Từ tăng trưởng dựa nhập cư đến chiến lược siết chặt: Australia đang đổi mô hình
Chính sách nhập cư Australia mới là tập hợp các biện pháp nhằm giảm quy mô người nhập cư tạm thời, siết kiểm soát nhập cảnh, lưu trú và xuất cảnh, đồng thời tái định hình vai trò của du học sinh quốc tế và lao động tay nghề cao trong cấu trúc kinh tế, nhà ở và hạ tầng của nước này. Ngày 14/09, One Nation công bố kế hoạch giảm khoảng 750.000 người trong temporary migration population trong ba năm, chủ yếu bằng cách cắt sinh viên quốc tế, người giữ Temporary Graduate Visa và thân nhân đi cùng lao động nước ngoài. Vài ngày sau, Bộ trưởng Nhập cư Tony Burke phát tín hiệu một hướng đi khác: chuyển hệ thống di trú từ “đáp ứng nhu cầu” sang bám sát sức chứa nhà ở, hạ tầng và nhu cầu thực của nền kinh tế. Dù cách tiếp cận khác nhau, cả hai đều chung thông điệp: thời kỳ nhập cư mở rộng, dễ dãi đang khép lại.
Du học sinh quốc tế trước làn sóng siết chặt: cơ hội vẫn còn nhưng luật chơi đổi hoàn toàn
Nếu đề xuất của One Nation thành hiện thực, số du học sinh quốc tế tại Australia có thể giảm từ khoảng 590.000 xuống 350.000, trong khi người giữ Temporary Graduate Visa rơi từ 270.000 xuống chỉ còn 40.000. Đây là cú sốc trực diện lên ngành giáo dục quốc tế, vốn sống dựa cả vào học phí lẫn sức chi tiêu hàng ngày, nhu cầu thuê nhà, bán lẻ, vận tải, hospitality. Theo logic của One Nation, khi cánh cửa di trú gián tiếp khép lại, các trường buộc phải cạnh tranh bằng chất lượng học thuật chứ không phải lời hứa ngầm về cơ hội ở lại lâu dài, đồng thời ưu tiên nhóm "high-value students" trong khoa học, kỹ thuật, y khoa và công nghệ mới. Song song đó, chính phủ dưới thời Tony Burke không giảm quota visa sinh viên mà siết điều kiện: hạn chế quyền đưa thân nhân đi cùng, quản lý chặt việc chuyển ngành, chỉ cho phép dịch chuyển lên bậc học cao hơn, và kiểm tra gắt gao năng lực tài chính của người xin visa. Trọng tâm chuyển sang mục tiêu học tập thật sự, thay vì coi trường lớp như cầu nối kỹ thuật để duy trì quyền lưu trú. Đối với du học sinh Việt Nam, nghĩa là hồ sơ phải sạch, kế hoạch học tập rõ, tài chính minh bạch; những chiến lược "học để ở lại" bằng chuỗi gia hạn, đổi trường tùy tiện sẽ ngày càng khó có đất sống.
Thị trường lao động Australia: thắt visa tạm thời, ưu tiên ngành xây dựng và nông nghiệp
Đề xuất không cấp visa cho thân nhân của lao động tay nghề tạm trú là điểm gây tranh cãi nhất trong gói của One Nation. Một chuyên gia nước ngoài sẽ phải chọn giữa công việc và gia đình nếu vợ/chồng hoặc con không thể đi cùng, trong khi các thị trường cạnh tranh như Canada, Mỹ hay châu Âu vẫn mở đường thuận lợi hơn cho cả gia đình. Không ngạc nhiên khi giới doanh nghiệp và nông nghiệp cảnh báo họ phụ thuộc đáng kể vào lao động nhập cư. Cùng lúc, chính phủ Australia lại chọn hướng tái phân bổ ưu tiên: các kỹ năng liên quan xây dựng, phát triển nhà ở được cộng điểm tương đương bằng cấp đại học trong hệ thống xét điểm, còn hồ sơ lao động tại xây dựng, nông nghiệp, thủy sản, tài nguyên và giáo dục được ưu tiên xử lý. Nói cách khác, thị trường lao động Australia vẫn cần người ngoại quốc, nhưng muốn họ tập trung vào giải bài toán nhà ở, hạ tầng và sản xuất thực, chứ không kéo dài dòng người ở lại thông qua visa tạm trú khó kiểm soát. Với sinh viên Việt Nam, điều này mở ra cơ hội rõ ràng hơn nếu lựa chọn ngành học gắn với xây dựng, nông nghiệp, tài nguyên và giảng dạy, nhưng đồng thời thu hẹp đường vòng thông qua các ngành ít nằm trong danh sách ưu tiên.
Áp lực nhà ở, chi phí kiểm soát nhập cảnh và những gì chờ đợi người Việt
One Nation dựa nhiều vào lập luận nhà ở: nhập cư tăng nhanh sau đại dịch được cho là đã vượt sức cung nhà và hạ tầng, đẩy cạnh tranh trên thị trường thuê nhà lên cao. Về lý thuyết, dân số tăng chậm lại có thể hạ nhiệt nhu cầu nhà ở, nhưng thực tế còn phụ thuộc quy hoạch, lãi suất, chi phí xây dựng và vị trí địa lý. Đồng thời, cả đề xuất của One Nation lẫn định hướng của chính phủ đều đi kèm một lớp kiểm soát nhập cảnh Australia dày hơn: từ lifetime ban với người cố tình ở quá hạn visa đến kế hoạch bổ sung 100 nhân viên enforcement và 250 giường tại cơ sở detention để xử lý các trường hợp vi phạm. "Australia đang tái định hướng chính sách nhập cư theo hướng kiểm soát chặt chất lượng và mục đích dòng người vào, nhưng vẫn giữ vai trò kinh tế của giáo dục quốc tế". Với Việt Nam, tác động sẽ thấy rõ ở ba mặt: du học phải dựa trên giá trị học thuật, không phải kỳ vọng PR ngầm; cơ hội làm việc sau tốt nghiệp thu hẹp nếu Graduate Visa không còn là lối đi phổ biến; và skilled migration cho người có gia đình sẽ khó hơn. Ai đặt mục tiêu học và làm việc tại Australia trong vài năm tới cần chuẩn bị tâm thế mới: coi đó là thị trường cạnh tranh toàn cầu, nơi chỉ những kế hoạch học tập và nghề nghiệp nghiêm túc, bền vững mới có cơ hội trụ vững.
