Từ mức cao hiện tại đến đích năm 2030
Logistics là mạng lưới dịch vụ kết nối sản xuất với tiêu dùng và thị trường trong nước với quốc tế, thông qua vận tải, lưu kho, giao nhận và các thủ tục liên quan. Đây không phải phần phụ trợ có thể cải thiện riêng lẻ: hiệu quả của cả chuỗi quyết định hàng hóa đến tay người mua nhanh và với chi phí nào. Ngày 7/11, tại Gia Lai, Bộ Công Thương phối hợp với UBND tỉnh tổ chức Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và phát biểu chỉ đạo. Thông điệp đáng chú ý là logistics Việt Nam vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16–17% GDP, cao hơn mức bình quân thế giới khoảng 10–12%. Chính phủ đặt mục tiêu đưa tỷ lệ này về khoảng 12–15% GDP vào năm 2030. Khoảng cách cần thu hẹp là lớn, nên tuyên bố mục tiêu phải đi liền với thay đổi cách vận hành toàn chuỗi.
Điểm nghẽn không chỉ nằm trên đường vận tải
Một tuyến đường mới không thể tự nó kéo giảm chi phí nếu hàng hóa vẫn phải chờ ở điểm giao nhận, chuyển tiếp hoặc khâu hoàn tất thủ tục. Những khoảng chờ ấy làm tăng chi phí lưu kho, lưu bãi, đẩy giá thành hàng hóa lên và bào mòn sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Tác động cuối cùng không chỉ nằm trong báo cáo của ngành: doanh nghiệp khó giữ giá và tiến độ giao hàng ổn định, còn người mua có thể chịu ảnh hưởng từ chi phí và thời gian lưu thông. Vấn đề còn là kết nối chưa thông suốt giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics với cảng, ga và cửa khẩu; vận tải, kho bãi, giao nhận cũng chưa liên kết chặt chẽ. Theo phát biểu tại diễn đàn, doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về dịch vụ tích hợp và khả năng tham gia mạng lưới quốc tế; vận tải biển vẫn phụ thuộc đáng kể vào các hãng tàu nước ngoài. Vì thế, chỉ chăm chăm mở rộng năng lực vận tải mà bỏ qua khâu gom hàng, chuyển tải và phối hợp lịch trình sẽ không giải quyết tận gốc.
Sáu hướng hành động cần đi cùng nhau
Muốn giảm chi phí logistics, chính sách cần chuyển từ các dự án rời rạc sang điều phối cả hành trình hàng hóa. Phó Thủ tướng yêu cầu triển khai sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện thể chế và cơ chế phối hợp liên ngành, liên địa phương; tiếp đó tổ chức lại hạ tầng theo luồng hàng, xác định nơi kết nối yếu và phát triển hài hòa đường sắt, đường thủy, đường biển để giảm lệ thuộc quá lớn vào đường bộ. Cải cách thủ tục phải song hành với đầu tư hạ tầng: liên thông dữ liệu, đơn giản hóa quy trình và tiến tới một đầu mối xử lý để hạn chế khai báo lặp lại. Chuyển đổi số cần tạo kết quả thực tế như giảm xe chạy rỗng, rút ngắn thời gian lưu kho và hỗ trợ ứng phó khi chuỗi cung ứng gián đoạn. Đồng thời, doanh nghiệp cần được nâng năng lực cung cấp dịch vụ tích hợp, phát triển logistics chuỗi lạnh, mở rộng hoạt động quốc tế và cải thiện chất lượng nhân lực. Nếu thiếu một trong các mắt xích này, tiết kiệm ở khâu này có thể bị triệt tiêu bởi sự chậm trễ ở khâu khác.
Đo tiến độ bằng kết quả, không chỉ bằng cam kết
Các mốc sắp tới tạo cơ sở để kiểm tra liệu mục tiêu logistics 2030 có được biến thành hành động hay không. Trong quý I/2027, cần lập danh mục điểm nghẽn, xác định nguồn lực và tiến độ xử lý; các vướng mắc trong thông quan cũng phải được rà soát, xử lý trong cùng quý. Hệ thống dữ liệu logistics quốc gia dự kiến được thí điểm trong năm 2027. Đây là những đầu việc cụ thể, nhưng thành công sẽ phụ thuộc vào việc giao rõ trách nhiệm và công khai kết quả theo dõi. Đánh giá hiệu quả cũng cần phản ánh đúng luồng hàng, thay vì chỉ nhìn vào khối lượng vận tải. Phó Thủ tướng lưu ý nên sử dụng chỉ tiêu luân chuyển hàng hóa, tính bằng tấn-km, để nhận diện sát hơn vai trò và điểm nghẽn của từng phương thức. Quan trọng hơn, bộ, ngành và địa phương phải gắn mỗi giải pháp với tiến độ, nguồn lực và kết quả đo lường được. Mục tiêu giảm tỷ lệ chi phí xuống 12–15% GDP sẽ đáng tin khi thời gian chờ, chi phí lưu kho và độ tin cậy giao hàng cùng cải thiện. Kết luận rất rõ: muốn nâng sức cạnh tranh, logistics phải được quản trị như một chuỗi thống nhất, không phải tập hợp dự án riêng lẻ.
