Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành: Cú hích hạ tầng đang bị chậm nhịp
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Long Thành là chương trình nâng cấp gần 22km tuyến cao tốc hiện hữu, mở rộng từ 4 lên tối đa 10 làn xe, nhằm đáp ứng nhu cầu giao thông ngày càng tăng giữa TP.HCM và Đồng Nai, giảm ùn tắc, nâng cao an toàn, đồng thời hoàn thiện trục vận tải chiến lược kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam với các cảng, sân bay và mạng lưới cao tốc quốc gia.
Sau hơn 12 tháng thi công, chủ đầu tư cho biết sản lượng thực hiện đã đạt gần 69% giá trị hợp đồng, cho thấy các nhà thầu không hề chậm chạp và đã dồn lực cho công trường. Một câu nói đáng trích dẫn ở thời điểm này là: “Sau hơn 12 tháng triển khai, sản lượng thực hiện dự án đạt gần 69% giá trị hợp đồng”. Tuy vậy, phía sau tỷ lệ ấn tượng đó là những vết nứt đáng lo trong chuỗi cung ứng vật liệu và thị trường nhân lực xây dựng, đang đe dọa kéo dài tiến độ dự án hạ tầng quan trọng này.
Nguồn vật liệu: Đủ trên giấy, thiếu trên công trường
Về lý thuyết, thiếu hụt vật liệu xây dựng không phải là vấn đề của dự án cao tốc TP.HCM Long Thành: nguồn đất đắp, đá các loại đã được đăng ký cơ bản đáp ứng nhu cầu. Nhưng thực tế lại khác hẳn. Phần lớn mỏ vật liệu tập trung tại khu vực Tân Cang (Đồng Nai), nơi lưu lượng xe ra vào rất lớn và công tác kiểm soát khối lượng khoáng sản khai thác được siết chặt. Điều này biến từng chuyến xe chở đất, đá thành một cuộc “xin – cho” về thời gian, thủ tục và chi phí vận chuyển.
Đây không phải trường hợp cá biệt. Ở dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, nhà thầu cũng than phiền thiếu nguồn cung bê tông và đá xây dựng tại một số vị trí, trong khi mặt bằng lại vướng hệ thống đường dây điện. Một phát biểu đáng chú ý là: “Mặt bằng tại một số vị trí vướng hệ thống đường dây điện, thiếu hụt nguồn cung bê tông, đá xây dựng”. Khi cả hai công trình cùng khát vật liệu, dễ thấy hệ thống cấp phép mỏ, vận tải và kiểm soát khoáng sản đang chậm hơn nhiều so với tốc độ bùng nổ các dự án cao tốc.
Khó khăn nhân lực xây dựng: Cao tốc thiếu người, không thiếu việc
Nếu vật liệu là nút thắt cứng, thì khó khăn nhân lực xây dựng là nút thắt mềm nhưng dai dẳng. Ngay tại khu vực phía Nam, hàng loạt dự án lớn triển khai cùng lúc đã khiến đội ngũ kỹ sư và công nhân bị phân tán, dẫn tới nhân sự của dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành bị ảnh hưởng rõ rệt. Nhà thầu nỗ lực tuyển thêm người nhưng gần như không thành công; nếu tuyển được thì chủ yếu là lao động tay nghề thấp, thiếu kinh nghiệm, trong khi kỹ sư mới cần thêm thời gian tiếp quản và nghiên cứu dự án.
Trên bình diện quốc gia, sức ép nhân lực không chỉ dồn lên cao tốc TP.HCM Long Thành. Tại dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận, chủ đầu tư và nhà thầu đã phải “cắt lại” phạm vi công việc, tự tổ chức thi công khoảng 5km tuyến và một loạt cây cầu để tối ưu nguồn lực, phấn đấu đưa tổng sản lượng lên mốc 10% trong thời gian tới. Điều này cho thấy mô hình quen thuộc: dự án càng nhiều, càng lớn, thì sự thiếu hụt nhân lực có tay nghề càng lộ rõ, và không thể giải quyết chỉ bằng khẩu hiệu “tăng ca, tăng kíp”.
Tiến độ dự án hạ tầng bị kéo giãn và hệ lụy với người dân
Dù sản lượng cao, chủ đầu tư vẫn phải kiến nghị UBND TP.HCM và Đồng Nai đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, bàn giao mặt bằng sạch trước ngày 15/9/2026 để bảo đảm cơ bản hoàn thành dự án trong năm 2026. Nghĩa là tiến độ dự án hạ tầng này đang bị kéo giãn bởi cả ba yếu tố: mặt bằng chậm, vật liệu khó, nhân lực thiếu. Đoạn tuyến từ Vành đai 2 đến Vành đai 3 được mở từ 4 lên 8 làn, đoạn từ Vành đai 3 đến nút giao cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu (trừ cầu Long Thành) mở lên 10 làn, và xây thêm một đơn nguyên cầu Long Thành 5 làn xe.
Với người dân, mọi chậm trễ đều được đo bằng từng phút kẹt xe trên cao tốc và các lối ra vào. Những gì đang xảy ra ở cao tốc TP.HCM Long Thành phản chiếu áp lực chung: mạng lưới cao tốc Việt Nam được mở rộng nhanh, nhưng thể chế về vật liệu, cơ chế huy động nhân lực và tổ chức thi công chưa bắt kịp. Nếu không tháo các nút thắt này, mục tiêu rút ngắn thời gian di chuyển như tuyến TP.HCM - Mỹ Thuận xuống khoảng 1 giờ 45 phút sẽ luôn bị đẩy lùi thêm một mùa xây dựng nữa.
Áp lực hệ thống: Từ một dự án đến cả mạng lưới cao tốc
Mở rộng cao tốc TP.HCM Long Thành không đứng một mình; nó là một mắt xích trong bức tranh lớn hơn, nơi hàng loạt dự án cao tốc từ Đồng bằng sông Cửu Long đến miền Đông Nam bộ đang cùng tranh giành nguồn lực. Việc mở rộng tuyến TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận được đánh giá là “nhu cầu cấp thiết, giúp giảm ùn tắc, bảo đảm an toàn, từng bước hoàn chỉnh mạng lưới đường cao tốc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thúc đẩy logistics khu vực”. Tuyến này có tổng mức đầu tư 36.125 tỷ đồng, hoàn toàn từ vốn tư nhân, trong đó gồm 5.426 tỷ đồng vốn chủ sở hữu, 3.605 tỷ đồng vốn hợp tác kinh doanh và 27.094 tỷ đồng vốn tín dụng.
Trong khi đó, dự án mở rộng đoạn TP.HCM - Long Thành lại sử dụng gần 15.000 tỷ đồng vốn, gồm 6.500 tỷ đồng từ ngân sách và 8.445 tỷ đồng do chủ đầu tư thu xếp. Khi cả hai trục huyết mạch cùng thi công, áp lực lên vật liệu và nhân lực trở thành vấn đề hệ thống chứ không phải lỗi riêng một dự án. Bài toán không còn là “làm nhanh hơn” mà phải là “tổ chức lại cách phân bổ nguồn lực”, từ cấp phép mỏ, điều phối kỹ sư, đến tháo gỡ thủ tục nội bộ của các nhà thầu quốc tế để tiến độ dự án hạ tầng không bị neo bởi những điểm nghẽn có thể dự báo được.
