lễ hội truyền thống – những con số mà bất kỳ địa phương du lịch di sản văn hóa nào cũng phải chú ý. Nhưng tiềm năng lớn không đồng nghĩa với sức hút mạnh. Du lịch Bắc Ninh lâu nay bị chỉ ra là thiếu sản phẩm chủ lực mang tính khác biệt, thiếu liên kết điểm đến, hạ tầng giao thông, bãi đỗ xe, cơ sở lưu trú và hạ tầng số còn chưa đồng bộ, dịch vụ vui chơi, giải trí và kinh tế đêm chưa đủ sức giữ chân du khách. Kết quả là dòng khách vẫn mang tính mùa vụ, tập trung vào mùa Xuân, mùa lễ hội, chủ yếu “đến – dâng lễ – nghe thuyết minh – rồi về”, ít lưu trú lâu và ít chi tiêu sâu.
Định vị “Miền di sản”: chuyển từ tham quan sang tương tác, từ văn hóa sang trải nghiệm
Ban Thường vụ Thành ủy Bắc Ninh đã ban hành Kế hoạch số 84-KH/TU triển khai chủ trương phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, với điểm nhấn là xây dựng thương hiệu “Bắc Ninh – Miền di sản” và lấy du lịch văn hóa – di sản làm sản phẩm chủ đạo. Vấn đề không phải thêm vài tour tham quan đền chùa hay làng nghề, mà là thiết kế trải nghiệm tương tác: ở đó, du khách không chỉ xem, mà còn hát quan họ cùng liền anh liền chị, tự tay tham gia quy trình làm gốm, đúc đồng, thêu tay, nấu món ăn Kinh Bắc, trải nghiệm không gian văn hóa và kinh tế đêm gắn với di sản. Khi Quan họ, làng nghề, di tích, ẩm thực và lễ hội được tổ chức thành sản phẩm có câu chuyện, có dịch vụ đi kèm và có khả năng tương tác, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực tạo việc làm, thu nhập và thúc đẩy các ngành dịch vụ khác phát triển. Đây mới là nội dung thực chất của thương hiệu miền di sản, khác xa cách làm “treo biển di sản nhưng bán trải nghiệm nghèo nàn”.
Chiến lược sản phẩm và thị trường: không thể bứt phá nếu chỉ trông chờ lễ hội
Các ý kiến tại cuộc làm việc sáng 1/10 do Bí thư Thành ủy Nguyễn Hồng Thái chủ trì đã nhìn rất thẳng: sản phẩm du lịch Bắc Ninh còn thiếu sức hấp dẫn, chưa có sản phẩm chủ lực có tính khác biệt và lan tỏa, nhiều làng nghề mới dừng ở mức cho khách “xem cho biết” thay vì một gói trải nghiệm hoàn chỉnh. Năm 2025, Bắc Ninh đón 6,3 triệu lượt khách, trong đó hơn 350 nghìn lượt khách quốc tế, 9 tháng đầu năm nay đạt khoảng 5,8 triệu lượt, tăng 7% so với cùng kỳ; nhưng nếu không có chiến lược sản phẩm, con số 10 triệu khách năm 2030 sẽ rất khó chạm tới. Định hướng mới yêu cầu khảo sát và đánh giá toàn diện các sản phẩm hiện có, xác định cái gì nên nâng cấp, cái gì nên điều chỉnh, đồng thời nghiên cứu, thuê đơn vị tư vấn chuyên môn để xây dựng kế hoạch phát triển du lịch dài hạn, có trọng tâm, phù hợp không gian đô thị mới. Mở rộng thị trường du lịch Bắc Ninh nghĩa là phải đặt mình trong chuỗi giá trị vùng Thủ đô và tam giác tăng trưởng Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, tăng liên kết tour, tuyến, phát triển MICE, golf, nghỉ dưỡng, mua sắm, kinh tế đêm, thay vì chỉ “đợi khách tự đến” trong mùa lễ hội.
Phát triển du lịch 2030: cân bằng giữa bảo tồn, công nghệ và kinh tế bền vững
Mục tiêu phát triển du lịch 2030 của Bắc Ninh là đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, hướng tới mũi nhọn, xây dựng thành trung tâm du lịch văn hóa – di sản – nghỉ dưỡng của vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng, đồng thời phấn đấu đón trên 10 triệu lượt khách mỗi năm. Để tránh đi vào vết xe “tăng trưởng nóng rồi xuống cấp di sản”, chiến lược đang đặt trọng tâm vào hệ sinh thái du lịch thông minh: ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành, quảng bá, thuyết minh tại điểm đến, giúp du khách tiếp cận thông tin rõ ràng, đặt dịch vụ thuận tiện, còn chính quyền thì giám sát được sức tải, bảo vệ cảnh quan và di tích. Trước mắt, Bắc Ninh tập trung các dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và kinh tế đêm, tạo không gian mới để du khách lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và có thêm trải nghiệm tại địa phương. Song song, thành phố rà soát quy định, thủ tục pháp lý, yêu cầu nhà đầu tư bảo đảm dự án triển khai đúng luật, hiệu quả và bền vững, để du lịch Bắc Ninh không đánh đổi di sản lấy tăng trưởng ngắn hạn. Nếu những cam kết này được thực thi đến nơi đến chốn, thương hiệu miền di sản sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành bảo chứng cho một mô hình du lịch di sản văn hóa hiện đại, có trách nhiệm.
