Đề án cải cách thị trường tài chính: bước ngoặt chiến lược đến 2045
Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam là chương trình hành động dài hạn nhằm tái cấu trúc toàn bộ hệ thống thị trường vốn, ngân hàng, bảo hiểm và hạ tầng thanh toán, với mục tiêu huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực trong và ngoài nước cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và nâng tầm vị thế tài chính trên bình diện khu vực và quốc tế. Điểm then chốt của đề án không phải là thêm một bản kế hoạch dày trang, mà là định lại vai trò thị trường tài chính như “động lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, liên tục đến năm 2045”. Một khi coi thị trường tài chính là động cơ thay vì chỉ là công cụ, lựa chọn chính sách sẽ thay đổi: chấp nhận cải cách sâu, mở cửa mạnh hơn và chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, dù điều đó gây sức ép lên các cấu phần thị trường vốn còn non trẻ. Đó là lý do bài toán cải cách lần này mang màu sắc chiến lược, chứ không phải chỉnh sửa kỹ thuật.
Hiện đại hóa hạ tầng thanh toán Việt Nam: cuộc đua kết nối trước năm 2028
Nếu phải chọn một điểm tựa kỹ thuật cho cải cách thị trường tài chính, hạ tầng thanh toán Việt Nam chính là mảnh ghép quyết định. Đề án đặt mục tiêu “thiết lập hạ tầng thanh toán hiện đại, đồng bộ, hoạt động thông suốt, tự chủ, có kết nối với hệ thống thanh toán song phương và đa phương với các đối tác, khu vực và thế giới chậm nhất vào năm 2028”. Đây không chỉ là nâng cấp công nghệ, mà là thay đổi cách dòng vốn di chuyển: nhanh hơn, minh bạch hơn, ít phụ thuộc hơn vào hệ thống riêng lẻ từng quốc gia. Khi cơ chế đối tác bù trừ trung tâm trên thị trường chứng khoán cơ sở được triển khai trong năm 2027, cộng với cơ sở dữ liệu dùng chung giai đoạn 2030-2035, thị trường chứng khoán Việt Nam có cơ hội thoát khỏi “vùng trũng” về chuẩn mực vận hành. Câu hỏi thực chất không phải có kịp hoàn thành về mặt thời gian, mà là liệu các cơ quan quản lý và thành viên thị trường có sẵn sàng chấp nhận chuẩn chơi mới, nơi mọi hành vi đều được ghi nhận và giám sát theo thời gian thực?
Nâng tầm thị trường chứng khoán Việt Nam: từ kênh vốn phụ sang kênh chủ lực
Đề án cải cách lần này nhìn thẳng vào điểm yếu cố hữu: thị trường chứng khoán Việt Nam chưa đóng vai trò chủ lực trong huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Mục tiêu được đặt ra rõ ràng: phát triển thị trường vốn và thị trường chứng khoán theo hướng công khai, minh bạch, tăng quy mô và độ sâu, đẩy mạnh huy động vốn qua chào bán cổ phiếu, trái phiếu ra công chúng. Điều đó chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm hai thay đổi: thêm “hàng hóa” chất lượng và bộ luật chơi quen tay cho nhà đầu tư quốc tế. Yêu cầu đẩy mạnh cổ phần hóa gắn với niêm yết doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp đầu ngành, thậm chí xem xét cơ chế để doanh nghiệp FDI đủ điều kiện lên sàn, là một bước đi đúng hướng, dù sẽ chạm tới lợi ích nhạy cảm. Thị trường chỉ hút được dòng vốn dài hạn khi nhà đầu tư nhìn thấy hệ sinh thái doanh nghiệp đủ lớn, đủ minh bạch và đủ chuẩn quốc tế. Nếu vẫn để cấu trúc nghiêng về nhà đầu tư cá nhân, giao dịch ngắn hạn, mục tiêu thu hút quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ khó trở thành hiện thực.
VIFC-HCMC: từ trung tâm tài chính mới đến hạt nhân vốn xanh bền vững
Sự xuất hiện của Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC) vào tháng 2 đã cung cấp một “bến đỗ” cụ thể cho tham vọng cải cách thị trường tài chính. Trong bối cảnh Việt Nam đối mặt yêu cầu cấp thiết về nguồn lực cho mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, VIFC-HCMC được kỳ vọng trở thành đầu mối kết nối dòng vốn xanh bền vững với cơ hội đầu tư thực tế. PGS.TS Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh vai trò trung tâm này không chỉ là “gắn nhãn xanh” cho sản phẩm tài chính, mà phải xây dựng hạ tầng kết nối theo chuẩn mực quốc tế khắt khe để nâng cao khả năng thu hút vốn ngoại. Khi thị trường nợ bền vững toàn cầu đã đạt quy mô khổng lồ và dòng tiền quốc tế dành cho chuyển đổi xanh được đánh giá là vẫn rất dồi dào, khoảng cách hiện tại của Việt Nam trong phát hành trái phiếu xanh không phải là lý do để ngần ngại, mà là lời nhắc chúng ta đang bỏ lỡ cơ hội. VIFC-HCMC chỉ thực sự trở thành trung tâm tài chính khi dám cạnh tranh để đưa dự án xanh trong nước ra “sân chơi” quốc tế, thay vì hài lòng với quy mô nội địa.
Từ cải cách kỹ thuật đến vị thế tài chính khu vực
Điểm đáng chú ý của kế hoạch cải cách thị trường tài chính hiện nay là nó gắn chặt với mục tiêu phát triển bền vững và nâng vị thế tài chính trong khu vực, thay vì chỉ giải quyết các vấn đề vận hành ngắn hạn. Đề án xác định thị trường tài chính phải có cấu trúc cân đối, hợp lý, huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời trở thành động lực tăng trưởng liên tục đến năm 2045. Khi hạ tầng thanh toán được hiện đại hóa, thị trường chứng khoán được nâng tầm và phân khúc vốn xanh bền vững được phát triển qua cổ phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp xanh, quỹ đầu tư ESG, vị thế thị trường vốn và uy tín đối với cộng đồng đầu tư quốc tế sẽ được củng cố. Tuy nhiên, cải cách tài chính không thể thành công chỉ bằng văn bản và hạ tầng. Điều quyết định nằm ở việc các chủ thể – từ cơ quan quản lý, tổ chức tài chính đến doanh nghiệp niêm yết – có sẵn sàng chấp nhận chuẩn mực cao hơn về minh bạch, quản trị và trách nhiệm môi trường hay không. Nếu câu trả lời là có, Việt Nam thực sự có cơ hội trở thành một điểm đến tài chính xanh nổi bật trong khu vực.
