Mục tiêu 150 tỷ USD: bước nhảy cho thương mại Việt Nam Hàn Quốc
Thương mại Việt Nam Hàn Quốc là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ và đầu tư giữa hai nền kinh tế, trong đó Hàn Quốc trở thành mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu đặt tại Việt Nam, đồng thời Việt Nam nổi lên như địa bàn sản xuất và kết nối thị trường khu vực cho doanh nghiệp Hàn Quốc. Mục tiêu kim ngạch thương mại 150 tỷ USD vì thế không chỉ là con số, mà là tuyên bố chính trị-kinh tế về mức độ gắn kết chiến lược giữa hai bên. Khi đặt ra ngưỡng tham vọng này, Việt Nam chấp nhận một thách thức kép: vừa phải nâng cấp năng lực công nghiệp nội địa, vừa phải kiểm soát tốt sự phụ thuộc thương mại để tránh rơi vào vị thế bị động trước các biến động của nền kinh tế Hàn Quốc.
Vốn FDI Hàn Quốc: nền tảng thực tế cho tham vọng thương mại
Không thể bàn về mục tiêu 150 tỷ USD mà bỏ qua vai trò của vốn FDI Hàn Quốc. Sự hiện diện của các tập đoàn như Samsung, Hyundai, SK, Hanwha, Doosan… cho thấy Hàn Quốc đã chọn Việt Nam như một cứ điểm dài hạn chứ không phải điểm dừng chiến lược ngắn hạn. Điều này định hình cấu trúc thương mại: phần lớn dòng xuất khẩu mang dấu ấn "sản xuất tại Việt Nam" nhưng gắn chặt vào chuỗi giá trị do doanh nghiệp Hàn Quốc thiết kế, vận hành và chi phối. Về mặt cơ hội, Việt Nam hưởng lợi từ công nghệ, việc làm, thu ngân sách; nhưng về mặt thách thức, nền công nghiệp nội địa dễ bị khóa vào vị trí gia công, lắp ráp nếu không chủ động tham gia sâu hơn vào khâu thiết kế, nghiên cứu và phát triển. Tham vọng thương mại vì thế chỉ bền vững nếu đi cùng chiến lược nâng cấp vai trò của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng này.
Dịch chuyển sang công nghệ cao: cơ hội tái định vị vai trò Việt Nam
Xu hướng mới của dòng vốn FDI Hàn Quốc vào các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, AI, vật liệu mới và năng lượng xanh mở ra cửa sổ hiếm có để Việt Nam bước ra khỏi hình ảnh "công xưởng chi phí thấp". Việc các dự án Hàn Quốc dịch chuyển từ sản xuất, chế biến truyền thống sang các ngành có hàm lượng tri thức cao cho thấy cả hai phía đều nhìn thấy giá trị dài hạn của hợp tác kinh tế song phương, chứ không chỉ là gia tăng kim ngạch xuất khẩu sản phẩm Hàn Quốc. Tuy vậy, cơ hội này không tự chuyển hóa thành năng lực nếu Việt Nam không kịp thời cải cách thể chế, nâng chuẩn lao động và có chính sách buộc chuyển giao tri thức theo chiều sâu. Nếu chỉ dừng lại ở việc thu hút thêm nhà máy công nghệ cao nhưng kỹ sư Việt vẫn đứng ngoài đội ngũ nghiên cứu cốt lõi, mục tiêu 150 tỷ USD sẽ là tăng trưởng rộng nhưng không dày lên về chất.
Vai trò doanh nghiệp và bài toán cân bằng lợi ích
Để biến tham vọng thương mại thành lợi ích cân bằng, doanh nghiệp hai nước phải là chủ thể trung tâm, không chỉ là tác nhân thực thi. Các mô hình hợp tác doanh nghiệp, từ liên doanh sản xuất hóa chất đến dự án năng lượng, cho thấy khi hai bên cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích, khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu tăng lên đáng kể. Nhưng doanh nghiệp Việt vẫn đang ở thế yếu trong thương lượng, nhất là với tập đoàn Hàn Quốc có mạng lưới toàn cầu. Vì vậy, chính sách không nên chỉ ưu đãi thuế, đất cho FDI, mà phải tạo khung khuyến khích liên kết với doanh nghiệp nội địa, buộc hình thành các chuỗi cung ứng nội địa đủ mạnh. Nếu doanh nghiệp Việt chỉ đứng vai phụ trong hợp tác kinh tế song phương, kim ngạch 150 tỷ USD sẽ là con số đẹp nhưng không đi kèm sức chống chịu khi chu kỳ kinh tế Hàn Quốc đảo chiều.
Kết luận: 150 tỷ USD phải là thước đo chiều sâu, không chỉ là độ lớn
Mục tiêu thương mại 150 tỷ USD giữa Việt Nam và Hàn Quốc sẽ chỉ có ý nghĩa nếu trở thành thước đo của chiều sâu hợp tác kinh tế chứ không đơn thuần là cuộc đua tăng kim ngạch. Sự hiện diện dày đặc của vốn FDI Hàn Quốc, cùng xu hướng dịch chuyển vào các lĩnh vực công nghệ cao, cho thấy nền tảng cho bước nhảy này đã xuất hiện. Vấn đề còn lại là Việt Nam có dám tái thiết chiến lược thu hút FDI theo hướng ưu tiên gắn kết với doanh nghiệp nội địa, nâng chuẩn lao động và thiết kế cơ chế phân chia giá trị công bằng hơn hay không. Nếu khai thác được cơ hội này, quan hệ thương mại Việt Nam Hàn Quốc sẽ tiến từ "gắn kết" về số lượng sang "gắn bó" về chất lượng, giúp hai nền kinh tế cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích trong một thế giới ngày càng bất ổn.
