Bắc Ninh thành phố: bước ngoặt không chỉ là thay đổi tên gọi
Bắc Ninh thành phố là việc địa phương chính thức chuyển từ mô hình tỉnh sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương, gắn với quy hoạch đô thị đa cực, không gian kinh tế mở rộng và chiến lược thu hút đầu tư công nghệ cao, qua đó định vị lại vai trò trong cấu trúc phát triển vùng Thủ đô và miền Bắc. Đây là một bước ngoặt về thể chế, không chỉ thay đổi tên gọi hành chính mà còn buộc địa phương phải nghĩ lại toàn bộ cách tổ chức phát triển đô thị, liên kết vùng và nâng chất lượng sống. Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Bắc Ninh với 100% đại biểu có mặt tán thành; nghị quyết có hiệu lực từ ngày 20/9/2026, mở ra yêu cầu mới trong tổ chức không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và chất lượng thu hút đầu tư. Cùng thời điểm, Chủ tịch Quốc hội ký Nghị quyết số 388/NQ-UBTVQH16 thành lập thêm 12 phường, cho thấy sự dịch chuyển mạnh từ không gian nông thôn sang đô thị. Điều đáng nói là Bắc Ninh lên thành phố không nhờ tài nguyên thiên nhiên, mà dựa vào cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng và thu hút dòng vốn công nghệ cao – một lựa chọn phù hợp với hướng tăng trưởng xanh và kinh tế số hiện nay. Đây là lợi thế cạnh tranh thật sự, nhưng cũng là lời nhắc rằng nếu không giữ được chất lượng thu hút đầu tư, vị thế mới rất dễ bị phai nhạt.
Từ cực tăng trưởng mới đến chiến lược thu hút đầu tư chất lượng cao
Việc Bắc Ninh lên thành phố diễn ra đúng lúc Việt Nam phải tái cấu trúc không gian phát triển: kinh tế mở rộng, chuỗi sản xuất toàn cầu dịch chuyển, áp lực dân số và hạ tầng đè nặng lên Hà Nội, TP.HCM. Trong bối cảnh các trung tâm truyền thống không thể một mình gánh vai trò động lực, Bắc Ninh được đặt vào vị thế một cực tăng trưởng mới của vùng Thủ đô và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Theo lãnh đạo địa phương, thành phố Bắc Ninh tạo điều kiện để tổ chức lại không gian phát triển, tăng cường liên kết giữa các khu đô thị, khu công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp, kết nối đồng bộ hơn hệ thống giao thông và các không gian kinh tế. Đây là cơ sở để cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng minh bạch, hiệu quả, giúp doanh nghiệp tiếp cận hạ tầng và nguồn lực tốt hơn. Điểm đáng khen là Bắc Ninh tuy thuộc nhóm dẫn đầu về tăng trưởng, nhưng kiên trì quan điểm không đánh đổi chất lượng và tính bền vững để chạy theo con số. Tăng trưởng sẽ dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng đất, năng lượng, hạ tầng – đây chính là thông điệp mà nhà đầu tư công nghệ cao quan tâm nhất.
Ba vùng, sáu cụm động lực kinh tế: cơ hội và rủi ro tái cấu trúc đô thị
Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 định hình cấu trúc phát triển với 3 vùng chức năng và 6 cụm động lực kinh tế, hướng tới một đô thị có khả năng dung nạp trên 10 triệu người. Thành phố tương lai được tổ chức theo 3 vùng phát triển lớn, từ không gian công nghiệp – đô thị trung tâm đến các vùng kết nối Gia Bình, Tây Yên Tử. Trên nền ba vùng này, Bắc Ninh hình thành sáu cụm động lực gồm: Kinh Bắc – Bắc Giang – Quế Võ; Yên Phong – Hiệp Hòa; đô thị hạt nhân Gia Thuận; Từ Sơn – Tiên Du; Lạng Giang – Lục Nam; Lục Ngạn – Sơn Động. Cấu trúc này cho phép phân bổ chức năng kinh tế, dân cư và đô thị theo từng khu vực, thay vì tập trung vào một lõi duy nhất. Cơ hội rất rõ: nhà đầu tư có thêm nhiều lựa chọn vị trí theo ngành, chuỗi cung ứng, từ công nghiệp điện tử, logistics đến dịch vụ đô thị. Nhưng rủi ro cũng lộ diện: nếu điều phối quy hoạch kém, các cụm động lực dễ bị phát triển manh mún, cạnh tranh lẫn nhau về hạ tầng và nguồn lực thay vì tạo thành mạng lưới hỗ trợ.
Tác động đến người dân: đô thị hóa phải đi cùng chất lượng sống
Một thành phố hơn 10 triệu dân trong tầm nhìn dài hạn chỉ có ý nghĩa nếu đời sống người dân tốt hơn, chứ không chỉ là những con số trên bản quy hoạch. Hiện Bắc Ninh đã ở nhóm địa phương tự cân đối ngân sách, tỷ trọng công nghiệp – xây dựng và dịch vụ trong GRDP ước đạt 93,12% trong sáu tháng đầu năm, cao hơn nhiều ngưỡng yêu cầu 80% – minh chứng cho nền kinh tế đô thị đã hình thành khá rõ nét. Đáng chú ý, địa phương không chỉ đuổi theo GRDP. Chất lượng giáo dục thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, hệ thống y tế được đầu tư hiện đại, chuyển đổi số nằm trong top cả nước, hơn 15.900 căn nhà ở xã hội đã hoàn thành. Bắc Ninh cũng chú trọng nâng cao chất lượng đô thị hiện hữu, chuẩn bị điều kiện để một số khu vực nông thôn đủ tiêu chuẩn phát triển thành phường, đồng thời vẫn dành nguồn lực cho vùng ven và khu vực còn khó khăn. Nếu giữ vững được định hướng đô thị hóa gắn với dịch vụ công tốt hơn và chất lượng sống đi lên, Bắc Ninh có cơ hội trở thành hình mẫu phát triển đô thị cân bằng, nơi người dân được hưởng lợi thực chất từ việc địa phương lên thành phố.
Từ trung tâm điện tử đến tham vọng bán dẫn: Bắc Ninh có dám “chơi lớn”?
Đến năm 2030, Bắc Ninh đặt mục tiêu trở thành cực tăng trưởng kinh tế của miền Bắc và cả nước, đồng thời là trung tâm công nghiệp điện tử với trọng tâm bán dẫn, sản xuất vi mạch và trí tuệ nhân tạo. Xa hơn, tầm nhìn đến năm 2075 hướng tới đô thị lớn, thịnh vượng, phát triển bền vững, dung nạp trên 10 triệu người. Với nền tảng công nghiệp điện tử hội nhập sâu, khả năng kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu và hệ thống đô thị mở rộng, tham vọng này không phải chuyện viển vông. "Tổng thu ngân sách nhà nước bảy tháng năm 2026 ước đạt 62.297,9 tỷ đồng, bằng 84,7% dự toán năm" – con số cho thấy biên độ tài chính để đầu tư cho hạ tầng và nguồn nhân lực là có cơ sở. Tuy vậy, thành phố Bắc Ninh sẽ chỉ "chơi lớn" được nếu giữ kỷ luật với chiến lược đã đặt ra: thu hút đầu tư phải hướng vào công nghệ cao, thân thiện môi trường; đô thị hóa đi cùng không gian xanh; và doanh nghiệp nội địa được kéo vào sâu hơn trong chuỗi giá trị. Nếu làm được, Bắc Ninh không chỉ là một đô thị mới, mà có thể trở thành biểu tượng phát triển đô thị thông minh của miền Bắc.
