Chậm trễ hạ tầng Đà Nẵng: Vấn đề không còn là chuyện riêng từng dự án
Chậm trễ hạ tầng Đà Nẵng là tình trạng các dự án giao thông trọng điểm trên địa bàn bị kéo dài thời gian thực hiện, liên tục gia hạn tiến độ so với kế hoạch ban đầu, khiến mặt bằng thi công bị cắt khúc, giá trị xây lắp không tương xứng với số năm triển khai, và làm suy giảm hiệu quả kết nối giữa các trục quốc lộ, khu công nghiệp, khu đô thị ven biển và các tuyến đường mới mở phục vụ phát triển kinh tế. Trong bức tranh đó, tuyến đường trục chính Tam Hòa nối quốc lộ 1 với đường Võ Chí Công và ĐT.613B ở xã Tam Anh là ví dụ điển hình về một dự án quá hạn miền Trung: khởi công từ tháng 4-2023, dự kiến hoàn thành tháng 4-2025 nhưng liên tục phải điều chỉnh mốc thời gian. Vấn đề không chỉ nằm ở một hợp đồng xây lắp chậm, mà ở cả cách hệ thống quản lý hạ tầng đang vận hành.
Đường 640 tỷ VND nối quốc lộ 1: Gia hạn hai lần và nguy cơ lần thứ ba
Dự án đường trục chính Tam Hòa với tổng mức đầu tư khoảng 646 tỉ đồng đang trở thành biểu tượng mới của chậm trễ hạ tầng Đà Nẵng. Tuyến đường dài 4,8km nối quốc lộ 1 với đường Võ Chí Công và ĐT.613B, nhưng đến nay chủ đầu tư mới được bàn giao khoảng 3,6km mặt bằng, lại không liền mạch. Đây là con đường 640 tỷ VND được kỳ vọng mở lối cho kết nối logistics giữa trục quốc lộ và không gian ven biển, song thực tế là hai lần gia hạn tiến độ, từ mốc tháng 4-2025 sang ngày 31-12-2025 và tiếp tục đến cuối tháng 12-2026. Khi nhà thầu thừa nhận "mặt bằng được bàn giao rất chậm, nhiều khả năng không thể hoàn thành toàn bộ dự án vào tháng 12-2026", khả năng dự án phải xin gia hạn lần thứ ba ngay trước Tết trở nên quá rõ ràng. Một dự án được thiết kế để giải tỏa áp lực giao thông lại đang trở thành nút thắt mới của chính hệ thống hạ tầng.
Mặt bằng, quản lý và năng lực thực thi: Ba nút thắt của dự án quá hạn miền Trung
Trường hợp đường trục chính Tam Hòa cho thấy một cấu trúc rủi ro lặp lại ở nhiều dự án quá hạn miền Trung: mặt bằng chậm, điều phối kém và năng lực thực thi bị phân tán. Về mặt bằng, dự án hiện còn 1,2km chưa giải phóng, với 75 hồ sơ, trong đó 51 hồ sơ liên quan nhà ở, đất ở. Khi công tác bồi thường kéo dài, nhà thầu buộc phải thi công kiểu "xé lẻ", không thể triển khai liên tục trên toàn tuyến, dẫn đến lãng phí nhân lực, máy móc và thời gian. Về quản lý, việc dự án qua tay từ cấp tỉnh cũ đến cấp thành phố, liên tục phải điều chỉnh thời gian thực hiện, cho thấy quy trình chuẩn bị chưa tính hết độ phức tạp của khối lượng giải phóng mặt bằng. Về năng lực thực thi, chính quyền xã Tam Anh thừa nhận đang cùng lúc xử lý các dự án lớn khác như khu công nghiệp, khu đô thị với khối lượng bồi thường rất lớn, khiến sự ưu tiên bị dàn trải. Khi ba nút thắt này cộng hưởng, chuyện vượt tiến độ không còn là "sự cố" mà là hệ quả tất yếu.
Khi hạ tầng chậm, kinh tế cũng chậm: Tác động dài hạn lên kết nối và doanh nghiệp
Một tuyến đường nối quốc lộ 1 với các trục ven biển không chỉ là vài cây số bê tông nhựa, mà là mạch máu vận chuyển hàng hóa, nguyên liệu, lao động giữa các khu công nghiệp và đô thị. Khi dự án đường 640 tỷ VND bị kéo dài, logistics chịu thêm chi phí vòng vèo, doanh nghiệp mất cơ hội tiếp cận nhanh với cảng biển, quốc lộ, còn người dân thì thêm thời gian di chuyển. Về mặt tài khóa, giá trị xây lắp mới đạt khoảng 67% giá trị hợp đồng trong khi thời gian thi công sắp hết, buộc chính quyền phải tiếp tục "bơm" thời gian và nguồn lực để chạy theo tiến độ. Đáng chú ý, trong khi thành phố nỗ lực nâng cao chất lượng nội dung số và trải nghiệm cho người dân thông qua các nền tảng chuyên biệt ra mắt từ ngày 1-1-2023, thì trải nghiệm hạ tầng vật chất ngoài đời lại bị kéo lùi bởi những mặt bằng dở dang, cầu đường dang dở. Nền kinh tế địa phương khó có thể tăng tốc nếu đường đi của hàng hóa và con người vẫn bị chia cắt bởi các công trường kéo dài.
Thoát vòng luẩn quẩn chậm trễ: Cần thành tích đo bằng tuyến đường hoàn thành
Nếu Đà Nẵng muốn thoát khỏi nhãn "thành phố của các dự án quá hạn miền Trung", cách duy nhất là đảo chiều tiêu chuẩn thành tích: không phải số quyết định gia hạn, mà là số tuyến đường hoàn thành đúng hẹn. Điều đó đòi hỏi công tác giải phóng mặt bằng phải được đặt lên ngang tầm với thi công, với các mốc ràng buộc rõ ràng như mục tiêu hoàn thành bồi thường, bàn giao mặt bằng cho đơn vị thi công trước ngày 30-10-2026. Không thể tiếp tục bắt nhà thầu chạy giữa những đoạn đường đứt khúc, vừa thi công vừa chờ kêu gọi dân di dời. Thành phố cũng cần đánh giá lại cách ưu tiên các dự án, tránh tình trạng nhân lực địa phương bị phân tán vào nhiều công trình cùng lúc, khiến cái nào cũng dở dang. Hạ tầng giao thông là nền tảng cho mọi chiến lược phát triển, từ logistics đến du lịch và công nghiệp. Khi những tuyến đường như Tam Hòa không còn bị nhắc tới vì chậm trễ hạ tầng Đà Nẵng, mà vì hiệu quả kết nối, đó mới là lúc kinh tế địa phương có cơ hội tăng tốc thật sự.
