Liên kết vùng Đông Nam Bộ – ĐBSCL: từ khái niệm đến bước ngoặt kiến tạo
Liên kết vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là cách các địa phương phối hợp quy hoạch, hạ tầng, logistics và chuỗi sản xuất để tạo một không gian phát triển tích hợp, nơi lợi thế nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ được kết nối thành chuỗi giá trị liên vùng, nâng sức cạnh tranh chung thay vì mỗi tỉnh, thành tự phát triển riêng lẻ. Ngày 18/9 tại TP HCM, UBND TP HCM cùng Cần Thơ, Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2030, sau khi tổng kết giai đoạn 2023-2025 với hơn 300 đại biểu tham dự. Điểm đáng chú ý không phải là một lễ ký kết nữa, mà là bước chuyển chiến lược: từ “cùng phối hợp” sang “cùng kiến tạo” không gian phát triển tích hợp, lấy TP HCM làm hạt nhân kết nối vùng Đông Nam Bộ với ĐBSCL.
Vì sao phải chuyển từ phối hợp sang kiến tạo không gian phát triển tích hợp?
Ba năm 2023-2025 được nhìn nhận là giai đoạn đặt nền móng cho liên kết vùng: giao thông, thương mại, đầu tư, y tế, du lịch, khoa học – công nghệ và lao động đều có các chương trình chung. Nhiều tuyến cao tốc, vành đai, kết nối sân bay, cảng biển và logistics đã khởi động, tạo khung hạ tầng quan trọng cho cực tăng trưởng khu vực. Tuy nhiên, hạ tầng vẫn chưa đồng bộ, dự án vướng mắc và thiếu những cấu phần đủ quy mô để hình thành chuỗi giá trị bền vững. Nếu tiếp tục chỉ “phối hợp” trên từng mảng riêng lẻ, mỗi địa phương vẫn sẽ bị giới hạn trong địa giới hành chính, khó tạo sức bật mới. Quan điểm chuyển sang “cùng kiến tạo” không gian phát triển tích hợp là thừa nhận rằng giá trị lớn nhất nằm ở việc thiết kế chung hành lang kinh tế, chuỗi sản xuất, thị trường và môi trường đầu tư trên quy mô vùng, thay vì nối thêm vài tuyến đường hay ký thêm vài biên bản hợp tác. Đây là sự dịch chuyển tư duy, không phải thay đổi ngôn từ.
Chuỗi giá trị liên vùng: TP HCM là điểm nối chứ không phải điểm đến
Tinh thần mới của hợp tác TP HCM – ĐBSCL là tổ chức lại cực tăng trưởng trên nền tảng chuỗi giá trị liên vùng, chứ không phải gom thêm hàng về TP HCM để tiêu thụ. ĐBSCL giữ vai trò vùng nguyên liệu nông nghiệp, thủy sản; Đông Nam Bộ phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics; còn TP HCM trở thành điểm nối thị trường, tài chính, khoa học – công nghệ và dịch vụ, giúp gia tăng giá trị toàn chuỗi. Định hướng này được cụ thể hóa bằng ba nhóm chuỗi giá trị liên vùng đột phá: công nghiệp công nghệ cao gắn với cảng biển, hàng không và hạ tầng logistics; nông nghiệp, thủy sản gắn với chế biến sâu, chuỗi lạnh, thương hiệu và xuất khẩu; năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và thích ứng biến đổi khí hậu. Nếu các chuỗi này được kiến tạo đúng, TP HCM sẽ không còn hình ảnh “trung tâm hút hết” mà trở thành nền tảng phân phối lại lợi ích, giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và người dân toàn vùng, đặc biệt trong nông nghiệp và thủy sản.
Xúc tiến đầu tư vùng: từ dự án riêng lẻ đến hệ sinh thái chung
Đột phá thực sự nằm ở cách xúc tiến đầu tư vùng. Thay vì mỗi địa phương tự tìm kiếm và giới thiệu từng dự án, các bên thống nhất chuyển sang xúc tiến đầu tư theo chuỗi giá trị liên vùng. "Giai đoạn 2026-2030, các địa phương thống nhất chuyển từ xúc tiến dự án riêng lẻ sang kiến tạo hệ sinh thái đầu tư toàn vùng". Điều này buộc chính quyền phải thiết kế danh mục đầu tư liên vùng có sức lan tỏa cao, với thông tin rõ về pháp lý, quy hoạch, đất đai, hạ tầng và cơ quan phụ trách để nhà đầu tư đánh giá ngay khả năng triển khai. Doanh nghiệp cũng không muốn thêm một tầng thủ tục; họ cần một đầu mối xuyên suốt có trách nhiệm điều phối, theo dõi tiến độ và xử lý điểm nghẽn giữa các sở, ngành. Nếu làm được “một cửa thực chất” trên quy mô vùng, chi phí giao dịch sẽ giảm đáng kể, dòng vốn được nâng chất lượng, và những dự án vòng đời 10-20 năm mới có thể yên tâm chọn không gian phát triển tích hợp thay vì chia nhỏ theo từng tỉnh.
Tác động thực tế: lợi ích cho hàng hóa, lao động và cư dân vùng
Bước chuyển sang “cùng kiến tạo” sẽ vô nghĩa nếu người dân không thấy khác biệt. Điểm tích cực là tư duy liên kết đã bắt đầu gắn trực tiếp với lợi ích cụ thể: ưu tiên hàng đầu là kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy và logistics để rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí, giúp hàng hóa toàn vùng tiếp cận nhanh hơn TP HCM và thị trường quốc tế. Hiện đã có 113 đơn vị với 279 sản phẩm, trong đó 135 sản phẩm OCOP, được đưa lên các sàn thương mại điện tử, mở thêm đầu ra cho doanh nghiệp địa phương. Các phiên giao dịch việc làm vùng giới thiệu việc làm cho 7.160 lao động, trong khi nhiều kỹ thuật y tế chuyên sâu từ TP HCM đã được chuyển giao về tỉnh. Cần Thơ cũng phối hợp với 20 viện, trường tại TP HCM triển khai 20 nhiệm vụ khoa học – công nghệ với kinh phí gần 32 tỷ đồng. Những con số này cho thấy nếu giai đoạn 2023-2025 là xây nền tảng và niềm tin, thì 2026-2030 phải là thời kỳ quản trị bằng hành động và kết quả cụ thể trên đời sống người dân.
