Tầm nhìn hạ tầng Việt Nam 2045: Tham vọng và tiêu chí mới
Hạ tầng Việt Nam 2045 là tầm nhìn về một hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, xanh và thông minh, có khả năng chống chịu cao trước biến đổi khí hậu, tích hợp chặt chẽ hạ tầng vật chất với hạ tầng số và hạ tầng tự nhiên, bảo đảm kết nối liên tục các vùng trong nước với thị trường thế giới, đồng thời phục vụ hiệu quả đời sống người dân và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.Đến năm 2045, Việt Nam phải có hệ thống hạ tầng đồng bộ, thông minh xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới và mọi người dân với các dịch vụ thiết yếu. Đây là lời nhắc rằng hạ tầng không còn chỉ là đường, cầu hay cảng, mà là nền tảng cạnh tranh quốc gia. Hạ tầng phải được đánh giá bằng hiệu quả mà người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế nhận được. Nếu không đổi mới quy hoạch phát triển hạ tầng ngay từ bây giờ, mục tiêu hạ tầng Việt Nam 2045 sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Vì sao phải cải cách hạ tầng ngay lúc này?
Cuộc làm việc sáng 6/8 tại Trụ sở Trung ương Đảng, nơi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì cùng Đảng ủy Chính phủ để rà soát việc thực hiện Nghị quyết 13-NQ/TW và Kết luận 72-KL/TW về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, là tín hiệu rõ ràng rằng mô hình cũ đã tới hạn. Những năm qua, hạ tầng đã giúp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn, mở rộng không gian phát triển và cải thiện đời sống nhân dân. Nhưng thành tựu hiện tại chưa đủ cho một nền kinh tế muốn kết nối kinh tế quốc tế ở mức sâu rộng, nhất là khi yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và áp lực biến đổi khí hậu đang tăng nhanh. Đó là lý do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thẳng thắn yêu cầu phải đổi mới tư duy phát triển kết cấu hạ tầng và coi đây là một cải cách hạ tầng mang tính nền tảng.
Đổi mới quy hoạch: Từ chia cắt ngành – vùng đến tích hợp xanh, số và tự nhiên
Thông điệp mạnh nhất trong lần làm việc này là: phải đổi mới công tác quy hoạch và tổ chức phát triển hạ tầng. Hạ tầng phải được quy hoạch thống nhất với chiến lược phát triển của đất nước, gắn với tổ chức không gian kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm tầm nhìn dài hạn, liên kết ngành, vùng và thích ứng với thay đổi công nghệ, thị trường, dân số, biến đổi khí hậu. Điều đó nghĩa là không thể tiếp tục quy hoạch từng tuyến đường, từng khu công nghiệp, từng cảng biển theo tư duy cục bộ địa phương. Muốn có hạ tầng xanh thông minh, cần đồng bộ giữa hạ tầng kinh tế, hạ tầng xã hội, hạ tầng số, dữ liệu khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nếu không phá bỏ tư duy manh mún, hạ tầng sẽ tiếp tục chắp vá, lãng phí và khó tạo sức bật cho nền kinh tế.
Kết nối kinh tế quốc tế: Hạ tầng là “visa” cạnh tranh mới
Tầm nhìn hạ tầng Việt Nam 2045 không chỉ là câu chuyện trong nước, mà là câu chuyện kết nối thông suốt lãnh thổ, nền kinh tế với thị trường thế giới. Đây là bước chuyển trọng tâm: hạ tầng phải được thiết kế như một công cụ hội nhập và kết nối kinh tế quốc tế, chứ không chỉ để giải quyết ách tắc giao thông nội địa. Yêu cầu kết nối giữa các ngành, các vùng, giữa đô thị và nông thôn, giữa trong nước và quốc tế, gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, cho thấy hạ tầng đang được nhìn như một ngành kinh tế chiến lược, tạo ra thị trường lớn cho năng lực sản xuất trong nước. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, chuỗi giá trị toàn cầu sẽ tiếp tục đi vòng quanh thay vì đi qua Việt Nam.
Từ tầm nhìn đến thực thi: Cải cách quản trị và trách nhiệm người đứng đầu
Điểm then chốt không nằm ở khẩu hiệu, mà ở cách quản lý đầu tư và quản trị tài sản kết cấu hạ tầng. Yêu cầu đổi mới căn bản quản lý đầu tư, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, cùng việc chỉ quyết định đầu tư khi bảo đảm đầy đủ điều kiện về quy hoạch đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối có quy hoạch, là bước siết chặt kỷ luật thực thi. Đồng thời, việc làm rõ trách nhiệm đối với các dự án chậm tiến độ, đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả cho thấy thời của sự dễ dãi đang khép lại. Theo phát biểu kết luận buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các bộ, ngành, địa phương đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức tổ chức thực hiện, sử dụng hiệu quả từng đồng vốn và đảm bảo chất lượng từng công trình. Nếu tinh thần này đi vào thực tế, hạ tầng xanh thông minh sẽ không còn là lời hứa xa vời.
