Tuyến gần 30km mở cửa: hơn cả một công trình giao thông
Tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu - Ngã ba Trung Sơn là tuyến đường cấp III miền núi dài gần 30km, kết nối địa phận Thái Nguyên và Tuyên Quang, được xây dựng nhằm giảm áp lực giao thông, rút ngắn thời gian di chuyển và tạo trục phát triển kinh tế - xã hội mới cho vùng trung du, miền núi phía Bắc.
Điểm đáng nói không phải chỉ là việc “thông đường”, mà là thông một trục động lực. Khi tuyến đường Hồ Chí Minh Thái Nguyên này hoàn thành, gần 12km qua Thái Nguyên và hơn 17km qua Tuyên Quang sẽ không còn là những đoạn đứt gãy trên bản đồ lưu thông hàng hóa nữa. Việc khai thác đoạn Chợ Chu từ ngày 19/8, ngay dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, cho thấy quyết tâm biến một dự án hạ tầng thành biểu tượng chính trị – lịch sử gắn với vùng căn cứ cách mạng ATK. Đây không chỉ là cột mốc kỹ thuật, mà là lời khẳng định rằng các khu vực từng là “phên dậu” kháng chiến phải được kéo gần hơn vào dòng chảy phát triển hiện nay.
Tiến độ nước rút: kỷ luật công trường và áp lực thời tiết
Sau hơn hai năm thi công kể từ tháng 6/2024, dự án đã đạt trên 90% giá trị hợp đồng, với 8 cây cầu trên tuyến cơ bản hoàn thành và hệ thống an toàn giao thông đã hoàn thiện khoảng 80%. Câu chuyện ở đây là ý chí bám tiến độ trong điều kiện tưởng như bất lợi tối đa: mưa lũ kéo dài với 163/373 ngày có mưa tại Định Hóa và 143/373 ngày tại Yên Sơn, kèm theo sạt trượt nghiêm trọng do hoàn lưu bão số 3 khiến phải nắn tuyến khoảng 2,2km và đào thêm 2,1 triệu m³ đất đá.
Một phát biểu đáng chú ý là: “Trên toàn công trường thường trực 310 nhân sự, hơn 100 đầu máy và thiết bị chuyên dụng hoạt động hết công suất; riêng gói thầu XL2 huy động tới 250 người.” Việc chia công trường thành nhiều mũi, thi công “3 ca, 4 kíp”, kèm kỷ luật tiến độ được kiểm soát từng ngày, cho thấy nếu không có sự siết chặt nhà thầu, khó có thể kịp thông xe có điều kiện ngày 19/8 và hoàn thành bàn giao tháng 9. Đây là bài học rõ ràng: công trình hạ tầng chiến lược không thể trông chờ vào “trời đẹp”, mà phải dựa vào tổ chức thi công và năng lực điều hành.
Kết nối Thái Nguyên – Tuyên Quang: lợi ích nào cho người dân và hàng hóa?
Đường Hồ Chí Minh Thái Nguyên không chỉ là một tuyến quốc lộ đi qua bản đồ; nó là mạch máu mới cho vùng căn cứ cách mạng ATK Định Hóa và các huyện của Tuyên Quang. Khi khai thác đoạn Chợ Chu – Ngã ba Trung Sơn, giao thông của đồng bào các dân tộc trong vùng sẽ bớt phụ thuộc vào những tuyến nhỏ, dốc, nguy hiểm, nhờ đó việc di chuyển trở nên thuận tiện và an toàn hơn.
Tác động kinh tế sẽ diễn ra theo nhiều lớp. Thứ nhất, kết nối vùng Tuyên Quang với Thái Nguyên giúp dòng nông sản, lâm sản, khoáng sản di chuyển nhanh hơn tới các trung tâm công nghiệp, chế biến và logistics. Thứ hai, các xã trên tuyến, đặc biệt vùng quanh Chợ Chu, có cơ hội phát triển dịch vụ vận tải, thương mại, du lịch gắn với ATK. Thứ ba, việc giảm áp lực trên các tuyến hiện hữu giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí vận hành. Quan trọng hơn, cảm nhận của người dân về “khoảng cách” giữa vùng căn cứ cũ với các trung tâm kinh tế sẽ thay đổi; khi đường đã mở, vấn đề còn lại là địa phương có dám chủ động thu hút đầu tư và tổ chức lại sản xuất hay không.
Ý nghĩa chiến lược trong bức tranh kết nối đường Hồ Chí Minh
Dự án đoạn Chợ Chu - Ngã ba Trung Sơn được xác định là “mảnh ghép” quan trọng để cơ bản nối thông toàn tuyến đường Hồ Chí Minh trong năm 2026 theo nghị quyết của Quốc hội. Tổng thể gần 30km, với nền đường 9m, vận tốc thiết kế 60km/h (có châm chước ở vị trí khó khăn) và đoạn qua trung tâm xã Trung Sơn rộng 14m, đã cho thấy định hướng: không phải siêu đường cao tốc, mà là tuyến trục vừa đủ cho nhu cầu vùng, phù hợp địa hình miền núi.
Việc phê duyệt nhiều lần thiết kế điều chỉnh, chuyển đổi mục đích sử dụng khoảng 15ha rừng đặc dụng sau bão YAGI, đồng thời áp dụng giải pháp hót sụt kết hợp tường chắn rọ đá ở các vị trí taluy biến dạng lớn để hạn chế mở rộng giải phóng mặt bằng, cho thấy một cách tiếp cận đáng ủng hộ: ưu tiên an toàn giao thông, nhưng không “hy sinh” quá mức tài nguyên rừng. Đây cũng là cảnh báo sớm: khi đường mở, sức ép khai thác rừng, đất ven tuyến sẽ tăng lên, đòi hỏi chính quyền địa phương kiểm soát quy hoạch, tránh biến trục động lực thành nơi phát sinh dự án manh mún, phá vỡ cảnh quan và môi trường.
Kết luận: từ đường thông đến vùng bật
Thông tuyến ngày 19/8 chỉ là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Một phần rãnh dọc, đường vuốt nối và hoàn trả vẫn sẽ tiếp tục hoàn thiện trong tháng 9, nghĩa là câu chuyện quản lý khai thác an toàn, bền vững còn kéo dài. Nếu các tỉnh không nhanh chóng xây dựng chiến lược thu hút đầu tư, phát triển cụm công nghiệp, dịch vụ dọc tuyến, đoạn đường Hồ Chí Minh Thái Nguyên – Tuyên Quang sẽ chỉ dừng lại ở vai trò “đi qua” thay vì “lôi kéo” dòng vốn và lao động.
Khi khai thác đoạn Chợ Chu, điều quan trọng là chọn cách dùng tuyến đường này: hoặc chỉ coi đó là một tùy chọn mới trên bản đồ quốc lộ, hoặc biến nó thành xương sống cho những chuỗi giá trị mới của nông – lâm nghiệp, du lịch lịch sử cách mạng và kinh tế cửa ngõ vùng trung du miền núi phía Bắc. Câu trả lời nằm ở sự chủ động của Thái Nguyên, Tuyên Quang và khả năng phối hợp với các tỉnh lân cận. Đường đã thông, nhưng vùng có bật lên hay không phụ thuộc vào quyết sách sau khi cắt băng khánh thành.
