Bùng nổ thương mại 41%: Cơ hội vàng nhưng không tự động bền vững
Thương mại Việt Nam Hàn Quốc là tổng thể các dòng hàng hóa, dịch vụ, đầu tư công nghiệp và hợp tác năng lượng giữa hai nền kinh tế, được dẫn dắt bởi các hiệp định tự do thương mại và những cơ chế ủy ban hỗn hợp song phương nhằm thúc đẩy tăng trưởng cùng có lợi và cân bằng cho cả hai bên.
7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đã đạt khoảng 70 tỷ, tăng 41% so với cùng kỳ, một tốc độ mà nhiều thị trường chỉ mơ ước. Đây không đơn thuần là một con số đẹp, mà là tín hiệu cho thấy cặp đôi kinh tế này đang trở thành trục hợp tác quan trọng trong khu vực. Đáng chú ý, cú bứt phá này diễn ra trong bối cảnh hai Bộ trưởng Công Thương Việt Nam và Hàn Quốc đồng chủ trì Kỳ họp lần thứ 15 Ủy ban hỗn hợp về Thương mại, Công nghiệp, Năng lượng và Kỳ họp lần thứ 9 Ủy ban thực thi hiệp định thương mại tự do song phương tại Seoul ngày 26/8. Nếu nhìn dưới góc độ chiến lược, đây là bước tăng tốc có chủ đích chứ không phải “ăn may” sau dịch.
Câu hỏi không phải là tăng nữa hay không, mà là: chúng ta có dám tái cấu trúc quan hệ thương mại này để tiến tới mục tiêu kim ngạch thương mại 150 tỷ USD theo hướng cân bằng hơn vào năm 2030, hay sẽ tiếp tục chấp nhận thâm hụt ngày càng lớn? Hai nước đã tuyên bố tiếp tục triển khai Kế hoạch hành động hướng tới cột mốc này, đồng thời thừa nhận thâm hụt của Việt Nam với Hàn Quốc đang tăng trong 7 tháng và cần gói giải pháp đồng thời xử lý tăng trưởng và cân bằng.
Ba trụ cột chiến lược: Năng lượng, công nghiệp và chuỗi cung ứng
Nếu phải chọn ba động cơ để kéo cỗ máy thương mại Việt Nam - Hàn Quốc về đích 150 tỷ USD, câu trả lời rõ ràng là: hợp tác chiến lược năng lượng, sản xuất công nghiệp tiên tiến và nâng cấp chuỗi cung ứng. Hai Bộ trưởng đã thẳng thắn nhìn nhận “đây là thời điểm cần tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược và mang tính định hướng tương lai như công nghiệp tiên tiến, kinh tế số, chuyển đổi năng lượng và phát triển nguồn nhân lực”.
Trong lĩnh vực năng lượng, hai bên đã bàn và thống nhất về hợp tác dầu khí, các dự án điện khí, hạ tầng lưới điện và năng lượng tái tạo, đồng thời chia sẻ chính sách năng lượng của mỗi bên. Phía Việt Nam công khai hoan nghênh doanh nghiệp Hàn Quốc tham gia sâu hơn vào các dự án năng lượng trong nước và cam kết tiếp tục tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư phù hợp với pháp luật. Đây là hợp tác chiến lược năng lượng, vì nó không chỉ mang lại dòng vốn và công nghệ, mà còn quyết định khả năng đảm bảo nguồn cung điện ổn định cho các khu công nghiệp – hạt nhân của tăng trưởng xuất khẩu.
Ở mảng công nghiệp, sự đồng thuận về việc Việt Nam hỗ trợ Hàn Quốc đảm bảo nguồn nhân lực sản xuất cho thấy một thực tế: Hàn Quốc cần một “công xưởng mở rộng”, trong khi Việt Nam cần một “bệ phóng công nghệ”. Hai bên nhất trí thúc đẩy liên kết doanh nghiệp thông qua nâng cấp công nghệ trong chuỗi cung ứng và Hàn Quốc bày tỏ mong muốn chuyển giao các công nghệ chưa được khai thác cho nhà cung cấp Việt Nam, kết hợp với các doanh nghiệp Hàn Quốc đã hiện diện ở Việt Nam và mở rộng ưu đãi trong lĩnh vực ô tô. Nếu Việt Nam không chủ động nội địa hóa, chúng ta sẽ tiếp tục nằm ở phần thấp của chuỗi giá trị dù kim ngạch tăng nhanh.
Từ con số 70 tỷ đến 150 tỷ: Thương mại phải đi cùng tái cân bằng
Việc hai bên nhất trí tiếp tục triển khai Kế hoạch hành động để đạt kim ngạch thương mại 150 tỷ USD theo hướng cân bằng hơn vào năm 2030 là điểm then chốt. Tăng trưởng “nóng” 41% trong 7 tháng đầu năm chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm một lộ trình giảm dần thâm hụt của Việt Nam. Tại kỳ họp, hai Bộ trưởng đã nhận diện rõ vấn đề thâm hụt gia tăng và đặt ra bộ giải pháp song hành: thúc đẩy thương mại nhưng phải kéo cán cân lại gần điểm cân bằng.
