Khoản đầu tư 140.000 tỷ đồng: Bước ngoặt hay chỉ là cuộc đua với nước?
Chương trình chống ngập TP.HCM giai đoạn 2026-2030 là kế hoạch đầu tư hạ tầng thành phố quy mô lớn, tập trung vào 87 dự án thoát nước, xử lý nước thải và thích ứng khí hậu, nhằm giảm ngập tại các điểm xung yếu, tăng khả năng chống chịu trước triều cường, mưa cực đoan, nước biển dâng và sụt lún đất. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là phép thử xem thành phố có dám chuyển từ tư duy xử lý từng điểm ngập sang quản lý theo lưu vực và không gian trữ nước hay không. Theo thông tin được Phó Giám đốc Sở Xây dựng Lê Ngọc Linh công bố tại một hội thảo, TP.HCM dự kiến hoàn thành 87 dự án với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập trên địa bàn. Vấn đề không còn là "có chi tiền hay không", mà là khoản đầu tư khổng lồ này có được thiết kế đủ thông minh để tải nổi tương lai đô thị hay tiếp tục bị ngập trong những bài học cũ.
Quản lý theo lưu vực: Từ 159 điểm ngập đến tham vọng xử lý 50 vị trí
Sau mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM có 159 điểm thường xuyên ngập, trải trên 23 lưu vực khác nhau. Trong số này, 76 điểm thuộc khu vực thành phố cũ, 52 điểm thuộc vùng Bình Dương cũ và 31 điểm thuộc vùng Bà Rịa - Vũng Tàu cũ. Tham vọng đến năm 2030 là xử lý cơ bản 50 vị trí, trong đó khu vực trung tâm chiếm 34 vị trí, Bình Dương 9 và Bà Rịa - Vũng Tàu 7. Điểm đáng giá nhất trong cách tiếp cận mới là chuyển từ chữa cháy từng điểm ngập sang quản lý tổng thể theo lưu vực. Điều này buộc thành phố phải đặt mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụt lún đất và quy hoạch đô thị lên cùng một bàn tính. Theo tính toán tư vấn, nếu không đầu tư giải pháp chống ngập, thiệt hại mỗi năm đến 2100 có thể lên tới 150 triệu USD, trong khi nếu kết hợp hệ thống công trình với các giải pháp dựa vào tự nhiên, thiệt hại có thể giảm xuống khoảng 50 triệu USD. Con số này là lời nhắc: chi tiền cho chống ngập không phải là "chi phí", mà là bảo hiểm sống còn cho đô thị.
| Khu vực | Số điểm ngập hiện hữu | Vị trí đặt mục tiêu xử lý đến 2030 |
|---|---|---|
| TP.HCM cũ | 76 | 34 |
| Khu vực Bình Dương cũ | 52 | 9 |
| Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ | 31 | 7 |
Rạch Ông Bé: Dự án 7.800 tỷ đồng và bài toán chỉnh trang đi kèm công bằng xã hội
Trong rổ 87 dự án thoát nước, công trình nạo vét, cải tạo môi trường và chỉnh trang đô thị trục thoát nước rạch Ông Bé là một trong những mảnh ghép chiến lược. Với tổng mức đầu tư gần 7.800 tỷ đồng từ ngân sách, dự án đặt mục tiêu chống ngập triệt để cho khu vực phía Nam thành phố, đồng thời giải quyết ô nhiễm và sạt lở dọc tuyến rạch. Hướng tuyến chính dài khoảng 4,2 km từ cầu Mật đến sông Ông Lớn, sử dụng khoảng 28,58 ha đất và mặt nước, bao gồm 11,83 ha trên cạn và 16,75 ha diện tích mặt nước. Công trình sẽ nạo vét lòng rạch, xây 4,38 km kè chống sạt lở, ô nhiễm và làm mới gần 2,9 km đường ven rạch rộng 9–16 m, tích hợp hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Vai trò "chia lửa" của dự án với Siêu dự án giải quyết ngập do triều giai đoạn 1, trải trên khu vực 570 km² với 6,5 triệu dân, cho thấy chống ngập TP.HCM không thể tách khỏi bài toán chỉnh trang đô thị và tái định cư công bằng cho những dãy nhà lụp xụp ven rạch.
CRUS2 Tây Sài Gòn: Khi chống ngập đi cùng xử lý nước thải và thích ứng khí hậu
Nếu rạch Ông Bé là lời giải cho một lưu vực cụ thể ở phía Nam, thì dự án cải thiện hệ thống thoát nước – xử lý nước thải và thích ứng với biến đổi khí hậu tại lưu vực Tây Sài Gòn (CRUS2) là bước thử nghiệm cho mô hình tích hợp: thoát nước, nước thải và thích ứng khí hậu trên cùng một không gian. Dự án đi qua 8 phường với diện tích sử dụng đất khoảng 52,8 ha, không thu hồi đất, trải trên lưu vực rộng khoảng 2.730 ha. Với tổng mức đầu tư hơn 7.688,3 tỷ đồng, trong đó vốn vay từ Ngân hàng Phát triển châu Á chiếm hơn 5.055,8 tỷ, phần còn lại là vốn đối ứng hơn 2.632,5 tỷ, CRUS2 nhắm tới giảm ô nhiễm, giảm ngập, nâng chất lượng sống và xây dựng một đô thị có khả năng thích ứng cao với biến đổi khí hậu. Các hạng mục gồm cống bao dọc kênh Tham Lương – Bến Cát tới Nhà máy xử lý nước thải Tây Sài Gòn, hệ thống thu gom nước thải, trạm bơm, nâng cấp thoát nước chung – riêng, đấu nối hộ gia đình và trạm trung chuyển bùn phốt. Nếu thành phố quản lý tốt, đây sẽ là mẫu hình quan trọng cho các lưu vực khác.
Hạ tầng xanh và dữ liệu số: Điều kiện để 140.000 tỷ không trôi theo dòng nước
Điểm sáng trong chiến lược chống ngập TP.HCM là sự thừa nhận rằng cống rãnh và trạm bơm thôi là chưa đủ. Thành phố định hướng kết hợp công trình thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết, không gian trữ nước và các giải pháp dựa vào tự nhiên. Nếu làm đúng, đường ven kênh, hồ điều tiết và dải cây xanh sẽ trở thành "hạ tầng chống ngập" chứ không chỉ là cảnh quan. Song song đó, TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 thu gom trên 80% nước thải đô thị, nhưng hiện mới đạt khoảng 52%; tỷ lệ xử lý đạt quy chuẩn chỉ khoảng 19,5% so với mục tiêu 40–45%. Khoảng cách này cho thấy chống ngập mà bỏ quên nước thải là chọn giải pháp nửa vời. Việc ứng dụng dữ liệu số, công nghệ dự báo và cảnh báo được nhắc tới như công cụ nâng hiệu quả quản lý, nhưng sẽ vô nghĩa nếu dữ liệu không được chia sẻ giữa các sở ngành và không gắn với cơ chế trách nhiệm rõ ràng. Kết lại, khoản chi 140.000 tỷ đồng chống ngập chỉ xứng đáng nếu mang lại một đô thị biết sống chung với nước thay vì tìm cách đẩy nước đi bằng mọi giá. Chống ngập TP.HCM cần được nhìn như chiến lược tổ chức lại hạ tầng thành phố và không gian sống, chứ không phải một danh mục công trình kỹ thuật.
