STEM Innovation PETROVIETNAM: Từ 108 phòng học STEM đến Top 5 FabLab thế giới
Chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM là sáng kiến đưa phòng học STEM và phòng thực hành khoa học đến các trường phổ thông, kết nối với mạng lưới FabLab MIT để đưa giáo dục STEM Việt Nam gần hơn với chuẩn quốc tế, đồng thời xây dựng cộng đồng giáo viên – học sinh cùng học, cùng sáng tạo trong một hạ tầng số và vật lý chung. Sau một năm triển khai, mạng lưới 108 phòng thực hành STEM đã xuất hiện tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy và khơi mở tư duy sáng tạo của học sinh. Đáng chú ý, có 91 trường được trang bị phòng học STEM đã tham gia hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), giúp Việt Nam dẫn đầu châu Á và nằm trong Top 5 thế giới về số FabLab trong mạng lưới này. Ở quy mô, đây là bước nhảy hiếm có trong giáo dục phổ thông nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi: tốc độ ấy có đi cùng chất lượng và sự bền vững?
Tác động thật: 40.000 học sinh, 1.300 giáo viên và lớp học sáng tạo
Nhìn từ con số, mạng lưới phòng thực hành do PETROVIETNAM xây dựng đã tiếp cận gần 40.000 học sinh, kết nối hơn 1.300 giáo viên và hơn 850 bài giảng STEM. Đây không chỉ là những phòng thực hành khoa học mới; chúng đang kéo học sinh ra khỏi kiểu học “chép – thuộc – thi” và đặt các em vào không gian dự án, thử nghiệm, sai – sửa – làm lại. Theo mô tả, các phòng học STEM được trang bị bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, lập trình, mô hình khoa học và dụng cụ thí nghiệm, tạo điều kiện cho học sinh tự thiết kế, thử nghiệm rồi điều chỉnh sản phẩm để rèn tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Một câu nói nên trích lại là: “Mạng lưới phòng thực hành do PETROVIETNAM xây dựng đã tiếp cận gần 40.000 học sinh, đồng thời kết nối giáo viên, học liệu và các hoạt động sáng tạo giữa nhiều trường học”.
Mạng lưới FabLab MIT: Cửa sổ quốc tế hay áp lực chuẩn hóa?
Việc 91 phòng học STEM được đăng ký vào mạng lưới FabLab MIT biến những lớp học ở Tuyên Quang, Lào Cai, Lạng Sơn hay Vĩnh Long thành một phần của hệ sinh thái sáng tạo toàn cầu. Trên lý thuyết, kết nối FabLab MIT cho phép giáo viên và học sinh giao lưu với bạn bè quốc tế, trao đổi kinh nghiệm, tiếp cận chuyên gia và phát triển ý tưởng sáng tạo. Về mặt hình ảnh, Việt Nam dẫn đầu châu Á và thuộc Top 5 thế giới trong mạng lưới này là một bước định vị táo bạo cho giáo dục STEM Việt Nam. Nhưng chính chuẩn FabLab cũng tạo ra áp lực: làm sao giữ được chất lượng tương đương giữa 91 phòng học STEM ở những điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng số và nguồn lực giáo viên rất khác nhau? Nếu không giải quyết, nguy cơ là “phòng FabLab trên giấy”, còn trải nghiệm học sinh thì chênh lệch rất lớn.
Những nút thắt: hạ tầng, giáo viên và khoảng cách vùng miền
Ngay người trong cuộc đã thừa nhận khó khăn đầu tiên là đầu tư cơ sở vật chất trong điều kiện mặt bằng khác nhau nhưng mục tiêu lại là chất lượng giống nhau, mô hình như nhau. Nói cách khác, cùng một mẫu phòng học STEM nhưng đặt ở trường trung tâm thành phố và trường miền núi xa xôi là hai bài toán vận hành khác hẳn. Khó khăn thứ hai còn “ẩn” hơn: sau khi lắp xong thiết bị, làm sao biến phòng học STEM thành không gian sống động, gắn với giáo dục và đổi mới sáng tạo. Giáo viên như ở Trường THPT Phạm Hùng, Vĩnh Long thừa nhận họ từng thiếu thiết bị và kiến thức chuyên sâu khi triển khai giáo dục STEM. Nếu không có chiến lược bồi dưỡng dài hạn, những phòng thực hành khoa học này dễ trở thành “phòng đẹp để trưng bày”, trong khi lớp học thật vẫn dạy theo lối cũ.
Từ “châm ngòi” đến bền vững: cần hơn một dự án CSR lớn
PETROVIETNAM xác định 108 phòng học STEM là “hạt nhân” và mình chỉ đóng vai trò người “châm ngòi” cho phong trào học tập, thực hành STEM. Điều này đúng: một doanh nghiệp, dù lớn, không thể một mình gánh toàn bộ hệ sinh thái giáo dục STEM Việt Nam. Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra áp lực rõ ràng với doanh nghiệp, nhưng trách nhiệm đồng hành của ngành giáo dục và các doanh nghiệp khác cũng đã được nhắc tới. Kế hoạch tiếp theo được đề xuất là tổ chức các cuộc thi đổi mới sáng tạo, giao lưu ứng dụng sáng tạo để kéo học sinh cả nước tham gia phong trào STEM. Để mạng lưới FabLab MIT và phòng học STEM thực sự sống lâu, ba điều phải song hành: ngân sách bền vững cho hạ tầng, chương trình bồi dưỡng giáo viên theo chu kỳ, và cơ chế để các địa phương tự chủ mở rộng thay vì phụ thuộc mãi vào một nhà tài trợ.