Giải pháp không dừng ở câu chữ. Hai bên thống nhất hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam xúc tiến xuất khẩu tại thị trường Hàn Quốc, mở rộng hiện diện tại các kênh phân phối lớn, tăng hợp tác thương mại điện tử để sản phẩm Việt có năng lực cạnh tranh tiếp cận thị trường tốt hơn, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp Hàn Quốc đầu tư sản xuất linh kiện, thiết bị ngay tại Việt Nam phục vụ các dự án của họ. Nói cách khác, nếu trước đây doanh nghiệp Việt chủ yếu nhập, thì nay phải xuất nhiều hơn, tham gia sâu vào các mắt xích cung ứng cho tập đoàn Hàn Quốc.
Tương lai của thương mại Việt Nam Hàn Quốc vì thế phụ thuộc vào khả năng Việt Nam biến quan hệ này từ “cửa ngõ nhập khẩu” thành “bệ phóng xuất khẩu”. Nếu giải pháp dừng ở hội thảo và văn bản, mục tiêu 150 tỷ sẽ đạt nhưng đi kèm một khoảng trống lớn trong lợi ích nội địa. Ngược lại, nếu các chương trình xúc tiến, logistics, bảo hộ sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử và mở cửa thị trường nông sản được triển khai một cách thực chất như đã thống nhất tại kỳ họp, cán cân thương mại có cơ hội dịch chuyển theo hướng lành mạnh hơn.
VKFTA và bài toán hội nhập khu vực trong bối cảnh chuỗi cung ứng mới
Không thể hiểu cú bứt phá thương mại hiện nay nếu bỏ qua vai trò của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Hàn Quốc (VKFTA). Sau 11 năm triển khai thuận lợi, hai bên đánh giá VKFTA là nền tảng thể chế vững chắc, hỗ trợ tăng trưởng cùng có lợi và mở rộng quan hệ thương mại, đầu tư trong bối cảnh môi trường thương mại thay đổi nhanh. Nói cách khác, VKFTA chính là “khung pháp lý” giúp hai nền kinh tế điều chỉnh, cập nhật hợp tác khi chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục tái định hình sau đại dịch.
Việc tổ chức song song Kỳ họp Ủy ban hỗn hợp về Thương mại, Công nghiệp, Năng lượng và Ủy ban thực thi VKFTA không phải chuyện nghi thức. Đây là cách hai nước gắn kết hợp tác thực địa với cải cách thể chế. Khi các doanh nghiệp bàn chuyện dầu khí, điện khí, hạ tầng lưới điện, năng lượng tái tạo hay nâng cấp chuỗi cung ứng, VKFTA cung cấp công cụ pháp lý để tháo gỡ vướng mắc về thuế quan, thủ tục, cạnh tranh, sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử.
Nhìn rộng ra, quan hệ đối tác này là một mảnh ghép trong bức tranh hội nhập kinh tế khu vực. Sau đại dịch, nhiều nền kinh tế đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng và tìm đối tác tin cậy để giảm phụ thuộc. Việt Nam và Hàn Quốc, với VKFTA làm “xương sống”, đang tận dụng cơ hội đó để định vị lại vai trò trong mạng lưới sản xuất khu vực. Câu chuyện không chỉ là thêm số liệu kim ngạch, mà là giành chỗ đứng tốt hơn trong trật tự chuỗi giá trị mới.
Kết luận: Đạt 150 tỷ USD chỉ là bước đầu, chất lượng mới là đích đến
Tăng 41% trong 7 tháng là một thành tích ấn tượng, nhưng đó mới là “nhiệt kế” đo sức nóng của quan hệ thương mại Việt Nam - Hàn Quốc chứ chưa phải giấy chứng nhận sức khỏe dài hạn. Đích đến không chỉ là kim ngạch thương mại 150 tỷ USD, mà là một cấu trúc hợp tác trong đó năng lượng được bảo đảm, công nghiệp được nâng cấp và chuỗi cung ứng được nâng tầm.
Muốn vậy, Việt Nam phải dám đặt điều kiện cao hơn trong hợp tác: yêu cầu gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nội địa hóa; đòi hỏi mở cửa thị trường sâu hơn cho hàng hóa, nông sản và dịch vụ Việt; đồng thời cải thiện thể chế để VKFTA phát huy hết tác dụng. Hàn Quốc, ngược lại, cần coi Việt Nam không chỉ là địa điểm gia công, mà là đối tác cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích trong một môi trường thương mại đang biến động nhanh.
Quan hệ thương mại Việt Nam Hàn Quốc đang có cơ hội bước sang một giai đoạn mới, nơi tốc độ tăng trưởng không đánh đổi chất lượng và sự cân bằng. Câu hỏi còn lại là: chúng ta sẽ tận dụng giai đoạn “vàng” này để tái cấu trúc sâu, hay tiếp tục hài lòng với những con số kim ngạch ấn tượng nhưng thiếu nền tảng bền vững?
