Đề xuất hai môn vẫn đang trong giai đoạn lấy ý kiến
Đề xuất thi vào lớp 10 với hai môn là phương án tuyển sinh dự kiến chỉ sử dụng Toán và Ngữ văn làm bài thi chung, thay vì yêu cầu học sinh dự thi ba môn như cách tổ chức ở một số nơi hiện nay.
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông để lấy ý kiến rộng rãi; vì vậy, đây chưa phải quyết định chính thức áp dụng trên toàn quốc. Theo dự thảo, phương án thi vào lớp 10 gồm môn Toán Ngữ văn, nhằm giảm áp lực thi cử và giúp học sinh chủ động hơn trong học tập. Đề xuất xuất hiện trong bối cảnh ngành giáo dục đang thích ứng với thay đổi về quản trị, chuyển đổi số và sắp xếp tổ chức giáo dục. Đây là vấn đề tuyển sinh giáo dục đáng bàn không chỉ vì số bài thi giảm, mà còn vì cách kỳ thi định hình việc học ở những năm cuối trung học cơ sở.
Lợi ích chỉ rõ khi việc học được mở rộng
Giảm số môn thi có sức hấp dẫn rõ ràng với học sinh và gia đình: các em có thể dành thời gian củng cố kiến thức, rèn kỹ năng và xử lý điểm yếu ở Toán, Ngữ văn, thay vì chia sức ôn luyện cho nhiều môn. Phụ huynh cũng có cơ sở kỳ vọng giảm thời gian học thêm và chi phí ôn tập trong giai đoạn cuối cấp.
Nhưng lợi ích đáng giá hơn sẽ không nằm ở việc học sinh chỉ luyện tốt hai bài thi. Bộ nêu mục tiêu để các em học toàn diện, xem quá trình học là cơ hội nhận ra năng lực bản thân thay vì coi kỳ thi là đích đến. Nếu đánh giá đầu vào khiến học sinh chạy theo danh sách môn thi, điều đó có thể tác động đến lựa chọn nghề nghiệp sau này. Vì thế, giảm áp lực thi cử chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà trường vẫn dạy đủ chương trình và khuyến khích học sinh khám phá nhiều lĩnh vực.
Ít môn thi không đồng nghĩa ít áp lực
Rủi ro lớn nhất là kỳ thi giảm môn nhưng việc học lại co hẹp theo. Khi chỉ Toán và Ngữ văn quyết định cơ hội trúng tuyển, học sinh, phụ huynh và nhà trường có thể ưu tiên hai môn này, khiến Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý, Ngoại ngữ, Tin học và Công nghệ dần bị xem nhẹ. Điều đó đáng lo vì học sinh cần được học đủ rộng để nhận ra sở thích, năng lực trước khi chọn hướng học ở bậc trung học phổ thông.
Cũng không nên mặc định bớt một môn là bớt áp lực tương ứng. Nếu số học sinh muốn vào trường có sức hút vẫn vượt số chỗ, mức cạnh tranh còn nguyên; áp lực thậm chí có thể dồn mạnh hơn vào Toán và Ngữ văn. Một điểm số yếu ở một trong hai môn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả, nhất là ở nơi tuyển sinh căng thẳng. Vì vậy, đề xuất cần được đánh giá bằng mức độ giảm áp lực thực tế, không chỉ bằng số môn ghi trên giấy.
Địa phương cần linh hoạt nhưng phải giữ chuẩn học tập
Dự thảo trao cho Sở Giáo dục và Đào tạo quyền chọn phương thức tuyển sinh lớp 10 theo số lượng học sinh, nhu cầu học tập, năng lực trường lớp, điều kiện bảo đảm chất lượng và thực tế địa phương; cách triển khai có thể khác nhau giữa từng trường hoặc nhóm trường. Sự linh hoạt này hợp lý vì mạng lưới trường, số chỗ học và điều kiện dạy học không giống nhau ở mọi nơi.
Tuy nhiên, quyền lựa chọn địa phương cũng đồng nghĩa phụ huynh cần theo dõi thông báo cụ thể thay vì coi phương án hai môn đã chắc chắn áp dụng. Trong khi chờ góp ý và hoàn thiện quy chế, các trường nên duy trì yêu cầu học tập đầy đủ ở mọi môn, còn cơ quan quản lý cần công bố sớm cách tuyển sinh để học sinh chuẩn bị ổn định. Kết luận, thi Toán và Ngữ văn có thể là bước giảm tải đáng cân nhắc, nhưng chỉ thành công nếu không biến hai môn thành lý do để bỏ quên phần còn lại của giáo dục.
