Kỳ thi vào 10: Áp lực đầu đời hay bài học quản lý cuộc sống?
Ôn thi tuyển sinh lớp 10 là giai đoạn học sinh lớp 9 phải chuẩn bị kiến thức, kỹ năng học tập hiệu quả, quản lý thời gian và điều chỉnh cảm xúc trong bối cảnh áp lực từ nhà trường, gia đình và kỳ vọng cá nhân cùng dồn nén, biến đây thành một trong những “bài kiểm tra” quan trọng nhất của tuổi thiếu niên.
Nhìn từ thực tế, áp lực này không còn là câu chuyện riêng của vài “học sinh giỏi”, mà là trải nghiệm gần như bắt buộc của cả một thế hệ. Học sinh vừa bước vào năm học cuối cấp đã phải sớm lập kế hoạch tự học và quản lý quỹ thời gian để đối mặt kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10. Vấn đề không còn là “có áp lực hay không”, mà là áp lực ấy được quản lý thế nào. Nếu được định hướng đúng, đây là cơ hội để các em học cách lên kế hoạch, tự kỷ luật và rèn năng lực quản lý áp lực thi cử — những kỹ năng sẽ đi theo suốt đời.
Khi sĩ tử lớp 9 tự lên kế hoạch: Không chỉ là chuyện điểm số
Hình ảnh nhiều học sinh lớp 9 chủ động lập thời khóa biểu tự học, giảm dùng điện thoại, hạn chế mạng xã hội không phải là phong trào ngắn hạn, mà là dấu hiệu cho thấy các em bắt đầu xem việc ôn thi tuyển sinh lớp 10 như một “dự án” cần quản trị chứ không đơn thuần là học thuộc. Nguyễn Tường Chi – học sinh lớp 9 – vừa háo hức vừa lo khi khối lượng bài tăng lên, thời gian ôn thi ngày càng thu hẹp, nên em chủ động tự quản lý thời gian, chọn tự học những môn có thể tự giải quyết để tiết kiệm chi phí và linh hoạt giờ giấc.
Quan điểm cho rằng cứ học nhiều là tốt rõ ràng đã lỗi thời. Khi một nữ sinh phải cân bằng giữa bài tập, nghỉ ngơi, hoạt động ngoại khóa và các mối quan hệ xã hội, việc xây dựng kế hoạch không còn là lựa chọn mà là điều kiện để sống sót trong “mùa thi”. Đây chính là kỹ năng học tập hiệu quả: biết ưu tiên, biết nói “không” với các yếu tố gây xao nhãng, và dám đặt mục tiêu cụ thể cho lộ trình học của mình.
Nhà trường đổi mới: Giảm tải hay thêm áp lực kiểu mới?
Trong khi học sinh căng mình ôn thi, nhà trường lại đứng trước bài toán kép: vừa phải nâng chất lượng giáo dục, vừa phải giảm căng thẳng kỳ thi cho học sinh. Một trường trung học đã chủ động chuẩn bị đội ngũ, cơ sở vật chất và thống nhất sách giáo khoa cho năm học 2026-2027, đồng thời tổ chức lại các hoạt động giáo dục nhằm giảm tải căng thẳng, giúp học sinh bước vào giai đoạn “nước rút” vững vàng hơn.
Đáng chú ý, trường này còn dự kiến triển khai đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai và xây dựng khung năng lực trí tuệ nhân tạo cho học sinh, với kế hoạch tập huấn giáo viên để triển khai ngay sau khai giảng. “Nhà trường đồng thời hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh, kết hợp giáo dục đại trà với giáo dục mũi nhọn; phấn đấu vượt chỉ tiêu kết quả thi vào lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp THPT”, Hiệu trưởng Nguyễn Tùng Bình cho biết. Tuy nhiên, nếu không kiểm soát tốt, việc liên tục thêm nhiệm vụ mới (AI, tiếng Anh, trí tuệ cảm xúc) có thể biến nỗ lực giảm tải thành một hình thức áp lực tinh vi hơn.
Khi đề khó, đồng hồ chạy nhanh: Chiến lược sống còn trong phòng thi
Áp lực thi cử không dừng ở lớp 9. Hơn một triệu thí sinh chuẩn bị bước vào kỳ thi Tốt nghiệp THPT quốc gia, không khí ôn tập tại trường và gia đình trở nên căng như dây đàn. Từ góc nhìn của học sinh lớp 9, hình ảnh đàn anh, đàn chị “đơ người” trước đề khó là lời nhắc rõ ràng: nếu chỉ chăm chăm nhồi kiến thức mà bỏ qua kỹ năng quản lý áp lực thi cử, khả năng sụp đổ trong phòng thi là rất lớn. Áp lực không chỉ đến từ lượng kiến thức mà còn từ nỗi sợ sai, sợ không đạt kỳ vọng, lo không kịp giờ làm bài.
Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Mỹ Linh phân tích, áp lực thường xuất phát từ hai nhóm: bên trong (tự kỳ vọng, tự so sánh) và bên ngoài (kỳ vọng của cha mẹ, áp lực bạn bè đồng trang lứa). Khi não rơi vào trạng thái “không kịp giờ”, nhịp tim tăng, khả năng tập trung và phân tích giảm mạnh. Câu chuyện dành quá nhiều thời gian cho một câu hỏi khó, rồi cuống lên, là sai lầm phổ biến. Chuyên gia khuyến cáo: đánh dấu những câu chưa ra đáp án, chuyển sang câu chắc chắn hơn để giữ nhịp làm bài và bảo toàn sự tỉnh táo.
Giảm căng thẳng kỳ thi: Không phải yếu đuối mà là chiến lược dài hạn
Điểm mấu chốt không nằm ở chỗ đề dễ hay khó, mà ở khả năng đưa cơ thể và cảm xúc trở lại trạng thái ổn định khi đối mặt với áp lực thời gian. Kỹ thuật “dừng – định hướng – tiếp tục” cho thấy giảm căng thẳng kỳ thi là một quy trình có thể học được: dừng vài giây để điều chỉnh nhịp thở, định hướng lại những câu có thể làm ngay, rồi tiếp tục xử lý từng phần thay vì hoảng loạn trước toàn bộ bài thi. Đây chính là phiên bản “sơ cứu tâm lý” mà học sinh lớp 9 nên luyện ngay từ các bài kiểm tra trên lớp, không đợi đến lúc thi lớn mới áp dụng.
Sau mỗi môn thi, thói quen lao vào dò đáp án, soi từng câu đúng sai, bàn luận trên mạng xã hội nghe có vẻ bình thường nhưng vô tình giữ não trong trạng thái căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng cả cảm xúc lẫn sức khỏe thể chất. Thay vì mắc kẹt trong tiếc nuối “giá như”, học sinh được khuyên nên nghỉ ngơi, ăn uống, vận động nhẹ và chuẩn bị cho môn tiếp theo. Khi hiểu rằng một bài thi hiếm khi hoàn hảo, còn giá trị bản thân không đo bằng một kỳ thi duy nhất, các em sẽ có khoảng cách an toàn hơn giữa nỗ lực và kỳ vọng – đó mới là nền tảng bền vững cho cả hành trình học tập dài lâu.
